Blog Full

Bu sözləri 150 illik yubileyini qeyd edən, ölkənin birinci bankı Kapital Bank-ın Pərakəndə Biznes Ofisinin lideri Fərid İslamov müsahibəsində qeyd edib.

Fərid bəy, Kapital Bank-ın vaxtaşırı bazara yeni məhsullar təqdim etdiyini görürük. Bu məhsullar maliyyə bazarında fərqlilik yaradaraq rəqabətə səbəb olur. Bu dəfə isə Birbank Star-la gündəmə gəldiniz. Necə düşünürsünüz Birbank Star bazarın starı ola biləcəkmi?

Hədəfimiz də elə budur. Maliyyə bazarında hərəkətlilik yaradacaq, rəqabətədavamlı, ən əsası isə müştərilərin ürəyincə olacaq məhsul yaratmaq. Məncə, Birbank Star kartı ilə biz bunu bacarmışıq. Düşünün ki, sizin elə bir kredit kartınız var ki, siz onunla 30 000 manata qədər məbləği ürəyiniz istədiyi kimi istifadə edə bilirsiniz. Üstəlik heç bir faiz və komissiya olmadan. İstər kartdakı pulu Kapital Bank-ın və ya digər bankların bankomatlarında nağdlaşdırın, istər digər bank kartlarına köçürmələr edin, istər ödəniş edin heç bir fərqi yoxdur, bu əməliyyatların heç biri üçün nə faiz, nə də komissiya tətbiq edilmir.

Yəni bugünədək hamımızın öyrəşdiyi ənənəvi kredit kartlarından istifadə şərtləri Birbank Star-da yoxdur?

Xeyr, yoxdur. Bildiyiniz kimi Kapital Bank ölkənin ən böyük müştəri bazasına sahib bankıdır. Bizim uğurumuz həm də ondadır ki, məhsul və xidmətlərimiz üzərində işləyərkən mütləq qaydada müştərilərimizin rəylərini dinləyir, onların qarşılaşdığı çətinlikləri dərindən araşdırırıq. Müştərilərimizin kredit kartından istifadə təcrübəsini araşdırdığımız zamansa tez-tez rastlaşdığımız fikirlər olur. Məsələn, kredit kartları şərtlərinin çox mürəkkəbliyi, faiz və komissiyaların necə hesablandığının anlaşılmaması və bu kimi digər fikirlər. Bu tip suallarla Sorğu  mərkəzimizə də çox müraciətlər gəlir. Ən çox verilən suallar balansın izlənməsi, təsdiqlənməmiş borclar, xərclənən məbləğə tətbiq edilən faizlər haqqında olur. Bu isə çox təbiidir, çünki əksər müştərilər əməliyyatlarının detallarını bankla yanaşı özləri də hesablamaq və izləmək istəyirlər. Ənənəvi kredit kartlarında isə bu hər kəs üçün aydın və rahat deyil.

Məhz elə bu əhəmiyyətli məqamları düşünərək biz yaşından, peşəsindən, sosial statusundan asılı olmayaraq hər kəsin istifadə edə biləcəyi, sadə, istifadəsi asan və böyük bir auditoriyaya xitab edəcək məhsul yaratdıq. Birbank Star sizin yaxın dostunuz kimidir. Kartda olan vəsaiti istədiyiniz kimi istifadə edə bilərsiniz. Heç bir əməliyyata – nə nağdlaşdırmaya, nə köçürməyə, nə də onlayn ödənişə komissiya tətbiq edilmir. Ödəniş şərtləri isə olduqca sadədir. İstifadə edilən məbləğ həmin ayın son gününədək karta geri qaytarılmalıdır. Məbləğ geri qaytarılmadığı və borc formalaşdığı halda isə yaranan hər 500 manatadək borc üçün 10 manat istifadə haqqı formalaşır və bu məbləğ ayın onuna qədər ödənilməlidir. Aylıq ödənişlər, həmin ödənişlərə hesablanan faizlərə nəzarət, əmaliyyətlara görə gələn komissiyalar, tətbiq edilən limitləri keçib-keçməmək həyəcanı, güzəşt müddətini izləmək kimi məqamlar bu kartda yoxdur. Kart üzrə balansı və əməliyyatları isə Birbank mobil tətbiqində məhz Birbank Star üçün yaradılan funksionallıq vasitəsilə rahatlıqla izləmək mümkündür. Hər şey bu qədər rahat və sadədir. Məqsədimiz odur ki, Birbank Star gündəlik istifadə üçün rahat, anlaşılan eyni zamanda da hər kəsin ən sərfəli kartı olsun. Bu kart həm də kredit kartları ilə bağlı müştərilərdə olan faizi çoxdur, komissiyası var kimi neqativ fikirləri tamamilə dəyişəcək.

Yəqin ki, müştəriləri düşündürən vacib bir məqam da keşbeklərdir. Birbank Star-ın keşbek kimi əlavə üstünlükləri də varmı?

Əlbəttə, bizim digər kredit kartlarında olduğu kimi, Birbank Star-da da həm keşbek, həm də ikiqat ƏDV var. Müştərilərimiz Birbank mobil tətbiqindəki keşbek kateqoriyalarına qoşulmaqla, geniş partnyor şəbəkəmizdə alış-veriş etməklə və bankımızın təqdim etdiyi digər imkanlardan faydalanmaqla daha çox keşbek qazana biləcəklər.

Qeyd edim ki, müştərilərimiz Birbank Star kartını Birbank mobil tətbiqindən və onlayn formada kapitalbank.az, birbank.az vebsaytlarından, həmçinin istənilən Kapital Bank filialından müraciət edərək əldə edə bilərlər. Eyni zamanda müştərinin seçiminə əsasən bu kartı həm fiziki, həm də rəqəmsal formada istifadə etmək mümkündür. Onlayn kanallardan sifarişlərdə Bakı şəhəri üzrə ünvana çatdırılma xidməti də mövcuddur. Xatırladım ki, biz bu mövzuda “Wolt” şirkəti ilə əməkdaşlıq edirik. Hətta maraqlı bir faktı deyim ki, “Wolt”la kart çatdırılmasını nəyinki Azərbaycanda, hətta dünyada ilk olaraq biz həyata keçiririk. Şəhər ətrafı ərazilərə çatdırılmanı isə partnyorumuz “Azəriexpress” həyata keçirir.

Bank olaraq lider mövqeyinizi qorumaq və müştəri məmnuniyyətini təmin etmək üçün hansı addımları atırsınız?   

Bu sualın bir cavabı var: müştəriyönümlülük strateji hədəfimizdir. Bizim fəaliyyətimiz müşətərilərimizin rahatlığına və məmnuniyyətinə fokuslanıb. Maliyyə əlçatanlığını təmin etmək üçün proseslərimizin, məhsul və xidmətlərimizin rəqəmsallaşmasına, paralelində  xidmət keyfiyyətinin artırılmasına, eyni zamanda bank xidmətlərinin təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət ayırırıq. Yeni texnoloji həllərə, loyallıq proqramlarına aktiv investisiyalar edirik. Məmnuniyyətlə deyə bilərəm ki, öz növbəsində bütün bu təşəbbüslər də bəhrəsini verir. Bu gün nağd pul və kart satışlarımızın 52%-i rəqəmsal kanallar vasitəsilə həyata keçirilir. Keçən il buraxdığımız rəqəmsal depozit məhsulu üzrə portfelimiz 65 milyon manat təşkil edir. 2024-cü il üzrə sentyabr ayına qədər keşbek və ƏDV bonusları şəklində müştərilərimizə 52 milyon manat həcmində vəsait qaytarmışıq. Sorğu mərkəzinə daxil olan müraciətlərin 40%-dən çoxu canlı əlaqə qurmadan AI çat bot vasitəsilə cavablandırılmaqla xidmət sürəti bir neçə dəqiqədən 4-5 saniyəyədək endirilib.

Təşəkkür edirəm, Fərid bəy, son olaraq  Kapital Bank-ı seçən müştərilərə nə demək istəyərdiniz?

Öncə müştərilərimizə bizi seçdikləri, bazara təklif etdiyimiz məhsulları sevərək istifadə etdikləri və bununla da bizi yeni həllər yaratmağa sövq etdikləri üçün təşəkkür edirəm. Bu gün, haqqında danışdığımız Birbank Star da müştərilərimizin istəklərindən ilhamlanıb yaratdığımız məhsullarımızdandır. Odur ki, hamını bu kartı sifariş etməyə dəvət edirəm. Bildirmək istəyirəm ki, çətin hesablamalar, faizlər və komissiyalar dövrü Birbank Star-la bitdi.

Rezident vergi ödəyicisinə xarici dövlətdə qeyri-rezident tərəfindən göstərilən icarə xidməti hər hansı vergiyə cəlb edilirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 125.1-ci maddəsinə əsasən, qeyri-rezidentin Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəliri kimi müəyyən edilən və qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasının ərazisindəki daimi nümayəndəliyinə aid olmayan ümumi gəlirindən ödəmə mənbəyində xərclər çıxılmadan vergi tutulur.

Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəlirlər dedikdə Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsində qeyd olunan gəlirlər nəzərdə tutulur.

Bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.12-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasındakı daşınmaz əmlakdan əldə edilən gəlir, o cümlədən bu əmlakda iştirak payının təqdim edilməsindən gəlir Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəlir sayılır.

Vergi Məcəlləsinin 169.1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmayan qeyri-rezident Azərbaycan Respublikasının ərazisində bu Məcəllənin 169.2-ci və ya 169.5-ci maddələrində adı çəkilən vergi agenti üçün xidmət göstərirsə və ya iş görürsə (o cümlədən elektron ticarət qaydasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda otel xidmətlərinin və aviabiletlərin sifarişi üzrə xidmətlər istisna olmaqla, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi), bu fəslin məqsədləri üçün işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi bu maddəyə uyğun olaraq vergiyə cəlb olunur.

Əlavə olaraq bildirilib ki, müraciətdə qaldırılan məsələlərə konkret hal üzrə dəqiq münasibət bildirilməsi üçün aparılan əməliyyat üzrə işin faktiki halları və müvafiq təsdiqedici sənədlərlə birlikdə vergi ödəyicisinin qeydiyyatda olduğu vergi orqanına müraciət etmək tövsiyə olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 125-ci, 169-cu maddəsi.

Mənbə: vergiler.az

Mənfəət vergisinin hesablanması prosesində gəlirdən çıxılan və çıxılmayan xərclərinin tərkibinin müəyyən olunması mühüm əhəmiyyətə malikdir. Gəlirdən çıxılmayan xərclər, onların tərkibi Vergi Məcəlləsinin 109-cu maddəsi xarakterizə edir. Gəlirdən çıxılan xərclər tərkibinı görə genişdir. Qeyri-maddi aktivlərə çəkilən xərclərin gəlirdən çıxılması qaydası Məcəllənin 118-ci maddəsində şərh olunub.

Qeyri-maddi aktivləri vergi qanunvericiliyində

Bəzən mühasiblər qeyri-maddi aktivlərlə əməliyyatlar apararkən müəyyən çətinliklə üzləşirlər. Buna səbəb “qeyri-maddi aktivlər” anlayışının:

• nəzəri izahının genişliyi;
• praktik tətbiqində müxtəliflik;
• royaltidən düzgün ayrılmaması;
• nəzəri izahında və praktik tətbiqində bəzi ziddiyyətli görünən məqamlardır.

Gəlin ilk öncə baxaq, vergi qanunvericiliyi qeyri-maddi aktivi necə təyin edir.

Qeyri-maddi aktiv elə hüquqdur ki, qeyri-maddi formada mövcud ola bilər, varlığı maddiyatın olmasından asılı deyil yaxud müəyyən edilmiş maddi əşya üzərində (içərisində və s) də öz təsdiqini, təzahürünü tapa bilər.  Sahibkarlıq subyektləri arasında bu, adətən, ikinci formada, qismən maddiləşdirilmiş formada olur. Məsələn, hər hansı hüquq, qeyri-maddi aktivin verilməsi kağızda, icazə sənədi formasında yaxud elektron formada təsdiqlənib təqdim edə bilərlər.

Müəssisələr qeyri-maddi aktivlərin mühasibat və vergi uçotunu aparmalıdır. Uçotun necə aparılması, gəlirdən çıxılan xərclər kimi necə hesablanması  burada ətraflı şərh olunub.

Qeyri-maddi aktivlər üzrə xərclərin gəlirdən çıxılması

Hüquqi və fiziki şəxslər təsərrüfat fəaliyyətlərində qeyri-maddi aktivləri 1 ildən çox istifadə etdikdə, həmin obyektlərə çəkilmiş xərclər qeyri-maddi aktivlərə aid edilir. Əksi təqdirdə çəkilmiş xərclər birbaşa xərcə salmaqla qeydə alınır.

Bir ildən artıq istifadə edilən qeyri-maddi aktivlərə çəkilən xərclər amortizasiya ayırmaları formasında gəlirdən çıxılan xərclər kimi qiymətləndirilir.  Amortizasiya ayırmaları VM-in 114-cü maddəsində verilmiş dərəcəyə uyğun hesablanır. Xatırladaq ki, istifadə müddəti bəlli olan qeyri-maddi aktivlər illər üzrə mütənasib olaraq, bəlli olmayanlar isə illik 10 faiz dərəcəsi ilə amortizasiya edilir.

Nümunə 2: Mikro sahibkarlıq subyekti olan “ABC” müəssisəsi mənfəət vergisi ödəyicisidir.  2020-ci ilin 01 avqust tarixində dəyəri 25000 manat olan qeyri-maddi aktiv (QMA) almışdır. QMA-ın istifadə müddəti 4 il olub. 2020-ci ilin mənfəət vergisi bəyannaməsi üzrə şirkətinin hesablayacağı maksimal amortizasiya məbləği:

25000 / 4 = 6250 manat

Yuxarıdakı nümunədə, mikro sahibkarlıq subyekti gəlirdən 2 əmsalı tətbiq etməklə amortizasiya çıxa bilməz. Qeyd edək ki, illik 10 % dərəcədən aşağı norma tətbiq edildikdə aradakı fərq növbəti illərə keçirilmir.

Beləliklə, VM-in yuxarıda qeyd edilən maddəsinə əsaslanıb deyə bilərik ki, qeyri-maddi aktivlərin:

• alınma və istehsal xərcləri kapitallaşdırılmalı;
• onların təsərrüfat fəaliyyətində istifadəsi zamanı çəkilən xərclər, həmin qeyri-maddi obyektin dəyərlərinə aid edilməli;
• dəyərə aid edilən bu xərclər gəlirdən çıxılan xərclər kimi qiymətləndirilməli və amortizasiya kimi gəlirdən çxılımalıdır.

Əgər qeyri-maddi aktivlərin ilkin dəyəri formalasarkən, həm də sonrakı istifadə zamanı çəkilmiş xərclər kapitallaşdırılmadan gəlirdən çıxılıbsa, bur xərclər amortizasiya olunacaq qeyri-maddi xərclərin dəyərinə aid etmək olmaz.

Əməliyyatların maliyyə bərabərliyində izlənilməsi

Aktiv və passivlər, onların tarazlığı,  əməliyyatların mühasibat uçotu hesablarının artırıb-azaltması, maliyyə bərabərliyinin elementləri haqqında bilirik. Onu da bilirik ki, mühasibatlıqda T formalı uçot hesablarında mühasibat uçotu əməliyyatların qeydiyyatı  uçotun ən sadə təsvir formasıdır (bax: “Mühasibat uçotu hesabı üzrə qeydlər necə aparılır?”). Biz həmçinin maliyyə hesabatlarının hazırlanması zamanı uçot qeydiyyatının nə qədər önəmli olması barədə də məlumatlıyıq.

Bu məqalədə müəssisədə baş verən təsərrüfat əməliyyatlarının mühasibat uçotu hesablarında qeydiyyatı, onun maliyyə bərabərliyinə təsirini şərti  “AAA” şirkətinin nümunəsində şərh olunur. Nümunələr maliyyə hesabatlarının hazırlanması üçün ilkin qeydlərin vacibliyini, ilkin sənədlərin qeydiyyatının sınaq balansına təsirini daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.  Bu zaman hesablar planın əl altında olması tövsiyə edilir.

Beləliklə, başlayaq. Bizim “AAA” şirkəti  01.01.2021-ci ildə bir şəxs tərəfindən təsis edilmiş, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət formasında topdansatış istiqamətində fəaliyyət göstərən firmadır. ƏDV ödəyicisi deyildir, mühasibatlıq subyektidir.

Nümunə 1: Elan edilmiş nizamnamə kapitalının uçotda qeydiyyatı

01.01.2021-ci ildə təsisçi təsis qərarını hazırlayır, müəssisənin nizamnaməsini təsdiq edir və qanunun ona izn verdiyi formada sərbəst nizamnamə kapitalını müəyyən edir. Bu məbləğ 8500 manatdır.

Burada mühasibin edə biləcəyi nəsə varmı ? Çox adam bu hissəni unudur, amma mühasib bu məbləği mühasibat uçotu hesabında qeydə almalı, uyğun  müxabirləşmə verməlidir.

Öncə hesablar planından uyğun sintetik hesabları müəyyən edək.

• “Nizamnamə kapitalı” – 301 saylı;
• “Nizamnamə kapitalının ödənilməmiş hissəsi” -302 saylı hesabıdır.

Nizamnamə kapitalı müəyyən edilib, amma hələ ödənilmədiyindən, aşağıdakı müxabirləşməni vermək olar:
DT 302            KT 301         – 8500 – nizamnamə kapitalı müəyyən edilir

Bu yazılış T hesablı mühasibat uçotu hesabında belə qeydə alınır:

Bu əməliyyatı maliyyə bərabərliyimizdə əks edirək:

Qeyd: Burada K hərfi bütün kapitalı deyil, məhz nizamnamə kapitalını ehtiva edir.

8500 manat məbləğin iki dəfə bərabərliyin sağında yazılması sizi çaşdırmasın. Bu A = 0 , P = 8500 və  A = P olduğu üçün 0 = 8500 demək deyil. Diqqət edin,  hər ikisi sağda olsa da, biri kapitalı uçota alan  hesabın debetdə, digəri kreditindədir. Hal- hazırda vəziyyət A = 0 , P = 0 , A=P kimidir.

Səbəbəini izah edək.

Gəlin kapitalın nə olduğunu xatırlayaq (bax: “Kapital, onun mənbəyi, sərvətin formalaşması”). Kapital bizim təsisçiyə olan borcumuzdur. Təsisçi hələ nizamnamə kapitalını ödəməyibsə müəssisənin ona hansı borcu ola bilər?
Eyni zamanda təsisçi tərəfindən hələ müəssisəyə pul ödənilməyibsə, aktiv də 0-dır. Deməli bizim aktivlərimiz və passivlərimiz sıfır olmaqla bir birinə bərabərdir.
Davam edək :

Nümunə 2. Nizamnamə kapitalının ödənişi

01.02.2021-ci ildə təsisçi nizamnamə kapitalını qanunla ona verilmiş 3 aylıq müddət çərçivəsində, təsis əməliyyatında 1 ay keçdikdən sonra müəssisənin bank hesabına müvafiq təyinatla yatırır.

“Nizamnamə kapitalının ödənilməmiş hissəsi”-nin 302 nömrəli hesabda uçota alındığını bilirik. Hesablar planından “Bank hesabı”-nın nömrəsini tapırıq – bu 223-dür.

Mühasibatlıqda aşağıdakı müxabirləşməni verməliyik :

DT 223           KT 302         – 8500 – Nizamnamə kapitalı ödənilir.

Əməliyyatın sxemi:

Maliyyə bərabərliyimiz aşağıdakı kimidir :

Deməli, bank hesabımızda artıq 8500 manat pul var. Bu bizim ən likvid aktivimizdir.  Eyni zamanda qanunla müəyyən edilmiş nizamnamə kapitalı ödənildiyindən, müəssisənin nizamnamə kapitalı formalaşmış olur. Düzdür, nə vaxtsa bu pul təsisçiyə qaytarıla bilər, məsələn, müəssisə ləğv edidikdə, yaxud qanunvericiliyə uyğun nizamnamə kapitalı azaldıqda və s. Amma hələ ki, 8500 manat müəssisənin kapitalıdır.
Beləliklə, 302-ci hesabımız sıfırlandı, 223 və 301-ci hesablarımızda isə 8500 manat vəsait vardır. Artıq deyə bilərik ki,  A= 8500 , P = 8500, A=P.

Müəssisədə baş verən əməliyyatların uçotunu davam edək:

Nümunə 3. Alınmış aktivin ilkin uçotu

15.02.2021-il tarix müəssisə ofisdə istifadə üçün 2000 azn dəyərində başqa təşkilatdan fərdi kompüter alır. Bağlanmış müqaviləyə əsasən onun dəyəri 2 ay ərzində ödəniləcək.

Kompüter bizim avadanlığımız, ona ödəniləcək məbləğ isə qısamüddətli borcunuzdur. Yenə hesablar planına müraciət edək:

• “Torpaq, tikili, avadanlıqlar üzrə məsrəflərin kapitallaşdırılması” – 113 nömrəli;
• “Sair qısa müddətli kreditor borclar” – 538 nömrəli hesabıdır.

Mühasibatlıqda aşağıdakı müxabirləşməni verməliyik :

DT 113           KT 538         –  2000 – Müəssisəyə noutbuk alınır.

Maliyyə bərabərliyimizi təsvir edək:

2000 manat dəyərində kompüter bizim uzunmüddətli aktivimizdir, çünki ondan 1 ildən çox müddətə fayda götürməyə hazırlaşırıq. Bu aktiv havadan düşmədi, digər təşkilata öhdəliyimizin yaranması hesabına baş verdi. Beləliklə, A= 10500 , P = 10500, A = P .

“Torpaq, tikili, avadanlıqlar üzrə məsrəflərin kapitallaşdırılması” hesabı  bütün əsas vəsaitlər üçün nəzərdə tutulub. Hesablar planında bunu  aydın görə bilərsiniz.

Növbəti əməliyyatımızı mühasibat uçotunda əks etdirək.

Nümunə 4: Alınmış malların ilkin uçotu

02.03.2021-ci il tarixində müəssisə satış məqsədi ilə 3000 manatlıq mallar alır. Müqaviləyə əsasən malların haqqı onlar satıldıqdan sonra, lakin 6 aydan gec olmayaraq ödəniləcəkdir.

Hesablar planından uyğun hesabları tapaq:

205 – “Satış məqsədi ilə saxlanılan mallar”, 531 – “Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borclar”  hesabıdır.

Müxabirləşmə aşağıdakı kimi olacaq:

DT 205           KT 531         –  3000 – satış məqsədi ilə mallar alınır.

Maliyyə bərabərliyimiz belə olacaq:

3000 manat dəyərində aldığımız mallar bizim qısamüddətli aktivimizdir, çünki ondan 1 ildən tez müddətə fayda götürməyə hazırlaşırıq. Bu aktiv yoxdan yaranmayıb, malsatana öhdəliyimiz hesabına formalaşıb. Bərabərliyin tərəflərini hesablasaq, A= 13500 , P = 13500, A = P.

Növbəti əməliyyatımız malların satışı ilə bağlıdır.

Nümunə 5. Malların satışı üzrə uçot qeydləri

30.03.2021-ci tarixində müəssisə aldığı mallardan 2000 manatlıq hissəni 2800 manata satdı.

Biz aşağıdakı mühasibat uçotu hesablarından istifadə edəcəyik:

• 205 – “Satış məqsədi ilə saxlanılan mallar”;
• 211 – “Qısa müddətli debitor borclar”;
• 601 – “Satış (Gəlir)”;
• 701 – “Satışın maya dəyəri üzrə xərclər”.

Mühasib olaraq tərəfimizdən aşağıdakı müxabirləşmələr verilir :

DT 211           KT 601         – 2800 – Satış əməliyyatı.

DT 701           KT 205         – 2000 – Satışın maya dəyəri tanınır.

Əməliyyatların T formalı sxemi:

Qeyd: Təsərrüfat əməliyyatının mühasibat uçptunda 2- dən artıq hesabların müxabirləşməsi verilib. Buna mürəkkəb müxabirləşmə deyilir.

Maliyyə bərabərliyi düsturu:

Mötərizədə yazdığımız qırmızı ədədlər, yanında olduqları ədədlərin o qədər azaldığını bildirir. Bu düsturu daha rahat anlamağa imkan verir.

2000 manat dəyərində satılmış malları anbarımızdan silməliyik. Müştəri satılmış malın dəyərini bizə dərhal vermədi, amma rəsmiləşdirilmiş sənədlər əsasında bizim   pulu almaq hüququmuz qeyd-şərtsiz tanındı. Satılmış malın dəyəri hələ ödənilmədiyindən 2800 manatlıq debitor borcumuz yarandı. Bərabərliyin yekunu belə olacaq: A= 14300 , P = 14300, A = P

Qeyd : Bərabərliyin sağ tərəfini toplayarkən Xərclər bölməsinin qarşısında “ – “ işarəsi olduğunu unutmayın.
Müəssisədə baş vermiş sonuncu təsərrüfat əməliyyatını uçota alaq.

Nümunə 6. Aktivin istismara verilməsi

Hesab edək ki, müəssisə aldığı fərdi kompüteri 01.04.2021 tarixdə istismara verir və onunla bağlı borcun yarısını ödəyir.

Mühasib olaraq biz aşağıdakı müxabirləşmələri verməliyik :

DT 111           KT 113         – 2000 – Satış əməliyyatı.

DT 538           KT 223         – 1000 – Satışın maya dəyəri tanınır.

Bu yazılışlarda:

• 111– “Torpaq, tikili, avadanlıqların dəyəri”;
• 113 – “Torpaq, tikili, avadanlıqlar üzrə məsrəflərin kapitallaşdırılması”;
• 223 – “Bank hesabı”;
• 538 – “Sair qısamüddətli kreditor borclar” hesabıdır.

Müxabirləşmənin sxemini təsvir edək:

Bu isə bizim maliyyə bərabərliyimizdir:

2000 manat dəyərində olan borcumuzun yarısını,  yəni 1000 manat borcumuzu bağlayırıq, 1000 manatlıq kreditor borcumuz qalır. Eyni zamanda  kompüteri aprelin 1-indən işə çıxan işçiyə veririk. Maliyyə düsturumuzun yekunu bərabərdir: A= 13300 , P = 13300, A = P.

Gördüyünüz kimi bütün əməliyyatları uyğun hesablarda düzgün yerləşdirsək maliyyə bərabərliyimiz həmişə qorunacaqdır.
Qeyd edək ki, bəzən mühasiblər, noutbuk alışında olduğu kimi, öhdəliyi 538 -ci hesabda deyil, elə satış məqsədi ilə alınmış mallar hesabı olan 531-ci hesabda və ya hər hansı digər öhdəlik hesabında göstərirlər. Lakin biz sizə doğru olanı dedik. İstənilən halda əgər öhdəlik hesabında göstərilibsə maliyyə bərabərliyi düz olacaqdır.

İndi isə bütün T hesablar formasında göstərdiyimiz hesablarımızın qalıqlarını tapaq, bu hər şeyi düz etməyimizin sübutu olacaqdır:

Beləliklə :

111 -ci hesab üzrə qalığımız  : 2000 manat
205-ci hesab üzrə qalığımız   : 1000 manat             Cəmi aktivlərimiz
211-ci hesab üzrə qalığımız   : 2800 manat
223 -cü hesab üzrə qalığımız : 7500 manat

301 – ci hesab üzrə qalığımız : 8500 manat            Cəmi kapitalımız

531 – ci hesab üzrə qalığımız : 3000 manat
538 – ci hesab üzrə qalığımız : 1000 manat             Cəmi öhdəliklərimiz

601 – ci hesab üzrə qalığımız : 2800 manat            Cəmi gəlirimiz

701 – ci hesab üzrə qalığımız : 2000 manat            Cəmi xərcimiz

Mühasibat uçotu hesabların qalıqlarının hesablanması onların saldosunun tapılması anlamında işlədilir, yəni saldo və qalıq eyni mənalı sözlərdir.

Əməliyyatların hesablarda əks etdirib saldoları hesabladıqdan sonra sınaq balansını tərtibatında istifadə etmək olar. “Sınaq balansı nədir?” sualına cavabı buradan  tapa bilərsiniz.