Blog Full

İstehsal müəssisəsi balansında olan avadanlıqları sığorta şirkətində 01.02.2024 – 01.02.2026-ci illəri əhatə edən iki illik dövr üzrə sığortalayıb və sığorta şirkətinə 12.000 manat məbləğində sığorta haqqı ödəyib. Bu zaman müəssisə sığorta xərclərini gəlirdən necə çıxmalıdır?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, 2024-cü il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinin 116.1-ci maddəsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, öz işçilərinin xeyrinə əmlakın zərərdən sığortalanması, habelə xarici sığortaçılar ilə bağlanmış həyat sığortası müqavilələri üzrə sığorta haqları istisna olmaqla, sığorta haqları üzrə, həmçinin təkrarsığorta müqavilələrinə münasibətdə təkrarsığorta haqları üzrə öhdəliklər gəlirdən çıxılır və sığorta müqaviləsinin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, çəkilən sığorta haqqı xərcləri həmin hesabat dövrləri üzrə onun hesablanması qaydasına müvafiq surətdə bölüşdürülür.

Buna əsasən, müəssisə tərəfindən çəkilmiş bir neçə hesabat dövrünü əhatə edən sığorta haqqı xərcləri hesabat dövrləri üzrə onun hesablanması qaydasına müvafiq surətdə bölüşdürülməklə gəlirdən çıxılır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 116.1-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı – sığortalamaya görə sığortaçıya verilən pul vəsaitidir. Məcburi dövlət sosial sığortasında sığorta haqqı əmək ödənişinə (gəlirə) nisbətdə faizlə müəyyən edilir, sığortaedənin və sığortaolunanın vəsaiti hesabına ödənilir. Mövzu ilə bağlı suala əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir. 

“Sosial sığorta haqqında” Qanuna əsasən, muzdlu işdən əldə edilən gəlirlər üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı aşağıdakı dərəcələrlə ödənilir:

• Sığortaedən tərəfindən ödənilən sığorta haqqı – hesablanmış əməyin ödənişi fondunun və məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb olunan digər gəlirlərin 22 faizi;
• Sığortaolunan tərəfindən ödənilən sığorta haqqı – işçinin əməkhaqqının və məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb olunan digər gəlirlərinin 3 faizi.

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən sığortaedənlərdə işləyən sığortaolunanların muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən məcburi dövlət sosial sığorta haqqı 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətində aşağıdakı dərəcələrlə ödənilir:

Muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən sığortaolunanlar üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı aşağıdakı dərəcələrlə ödənilir:

Sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə – minimum aylıq əməkhaqqının tikinti sahəsində 50 faizi, digər sahələrdə 25 faizi miqdarının:

• Bakı şəhərində 100 faizi,
• Sumqayıt və Gəncə şəhərlərində 90 faizi,
• digər şəhərlərdə 80 faizi,
• rayon inzibati ərazi vahidlərinin inzibati mərkəzi olan inzibati ərazi vahidlərində və qəsəbələrdə 60 faizi,
• kənd yerlərində 50 faizi miqdarında.

Misal 1

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən müəssisədə çalışan işçinin aylıq gəliri 500 manatdır.

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqının işçi və işəgötürəndən tutulması hansı qaydada həyata keçiriləcək?

İşçidən tutulma:
200 x 3% = 6 manat;
300 x 10% = 30 manat;
6 + 30 = 36 manat.

Deməli, işçinin aylıq əmək haqqından cəmi 36 manat sosial sığorta haqqı üzrə tutulma olacaq.

İşəgötürəndən tutulma:
200 x 22% = 44 manat;
300 x 15% = 45manat;
44 + 45 manat = 89 manat.

İşəgötürən tərəfindən isə işçinin xeyrinə ödənilməli olan sosial sığorta haqqının məbləği 89 manat olacaq.

Misal 2

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoruna aid edilən müəssisədə çalışan işçinin aylıq gəliri 500 manatdır. Mədur dövlət sosial sığorta haqqının işçi və işəgötürəndən tutulması hansı qaydada həyata keçiriləcək?

İşçidən tutulma:
500 x 3% = 15 manat.

İşəgötürən:
500 x 22% = 110 manat.

Nəticədə işçi tərəfindən 15 manat, işəgötürən tərəfindən isə işçinin xeyrinə 110 manat sosial sığorta haqqı ödəniləcək.

Mənbə: vergiler.az

“Sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər”

Vergilər, sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər Hesablar Planının 52-ci maddəsi üzrə açılan hesablarda uçota alınır. 522 saylı “Sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər” hesabı bu maddəyə aid olan hesablardan biridir.

Sosial sığorta haqqı həm işçi, həm də işəgötürən tərəfindən ödənilməli olan icbari ödənişdir. Bu icbari ödənişlər işçi üçün hesablanmış əməkhaqqı üzərindən hesablanır. Yəni işçinin əməkhaqqısından və məcburi dövlət sosial sığorta haqqına cəlb edilən digər gəlirlərdən həm işçidən, həm də işəgötürənin hesabına (işçinin xeyrinə) sosial sığorta haqları hesablanır. İşçinin ay ərzində işlədiyi günlərə uyğun müəyyən edilmiş əməkhaqqından sosial sığorta haqları çıxıldıqdan sonra qalan məbləğ ona ödənilir.

Sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklərə subhesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə tənzimlənir. Qaydaların 42.1-ci maddəsinə görə vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin uçotu üçün aşağıdakı hesablar açıla bilər:

 522 saylı hesab üzrə tənzimləmələr

Öhdəlik (passiv) hesabı  olan 522 №-li “Sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər” hesabında mühasibat uçotu subyektinin fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən hesablanmış, tutulmuş, hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində DSMF-ə ödənilməli olan sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Sosial sığorta və təminat üzrə öhdəliklər yarandıqda yuxarıda qeyd edilən qaydaların 42.15.-ci, öhdəliklər ödənildikdə 42.18.-ci, üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi zamanı 42.19.-cu bəndi tətbiq edilir.

İstehsal prosesilə əlaqədar olmayan sahədə əməkhaqqından sosial sığorta haqları

“A” MMC-nin 5 nəfər işçisinin əməkhaqqı məlumatları aşağıdakı kimidir:

1-ci işçinin əməkhaqqısı:  1200 manat

2-ci işçinin əməkhaqqısı:  1200 manat

3-cü işçinin əməkhaqqısı: 1100 manat

4-cü işçinin əməkhaqqısı: 900 manat

5-ci işçinin əməkhaqqısı:  600 manat

Cəmi hesablanan əməkhaqqı 5000 manat təşkil edir. Tutulmalar hər bir işçi üzrə ayrı-ayrılıqda edilir, müxabirləşmə zamanı həmin tutulmalar cəmlənərək əks etdirilir.

İşçi tərəfindən ödənilən sığorta haqlarının uçotu:

İşəgötürən tərəfindən ödənilən sığorta haqlarının uçotu:

Ödəniş sosial sığorta haqları üzrə ayrı-ayrılıqda həyata keçirilir:

İstehsal prosesilə əlaqədar sahədə əməkhaqqı hesablandıqda sosial sığorta haqları

“A” MMC dəmir qapıların istehsalı fəaliyyətilə məşğul olan müəssisədir. Müəssisənin 35 nəfər işçisinin 27-si istehsal binasında, 8-i isə inzibati binada işləyir. İnzibati binada işləyən işçilərdən fərqli olaraq istehsalatda çalışan işçilərin əməkhaqqı xərcləri istehsalat məsrəflərinə aid edilir.

İstehsal binasında işləyən işçilər üçün cəmi hesablanmış əməkhaqqı 14050 manat təşkil edir.

Hesablanmış faizlər üzrə müxabirləşmə nümunsi

“A” MMC tərəfindən may ayının sonunda işçilərin əməkhaqqıları ödənilmişdir. Lakin hesablanmış sosial sığorta haqları müəyyən edilmiş müddət ərzində ödənilmədiyindən faiz hesablanmışdır.

İşçi hesabına sosial sığorta haqqına (məcburi dövlət sosial sığortası) görə hesablanan faiz – 25 manat

İşəgötürən hesabına sosial sığorta haqqına (məcburi dövlət sosial sığortası) görə hesablanan faiz – 48 manat

Faizin uçotu aşağıdakı kimidir: