Blog Full

Büdcə zərfində iqtisadiyyatın inkişafı, neft gəlirlərindən asılılığın azaldılması, özəl sektorun dəstəklənməsi, vergi yükünün optimallaşdırılması və valyuta ehtiyatlarının qorunması istiqamətləri öz əksini tapıb.

Bunu Milli Məclisin Gənclər və idman, İctimai birliklər və dini qurumlar, Mədəniyyət komitələrinin birgə iclasında 2026-cı il büdcə zərfinin müzakirəsi zamanı iqtisadiyyat nazirinin müavini Səməd Bəşirli deyib.

Nazir müavini deyib ki, büdcə siyasətində sosialyönümlülük prinsipinin qorunmasına, insan resurslarının, o cümlədən gənclərin inkişafı və ictimai təşəbbüslərin dəstəklənməsinə xüsusi diqqət göstərilir: “Məqsəd iqtisadi artımın hər bir vətəndaşın həyatına daha çox müsbət təsir göstərməsi, investisiyaların real sektorda yeni imkanlar yaratması və cəmiyyətin ümumi inkişafına töhfə verməsidir. Bu baxımdan büdcə layihəsi önəmli iqtisadi sənəd hesab olunur. 2026-ci il üzrə proqnozlaşdırılan dövlət büdcəsinin gəlirlərinin 57 faizi qeyri-neft-qaz sektorunun payına düşür. Növbəti ildə qeyri neft-qaz ÜDM-in 5 faiz artacağı proqnozaşdırılır”.

Mənbə: apa.az

Birbank-ın onlayn nağd pul krediti ilə hədəfləriniz və arzularınız indi daha əlçatandır. Əgər siz də məqsədinizə çatmaq üçün kredit götürmək istəyirsinizsə xəbəriniz olsun ki, Birbank sizin üçün yeni kampaniyaya start verir. Belə ki, indi bankdan onlayn nağd kredit götürən hər 100-cü müştəri 100 bonus qazanır.

“Hər 100-cü müştəriyə 100 bonus hədiyyə” kampaniyası 30 dekabr 2025-ci il tarixinədək davam edəcək. Kampaniya çərçivəsində kapitalbank.az, birbank.az, birbank və m10 tətbiqlərindən 10.9%-dən başlayan şərtlərlə onlayn nağd kredit əldə edən hər 100-cü müştəri 100 bonus hədiyyə qazanır. Qalib müştərilərə verilən bonusların köçürülməsi kreditin rəsmiləşmə tarixindən etibarən 5 iş günü ərzində icra edilir.

Ətraflı: https://b-b.az/kpye

Daim ən son rəqəmsal yeniliklər və bank məhsulları təqdim edən Kapital Bank-ın əmtəə nişanı olan Birbank, 3 milyondan çox aktiv istifadəçisi olan mobil tətbiqi, 118 filial və 53 şöbədən ibarət Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi ilə müştərilərinin xidmətindədir. Bank 2025-ci ilədək ölkənin birinci bankı Kapital Bank adı altında müştərilərinə xidmət göstərib və PAŞA Holding-ə daxildir. Kapital Bank isə hazırda maliyyə institutu olaraq fəaliyyətini davam etdirir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün  https://birbank.az/ saytına, 196 Əlaqə Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz.

Müasir iqtisadi mühitdə müəssisələrin maliyyə vəziyyətinin dəqiq və şəffaf əks olunması üçün ehtiyatların dəyərinin qiymətləndirilməsi və bu dəyərin dəyişməsi hallarının vaxtında mühasibat hesabatlarında qeyd olunması vacibdir. Ehtiyatların bazar dəyəri azaldıqda, mühasibat prinsiplərinə uyğun olaraq müvafiq düzəlişlər edilməklə tənzimləmə aparılmalıdır. Bu baxımdan, 208 saylı “Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı tənzimləmə prosesinin idarə olunmasında mühüm rol oynayır.

Ehtiyatların mühasibat uçotu

Ehtiyatlar dedikdə müəssisənin normal iqtisadi fəaliyyəti çərçivəsində istifadə edilən, satılan və ya istehsalatda istifadə olunan aktivlər nəzərdə tutulur. Bu aktivlərə xammal, materiallar, bitməmiş istehsal, hazır məhsullar, ehtiyat hissələri və s. daxildir. Bu aktivlərin dövriyyə müddəti, əsasən 12 aydan azdır, qısamüddətli aktivlər qrupuna aiddir.

Mühasibat prinsiplərinə görə ehtiyatlar ilk olaraq maya dəyərinə nəzərə alınır. Lakin bəzi hallarda ehtiyatların bazar qiyməti dəyişir və bu zaman dəyər azalması müşahidə olunur. Bu halda aktivlərin dəyəri yenidən qiymətləndirilməli və ədalətli dəyər prinsipinə əsasən düzəlişlər edilməlidir.

Ehtiyatların uçotu Hesablar Planının 20-ci maddəsinə aid olan hesablar üzrə aparılır.

“Ehtiyatlar” bölməsinə aid olan hesablar

AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”-na görə “Ehtiyatlar” maddəsinə 208 saylı “Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı ilə yanaşı digər aşağıdakı hesablar da aiddir:

• 201-ci hesab: “Material ehtiyatları”;
• 202-ci hesab: “İstehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri”;
• 203-ci hesab: “Tikinti müqavilələri üzrə məsrəflər;
• 204-ci hesab: “Hazır məhsul”;
• 205-ci hesab: “Mallar”;
• 206-cı hesab: “Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər”;
• 207-ci hesab: “Digər ehtiyatlar”;

Hesablar Planının 20-ci  “Ehtiyatlar” maddəsinin ayrı-ayrı hesabları üzrə Qaydaların 7-ci fəslinin 22-ci bölməsinin müvafiq maddələrinə uyğun subhesablar açılır.

Ehtiyatların dəyərinin azalması səbəbləri

Ehtiyatların dəyərinin azalması bir neçə obyektiv amillərlə əlaqədədir:

• bazar qiymətlərinin aşağı düşməsi;
• ehtiyatların istifadə tarixinə yaxınlaşması (müddətin bitməsi);
• fiziki zədələnmə, korlanma, istifadəyə yararsız hala düşməsi
• texnoloji köhnəlmə
• müəyyən çəkidə planların dəyişməsi və ya istehsalatdan çıxarılması

Mühasibat uçotunda dəyərin belə azalması dəyərsizləşmə üçün ehtiyatın yaradılması yolu ilə əks olunur.

208 saylı hesabın məzmunu və funksiyası

208 saylı “Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı ehtiyatlardakı dəyər azalmaların qeydə almaq üçün istifadə olunan qiymət dəyişimi hesabıdır

2 saylı “Ehtiyatlar” MUBS-a (IAS2) görə ehtiyatlar mövcud olan iki dəyərdən ən aşağı olanı ilə qiymətləndirilir. Mövcud olan dəyər dedikdə bunlar nəzərdə tutulur:

• ilkin dəyər;
• mümkün xalis dəyər.

Ehtiyatların ilkin dəyərinə alış qiyməti, gömrük idxal rüsumları və digər vergilər (vergi orqanları tərəfindən müəssisəyə sonradan əvəzləşdirilən vergilər istisna olmaqla), daşınma, boşaldılma və hazır məhsulların, xammal-materialların və xidmətlərin əldə edilməsi ilə birbaşa bağlı olan digər məsrəflər daxildir.

208 saylı hesab passiv hesabdır, ehtiyatlarının dəyərinin azalmasına görə düzəlişlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

“Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesab üzrə tənzimləmələr

Bu hesab üzrə mühasibat uçotu subyektləri tənzimləmələr yuxarıda qeyd edilən qaydaların bəndləri əsasında aparılır:

• balans dəyərinin mümkün xalis satış dəyərinədək hər hansı azalma məbləği və ehtiyatlar üzrə bütün itkilər – 22.33-cü bənd;
• istifadə edilməmiş ehtiyatlarının sonrakı dövrlərdə mümkün xalis satış dəyəri onların ilkin dəyərindən artıq olduqda – 22.34-ci bənd;
• ehtiyatlar torpaq, tikili və avadanlıqlar kimi təsnifləşdirildikdə, onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduqda – 22.43-ci bənd;
• silinmə zamanı onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər – 22.44-cü bənd;
• hazır məhsulun, malların və satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin satılması və ya əvəzsiz verilməsi zamanı – 22.44-cü bənd;
• istehsalat (xidmət) məsrəflərinə silinən material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduqda – 22.47-ci bənd;
• tikinti müqavilələri üzrə məsrəflərə silinən material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduğu hallarda – 22.52-ci bənd;
• hazır məhsullar satıldıqda onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olarsa – 22.54-ci bənd;
• ehtiyatlarda əskik gəlmələr və itkilər zamanı – 22.55 və 22.56-cı bəndlər.

208 saylı “Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesab üzrə tənzimləmələr zamanı yuxarıda qeyd edilən IAS2 beynəlxalq standartın tələbləri nəzərə alınır.

Müxabirləşmə nümunəsi

“ABC” MMC “XYZ” MMC-ilə material ehtiyatlarının alınması üçün 10000 manat məbləğində müqavilə bağlayıb. Material ehtiyatları müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq alınır və “ABC” MMC-nin anbarına mədaxil edilir. Bundan sonra həmin ehtiyatların dəyəri hər iki tərəfin razılığı ilə (fərz edək ki, bazar qiyməti aşağı düşüb yaxud digər səbəbdən)  1000 manat azaldılır. Bu o deməkdir ki, “ABC” MMC-nin  “XYZ” MMC-yə olan kreditor borcu da azalır.

 Aşağıdakı cədvəldə uyğun müxabirləşmələr verilib:

Fərdi sahibkar 2024-cü ildə mikro sahibkarlıq subyekti kimi muzdlu işçi cəlb etmədən təmir-tikinti fəaliyyəti ilə məşğuldur və muzdlu işçisi olmadığı üçün 2024-cü ildə gəlir vergisi üzrə 75 faiz güzəşt hüququndan istifadə edə bilməyib. 2025-ci ildə isə o, həmin sahə ilə yanaşı, layihə-dizayn fəaliyyəti də göstərməyə başlayıb. Sahibkarın 2025-ci ildə təmir-tikinti fəaliyyəti üzrə gəlirləri 30.000 manat, layihə-dizayn fəaliyyəti üzrə isə 40.000 manat təşkil edib. 2025-ci ildən 75 faiz güzəştlə bağlı Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklər nəzərə alınmaqla, sözügedən fərdi sahibkara vergi güzəşti tətbiq olunacaqmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, 2025-ci il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinə əlavə edilmiş 102.1.30-1-ci maddədə nəzərdə tutulan vergi güzəşti yalnız bu maddədə sadalanan fəaliyyət növləri ilə məşğul olan və həmin fəaliyyət növlərindən təqvim ili üzrə əldə etdiyi gəlirlərin (xərclər nəzərə alınmadan) həcmi 45.000 manatadək olan fiziki şəxslərə tətbiq edilir.

Bununla yanaşı, 2025-ci il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinə əlavə edilmiş 102.9-cu maddəyə əsasən, bu Məcəllənin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyət sahələri ilə məşğul olan fiziki şəxs eyni zamanda digər fəaliyyət sahəsi ilə də məşğul olduqda, həmin maddədə nəzərdə tutulan güzəşt hüququndan o halda istifadə edə bilər ki, bu Məcəllənin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyət sahələrindən əldə edilən illik gəlirlərin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 50 faizdən az olmasın. Buna əsasən, həm layihə-dizayn, həm də təmir-tikinti fəaliyyəti göstərən fiziki şəxsin layihə-dizayn fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirlərin 40.000 manatadək olduğu və bu gəlirlərin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisinin 50 faizdən çox olduğunu nəzərə alaraq (40.000/70.000*100=57%), həmin şəxsin hər iki fəaliyyətindən əldə olunan ümumi gəlirlərinə münasibətdə 75 faiz gəlir vergisindən azadolma tətbiq edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci və 102.9-cu maddələri

Mənbə: vergiler.az