Blog Full

Maliyyə sanksiyası nə vaxt tətbiq olunur?

Maliyyə sanksiyası vergi qanunvericiliyinin pozulmasının qarşısını almaq üçün tətbiq edilən tədbirlərdən biridir, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin V fəslinə əsasən tənzimlənir. Bu fəslin müddəaları ayrıca olaraq hər bir vergi növü, o cümlədən, yol vergisi üzrə maliyyə sanksiyalarını deyil, onların hər biri üçün eyni qaydada tətbiq edilə bilən qaydaları şərh edir. Bir vergi növü üçün tətbiq edilən maliyyə sanksiyaları və cərimə faizləri eyni qaydada digərləri üçün də tətbiq edilə bilər.

Maliyyə sanksiyaları anlayışı haqqında daha geniş buradan oxumaq olar. Bu məqalədə yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyalarının mümkün tətbiqindən danışacağıq.

Yol vergisi və maliyyə sanksiyaları

Respublika ərazisində istehsal olunan benzin (avtomobil üçün nəzərdə tutulan), dizel yanacağı, maye qaz istisna olmaqla yol vergisinin tutulması sərhəd buraxılış məntəqələrində və ya gömrük rəsmiləşdirilmə yerlərində həyata keçirilir. Odur ki, belə hesablamalar zamanı yol vergisi üzrə maliyyə sanksiyalarının tətbiqi mümkünsüz görünür.

Respublika ərazisində avtomobil benzini, dizel yanacağı və maye qaz istehsal edən vergi ödəyiciləri yol vergisini özləri aylıq hesablayır və hesabat ayından sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq, yol vergisi bəyannaməsi təqdim etməklə vergini dövlət büdcəsinə ödəyir. Bu zaman bilərəkdən yaxud bilməyərəkdən edilən vergi pozuntularına görə yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyaları tətbiq edilə bilər.

Vergi bəyannaməsini səhvsiz hazırlayır və vaxtında təqdim edirik! Müraciət edin!

Yol vergisi üzrə mümkün maliyyə sanksiyaları

Vergi Məcəlləsində maliyyə sanksiyaları və faizlər aşağıdakı maddələrdə şərh olunub:

• 57-ci maddə –  hesabat və məlumatların təqdim edilməsi ilə bağlı hüquqpozmalar üzrə;
• 58-ci maddə – vergilərin azaldılması, digər pozuntular;
• 59-cu maddə – vaxtında ödənilməyən vergilər üzrə faizlər;
• 60-cı maddə – bank əməliyyatı aparan şəxslərə tətbiq olunan sanksiyalar.

Sonuncu birbaşa kredit təşkilatları və maliyyə institutları ilə bağlıdır, amma ilk üç maddənin müxtəlif bəndləri yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyası mümkün hüquqpozmalar zamanı tətbiq edilə bilər.

57-ci maddə üzrə mümkün maliyyə sanksiyaları

Yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyasının tətbiqi zamanı ən çox rast gəlinən hallar hesabat və məlumatların vaxtında təqdim edilməməsi ilə bağlıdır. Belə hallarda vergi ödəyicisinə müxtəlif məbləğlərdə maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər, məsələn:

• yol vergisi üzrə vergi bəyannaməsinin vaxtında təqdim edilməməsi – 40 manat;
• sənədlərin müəyyən edilmiş müddətdə vergi orqanına təqdim edilməməsinə görə – 1000 manat;
• aktivləri haqqında məlumatı heç bir əsas olmadan müəyyən edilən müddətdə təqdim etməyən vergi ödəyicisinə – 100 manat.

Təbii ki, bu, yol vergisi ödəyicilərinə maliyyə sanksiyalarının tətbiqi zamanı rast gəlinən tam siyahısı deyil. Nəzərə alsaq ki, digər vergilər üzrə tətbiq edilən maliyyə sanksiyalarının yol vergisi ödəyiciləri üzrə tətbiq edilməsi ehtimalı var,  buradan həmin müxtəlif hallarla tanış ola bilərsiniz.

58-ci maddə əsasında tətbiq edilən sanksiyalar

Yol vergisi ödəyicilərinə maliyyə sanksiyalarının tətbiqi zamanı nəzərə alınmalı digər məqam vergilərin azaldılması ilə bağlıdır:

• verginin hesabatda faktiki məbləğdən az göstərilməsi zamanı yol vergisi üzrə maliyyə sanksiyası azaldılan məbləğin 50 faizi miqdarında tətbiq edilə bilər;
• malların alışın yaxud mədaxili təsdiq edən ilkin uçot sənədləri olmadan həyata keçirən yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyası il ərzində belə halların sayından asılı olaraq malların dəyərinin 10-40 faizi arasında dəyişə bilər.

Maliyyə sanksiyalarının VM-in 58-ci maddəsi üzrə tətbiqi ilə bağlı buraya keçid edib oxuya bilərsiniz.

Vaxtında ödənilməyən yol vergisi üzrə faizlər

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, avtomobil benzini, dizel yanacağı və maye qaz istehsalçıları tərəfindən yol vergisi aylıq hesablanır. Onlar hesabat ayından sonra ayın 20-dən gec olmamaqla yol vergisi bəyannaməsi təqdim etməklə vergi ödəyirlər.

Vergi Məcəlləsinin 59.1 maddəsinə görə ödənişin gecikdirildiyi hər gün üçün yol vergisini ödəməli olan şəxsdən ödənilməmiş məbləğin 0,1 %-i məbləğində faiz tutulur.

Nümunə 1: Tutaq ki, sahibkarlıq subyekti tərəfindən yol vergisi bəyannaməsi gecikdirilərək aprel ayının 23-ü təqdim edilmiş, hesablanmış 265 manat yol vergisi aprel ayının 30-u ödənmişdir.

Bu zaman yol vergisi ödəyicisinə maliyyə sanksiyası 40 manat (bəyannamənin vaxtında təqdim edilməməsi) məbləğində təqdim edilə bilər. Həmçinin martın ayının 31-indən sonrakı ötmüş 30 gün üçün 15.9 manat faiz ödənməlidir.

İstənilən halda maliyyə sanksiyaları və cərimələr əlavə maliyyə itkisidir, odur ki, əməliyyatlar zamanı diqqətli olmalı, vergi qanunvericiliyinin tələblərinə əməl etmək lazımdır.

A şirkəti B şirkətinə 40.000 manat dəyərində xidmət göstərir. Eyni zamanda A şirkətinin B şirkətinə 40.000 manat məbləğində borcu da var. Tərəflər bu tələbləri əvəzləşdirmək istəyir. B şirkəti həmin 40.000 manat məbləği (xidmətin dəyəri olaraq ödəməli idi) öz xərcinə sala bilər?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, gəlirdən çıxılmayan xərclərdən başqa, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı olan bütün xərclər, həmçinin qanunla nəzərdə tutulmuş icbari ödənişlər gəlirdən çıxılır.

Eyni zamanda vergi ödəyicisi vergi tutulan gəlirin (mənfəətin) dəqiq əks etdirilməsi üçün sənədləşdirilmiş məlumat əsasında gəlirlərinin və xərclərinin vaxtlı-vaxtında dəqiq uçotunu aparmağa, bu fəsilə uyğun şəkildə tətbiq edilən uçot metodundan asılı olaraq gəlirlərini və xərclərini onların əldə edildiyi və ya çəkildiyi müvafiq hesabat dövrlərinə aid etməyə borcludur.

Mikro sahibkarlıq subyektləri öz seçimlərindən asılı olaraq, gəlirlərin və xərclərin uçotunu kassa metodu və ya hesablama metodu ilə, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektləri isə hesablama metodu ilə aparırlar.

Hesablama metodu ilə uçot aparan vergi ödəyicisi gəlir əldə edilməsinin və xərc çəkilməsinin faktiki vaxtından asılı olmayaraq gəlirini və xərcini müvafiq surətdə gəlir almaq hüququnun əldə edildiyi və ya xərcin çəkilməsi barədə öhdəliyin yarandığı vaxt nəzərə almalıdır.

Hesablama metodunun tətbiqi zamanı xərc əqddə və ya müqavilədə iştirak edən bütün tərəflər tərəfindən əqd və ya müqavilə üzrə bütün öhdəliklər yerinə yetirildiyi, yaxud müvafiq məbləğlər qeyd-şərtsiz ödənildiyi vaxtda çəkilmiş sayılır.

Vergi ödəyicisi müqavilə üzrə iş görürsə və ya xidmət göstərirsə, gəlir onu almaq hüququ müqavilədə nəzərdə tutulan işlərin görülməsinin və ya xidmətlərin göstərilməsinin tam başa çatdığı vaxtda əldə edilmiş sayılır.

Bildirilib ki, kassa metodundan istifadə olunarkən gəlirin əldə edilməsi vaxtı vergi ödəyicisinin nağd pul vəsaitini aldığı, nağdsız ödəmədə isə pul vəsaitinin bankda onun hesabına və ya sərəncamçısı ola biləcəyi hesaba, yaxud göstərilən vəsaiti almaq hüququna malik olacağı hesaba daxil olduğu, vergi ödəyicisinin maliyyə öhdəliyinin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi halda (qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda və sair bu kimi hallarda) öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt gəlirin əldə edildiyi vaxt sayılır.

Vergi uçotunun məqsədləri üçün vergi ödəyicisi kassa metodundan istifadə etdikdə, xərcin çəkilməsi vaxtı, əgər bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, xərcin faktiki çəkildiyi vaxt, vergi ödəyicisi qarşısında maliyyə öhdəlikləri ləğv edildiyi və ya ödənildiyi halda (qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda və sairə bu kimi hallarda), öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt xərcin çəkilməsi vaxtı sayılır.

Əlavə olaraq nəzərinizə çatdırırıq ki, kassa və hesablama metodunda borc öhdəlikləri üzrə faizlər ödənilərkən və ya əmlakın icarəyə götürülməsi müqabilində ödəmə həyata keçirilərkən, əgər borc öhdəliyinin və ya icarə müqaviləsinin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, hesabat ilində gəlirdən çıxılmalı olan və faktiki ödənilən faizlərin (icarə haqqının) məbləği həmin il üçün hesablanan faizlərin (icarə haqqının) məbləği deməkdir.

Sorğuya əsasən həmin 40.000 manat məbləğ A MMC-nin gəliri, B MMC-nin xərci sayılır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 108-ci, 130-cu, 134-cü, 135-ci və 136-cı maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Maddi məsuliyyət anlayışı

İşçi və işəgötürən arasında yaranan əmək münasibətləri prosesində işəgötürən və işçi əmək müqaviləsi üzrə öhdəliklərin yerinə yetirərkən biri digərinə ziyan vura bilər. Belə hallar yaşanarsa onlar Əmək Məcəlləsində və digər qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş qaydada qarşılıqlı maddi məsuliyyət daşıyırlar. İşçilərin və işəgötürənlərin qarşılıqlı məsuliyyəti və onun tənzimlənməsi Məcəllənin VIII bölməsi əsasında tənzimlənmir.

Hüquqi məsuliyyətin bir növü olan maddi məsuliyyət əmək müqaviləsinin tərəflərindən birinin təqsirli, hüquqazidd hərəkətləri nəticəsində digər tərəfə vurduğu ziyanı ödəmək vəzifəsidir.

Maddi məsuliyyətin yaranması üçün aşağıdakı şərtlərin eyni zamanda mövcud olması zəruridir:

• ziyanın həqiqətən vurulmasının aşkar olması;
• təqsirkarın əməlinin, yəni hərəkət və ya hərəkətsizliyinin qanuna zidd olması;
• təqsirkarın qanunazidd əməli ilə bu əməlin nəticəsi arasında səbəbli əlaqənin olması (ƏM, maddə 191.2).

İşçiyə vurulan ziyana görə işəgötürənlərin məsuliyyəti və onların həlli AR ƏM-in otuz birinci fəslinin maddələrinin tələbləri əsasında nizamlanır. 

İşçinin vurduğu ziyana görə məsuliyyəti

Müəssisə və təşkilatlarda işçilərin əsas vəzifələrindən biri müəssisənin əmlakını qorumaq və ona hər hansı ziyan vurulmasının qarşısının almaqdır. Əmək münasibətləri prosesində  işçi işəgötürənə, onun əmlak və avadanlıqlarına vurulan ziyana görə əmək qanunvericiliyinə uyğun maddi məsuliyyət daşıyır.

Əmək Məcəlləsinin 192-ci maddəsinə görə işçinin maddi məsuliyyəti onun hərəkət və hərəkətsizliyi nəticəsində işəgötürənə ziyan vurulması müəyyən edildiyi andan başlayır.

Dəymiş ziyanın ödənilməsi işəgötürənin əmri ilə həyata keçirilir. O, işçidən yazılı izahat tələb edərək onun əməlinin qanunauyğunluğunu, habelə dəymiş zərərin səbəbini və həqiqi miqdarını araşdırır. Əgər işçi izahat verməkdən imtina edərsə, işəgötürən müvafiq imtina aktı tərtib edir.

 Maddi məsuliyyətin aşağıdakı halları ola bilər:

• məhdud maddi məsuliyyət;
• tam maddi məsuliyyət.

Məhdud maddi məsuliyyət

İşçinin maddi məsuliyyətinin bu növünün mahiyyətinə əsasən, əgər bağlanmış əmək müqaviləsində işəgötürənə dəymiş ziyana görə tam maddi məsuliyyət nəzərdə tutulmayıbsa, işçi dəymiş ziyana görə bir aylıq orta əməkhaqqı məbləğində maddi məsuliyyət daşıyır (ƏM maddə 198). Zərərin məbləği işçinin orta aylıq əməkhaqqından artıq olarsa, işçi onun yalnız orta aylıq qazancına bərabər olan hissəsini kompensasiya etməyə borcludur. Beləliklə, bir aylıq orta əməkhaqqı məbləğinədək maddi məsuliyyət termini o deməkdir ki, qanun işçinin maddi məsuliyyətinin konkret həddini müəyyən edir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, əgər vurulmuş ziyanın məbləği müəyyən edilmiş həddən, yəni orta aylıq əməkhaqqından az olarsa, o tam həcmdə ödənilir.

Tam maddi məsuliyyət

Tam maddi məsuliyyət vurulmuş ziyanın məbləğinə bərabər məsuliyyətdir, yəni əməkhaqqı məbləğindən asılı olmayaraq ziyan tam məbləğdə ödənilir.

Qanunvericilik tam maddi məsuliyyəti müəyyən edərkən müxtəlif xarakterli şəraiti, yəni:

bu və ya digər əmlakın xüsusi dəyərini;

• işçinin hərəkət və hərəkətsizliyində ictimai təhlükəlilik dərəcəsini;
• habelə bir sıra başqa bu kimi halları nəzərdə tutur.

Tam maddi məsuliyyət zamanı işçi aldığı əməkhaqqının məbləğindən asılı olmayaraq işəgötürənə vurduğu ziyanın bütün məbləğini tam həcmdə  ödəməlidir.

Tam maddi məsuliyyət işçilərlə işəgötürənlərin bağladıqları tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə əsasında yaranır. Belə müqavilələr bütün işçilərlə deyil, yalnız saхlanmaq və başqa məqsədlər üçün işçiyə verilmiş əmlakın və digər sərvətlərin salamatlığını təmin etməyi öz üzərinə götürən, yəni maddi sərvətlərə bilavasitə xidmət göstərilməsi ilə bağlı vəzifələr tutan 18 yaşı tamam olmuş işçilərlə bağlanılır. Tam maddi məsuliyyət barədə müqavilələr bağlanılmalı olan işçilərin və işlərin siyahısı işəgötürən tərəfindən müəyyən olunur.

Tam maddi məsuliyyətin yarandığı hallar

İşçinin tam maddi məsuliyyət daşıdığı hallar aşağıdakılardır (ƏM maddə 199):

• saxlanmaq və başqa məqsədlər üçün işçiyə verilmiş əmlakın və digər sərvətlərin salamatlığını təmin etməməyə görə əmək müqaviləsi bağlanarkən, habelə əmək münasibətləri prosesində əmək funksiyasının xarakteri ilə əlaqədar olaraq işçinin öz üzərinə tam maddi məsuliyyət götürməsi haqqında işəgötürənlə yazılı müqavilə bağlandıqda;
• işçi əmlakı və digər sərvətləri birdəfəlik etibarnamə və ya digər birdəfəlik hüquq müəyyənedici sənədlər əsasında işəgötürənə, yaxud onun nümayəndəsinə hesabat vermək şərti ilə qəbul etdikdə;
• inzibati xətalar, yaxud cinayət, habelə vergi qanunvericiliyi ilə cəza verilməsi nəzərdə tutulmuş hərəkət və ya hərəkətsizliyində ictimai təhlükəli əməllərin əlamətləri olduqda;
• əmlakı və ya digər maddi sərvətləri qəsdən korladıqda, məhv etdikdə, habelə digər üsulla işəgötürənə qəsdən ziyan vurduqda;
• alkoqol, toksik (zəhərli), psixotrop maddələrdən və ya narkotik vasitələrdən sərxoş vəziyyətdə ziyan vurulduqda;
• işəgötürənin kommersiya sirrini yaydıqda;
• işəgötürənin şəxsiyyətini ləkələyən, şərəf və ləyaqətini alçaldan, habelə həqiqətə uyğun olmayan böhtanlı və təhqirli iftiralar, yalan məlumatlar yaymaqla onun sahibkarlıq fəaliyyətinə ciddi xələl gətirmiş mənəvi ziyan vurulduqda.

18 yaşı tamam olmayan işçilər ziyanın vurulması aşkar edilən anda yalnız yuxarıdakı 3, 4 və 5-ci bəndlərdə göstərilən hallarda qanunvericiliklə müəyyən edilən qaydada tam maddi məsuliyyət daşıyırlar.

Ziyanın kompensasiya edilməsi

Tam maddi məsuliyyət haqqında müqavilə bağlanmadığı halda, əgər işçinin təqsiri cinayət tərkibli deyilsə, işəgötürənə vurulan ziyana görə işçi yalnız orta əməkhaqqı məbləğində maddi məsuliyət daşıyır. İşçi vurulan ziyanı könüllü surətdə tam və ya qismən ödəyə bilər. Həmçinin o,  işəgötürənin razılığı ilə korlanmış, itirilmiş əmlakın əvəzinə eynilə başqasını verə bilər, habelə şəxsən özü, yaxud öz vəsaiti hesabına onu təmir edə bilər. İşçi öhdəliyin icrasından imtina etdikdə, onda işəgötürənin müraciəti əsasında həmin ziyan məhkəmə qaydasında ödənilməlidir.