Blog Full

Bu ilin yanvar-mart aylarında Naxçıvan MR-da ƏDV ödəyiciləri tərəfindən təqdim edilmiş elektron qaimə-fakturalar üzrə 178,9 milyon manatdan çox, əldə olunmuş elektron qaimə-fakturalar üzrə isə 214,1 milyon manatdan çox dövriyyə qeydə alınıb.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti məlumat yayıb.

Bildirilib ki, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təqdim edilmiş elektron qaimə-fakturalar üzrə 2,1 dəfə, əldə olunmuş elektron qaimə-fakturalar üzrə 2,6 dəfə artım müşahidə olunub.

Mənbə: report.az

Hansı məzuniyyət növləri var?

İşəgötürənlə əmək müqaviləsi bağlayaraq çalışan hər bir işçinin məzuniyyət hüququ var. Bu hüquq işçinin əsas konstitusiya hüquqlarından biridir. Məzuniyyət dedikdə iş yeri, vəzifəsini saxlanmaqla iş günləri ərzində işçinin müvəqqəti işdən uzaqlaşması başa düşülür.  Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində məzuniyyətlərin növləri aşağıdakı kimi təsnifləşdirilir (maddə 112):

• ödənişli illik əmək məzuniyyəti;
• sosial məzuniyyətlər;
• ödənişsiz məzuniyyət;
• təhsil, yaradıcılıq məzuniyyəti.

Əvəzçilik üzrə işləyən işçilərə də iş yeri və əməkhaqqı saxlanılmaqla təqvim günlərində məzuniyyət verilir. Əmək müqaviləsində, habelə kollektiv müqavilələrdə digər məzuniyyət növləri də müəyyən edilə bilər.

Əsas əmək məzuniyyəti

Əmək müqaviləsi ilə işləyən işçilərə ƏM-nə uyğun olaraq, əsas və əlavə məzuniyyətdən ibarət  illik ödənişli əmək məzuniyyəti verilir. O, işçiyə istirahət, əmək qabiliyyətini bərpa etmək, sağlamlığını möhkəmləndirmək məqsədi ilə verilir. Əmək məzuniyyətinin mahiyyəti Məcəllənin 113-cü maddəsində şərh olunub.

Əsas ödənişli illik məzuniyyət 21 təqvim günündən az olmayaraq, qrafik əsasında verilir. Müəyyən kateqoriya işçilərə əsas əmək məzuniyyəti daha uzun müddətə verilə bilər. Məzuniyyətin işçiyə hissələrə bölünərək verilməsi mümkündür, lakin bu halda həmin hissələrdən birinin müddəti 14 gündən az olmamalıdır. Ödənişli illik əsas məzuniyyətin verilməsi qaydalarıyla digər məqaləmizdən daha ətraflı oxumaq olar.

Əlavə əmək məzuniyyəti

Əlavə məzuniyyət müəyyən şərtlər daxilində əsas məzuniyyətə əlavə edilmiş günlərdən ibarətdir. Onu əsas məzuniyyətdən fərqləndirən başlıca cəhət müddəti, verilmə qaydasıdır. İşçi ƏM-nin 115, 116-ci maddələrində müəyyən olunmuş bir və bir neçə əlavə məzuniyyət hüququna malikdir.

Kadr işçiləri əlavə məzuniyyətin müddətini müəyyən edərkən Məcəllədə müəyyən edilmiş  aşağıdakı xüsusiyyətləri nəzərə almalıdır:

• iş şəraitini;
• əmək funksiyasını;
• iş stajını;
• işçinin ailəsindəki uşaqların yaşı və sayını.

Əlavə məzuniyyətin verilməsi qaydaları, əsas məzuniyyətin verilmə proseduru ilə, demək olar ki, eynidir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, əlavə məzuniyyət həm ayrıca, həm də əsas məzuniyyətə əlavə edilə bilər.

Sosial məzuniyyət

Bu məzuniyyət növünü uşaqlı qadınların əlavə məzuniyyəti (ƏM, maddə 117) ilə qarışdırmaq lazım deyil. Sosial məzuniyyətlər Məcəllənin XIX fəsli ilə tənzimlənir. Bu kateqoriya məzuniyyətlər aşağıdakı qrupa bölünür:

1. hamiləlik, habelə doğuşla bağlı verilən məzuniyyət;
2. övladlığa götürülən uşağa görə qadınlara verilən məzuniyyətlər;
3. qismən ödənişlə verilən məzuniyyət.

Birinci qrup məzuniyyətlər doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonra kimi iki hissəyə ayrılır. Minimum müddəti 126 təqvim günüdür. Amma qanunvericilikdə müəyyən şərtlər daxilində daha uzun müddətə verilə bilər. Bu şərtlər və sosial məzuniyyətlərin digər növləri barədə buradan ətraflı məlumat tapmaq olar.

Ödənişsiz məzuniyyət

Ödənişsiz məzuniyyətlər işçinin xahişi ilə, yaxud da işəgötürənlə işçi arasındakı qarşılıqlı razılaşmaya əsasən təyin olunur. Onun verildiyi müddətdə işçinin işlədiyi yer, vəzifəsi saxlansa da, ona əməkhaqqı ödənilmir. İşçiyə ödənişsiz məzuniyyətin təyini aşağıdakı hallarda həyata keçirilə bilər:

• ailə, məişət, digər sosial məsələlərin həllində;
• yaş, fizioloji xüsusiyyətlərinə görə işdən ayrılmaq zərurəti yarandıqda;
• yaradıcılıqla, elmi işlə məşğul olduqda;
• təhsil aldığı müddətdə.

Bu məzuniyyət növü Məcəllənin XX fəsli ilə tənzimlənir.

Təhsil, yaradıcılıq məzuniyyəti

Hər bir vətəndaşın təhsil hüququ AR Konstitusiyasının 42-ci maddəsi ilə tənzimlənir. İşəgötürənlə əmək münasibətində olan işçinin işləməklə bərabər təhsil alması mümkündür. Bununla əlaqədar olaraq təhsil məzuniyyəti verilir. Təhsil məzuniyyətindən istifadə qaydaları ƏM-nin 123, 124 maddələri ilə tənzimlənir.

Müqavilə əsasında işləyən işçilərə həmçinin, yaradıcılıq məzuniyyətinin də verilməsi təmin edilməlidir. Həmin məzuniyyətlər iki əsasa görə verilir:

• təhsil alan işçilərə – dissertasiya işini tamamlamaq üçün;
• müəlliflərə – dərslik, ya da dərs vəsaiti yazmaq üçün.

Bu məzuniyyət növü müvafiq icra qurumunun arayışı əsasında verilir.

İstənilən təşkilatın və ya müəssisənin fəaliyyətində mühafizə edilməli olan informasiya massivləri yaranır. Məxfilik tələbləri həm dövlət qanunları ilə müəyyən edilə bilər (bu, bank sirrinə və ya şəxsi məlumatlara aiddir), həm də kommersiya sirrini qoruyan şirkətin mövqeyi ilə bağlıdır.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün həyata keçirilən müdafiə tədbirləri informasiya təhdidlərinə qarşı şirkətin qəbul etdiyi normativ-hüquqi tələblərdən və konsepsiyadan asılıdır.

Müəssisənin informasiya təhlükəsizliyi necə təmin edilir?

Müəssisə və ya təşkilatın rəhbərliyi informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi konsepsiyasını hazırlayıb həyata keçirməlidir. Bu sənəd daxili qaydaların və qoruyucu tədbirlər sisteminin inkişafı üçün əsasdır.

Təhlükəsizlik siyasətinin işlənib hazırlanması çox vaxt həm informasiya sistemini, həm də şirkətin təşkilati strukturunu və onun biznes proseslərini yoxlamaq və müasir informasiya təhlükəsizliyi tədbirləri kompleksini hazırlaya bilən informasiya təhlükəsizliyi üzrə dəvət olunmuş mütəxəssislərə həvalə olunur.

Təhlükəsizlik konsepsiyası

Gələcəkdə təhlükəsizlik konsepsiyası şirkətin informasiya resurslarının və infrastrukturunun qorunması vəzifəsini həll edən DLP sisteminin və digər proqram məhsullarının tətbiqi üçün əsas ola bilər.

Müəssisənin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi konsepsiyasında aşağıdakılar müəyyənləşdirilir:

• Şirkətin mühafizə edilməli olan məlumat massivləri, mühafizə üçün əsaslar (qanun və ya kommersiya ilə müəyyən edilmiş). Proqram vasitələrini, fiziki və elektron informasiya daşıyıcıları təşkil edir, onların şirkət üçün dəyərini, dəyişikliyin və ya itkilərin kritikliyini müəyyən edir. Bu bölmə şirkətin bütün bölmələri ilə sıx əməkdaşlıq əsasında hazırlanır. İnformasiyanın qiymətləndirilməsi sisteminə işçilərin resurslara çıxış səviyyəsinin təyin edilməsi də daxil edilməlidir;
• İnformasiyanın qorunmasının əsas prinsipləri. Onlara, adətən, məxfilik, kommersiya məqsədəuyğunluğu, qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğu aiddir. Şirkətin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi strategiyası bütünlüklə və tam şəkildə bu prinsiplər üzərində qurulur.
• Bundan başqa, şirkətin informasiya sisteminin və ümumi informasiya mühafizəsi sisteminin əsaslandığı siyasət və qaydalar müəyyənləşdirilməlidir;
• Biznes proseslərinin təhlili, sistem arxitekturası və hazırlanmış risk modeli əsasında tərtib edilmiş informasiya sisteminin və onun ayrı-ayrı elementlərinin təhlükəsizliyinə dair tələblər;
• İnformasiyanın mühafizəsi metodları və vasitələri.

Konsepsiya öz-özlüyündə məlumatla qanunsuz davranmaqla bağlı, o cümlədən onun yayılmasına görə şirkət əməkdaşlarının məsuliyyət məsələsini həll etmir.

Bu məsələnin həlli üçün informasiyanın mühafizəsi üzrə əlavə təşkilati tədbirlər sistemini tətbiq etmək lazımdır ki, bunlar da məlumatlandırma, imza ilə tanışlıq, əmək müqavilələrinə kommersiya sirri təşkil edən informasiyanın mühafizəsi haqqında müvafiq müddəaları daxil edir.

Konsepsiya işlənib hazırlandıqdan sonra onun həyata keçirilməsinə başlamaq lazımdır.

Təklif olunan tədbirlər sistemi şirkətin bütün əlaqədar bölmələri ilə razılaşdırılmalıdır, çünki büdcə məsələsi həmişə məlumatın qorunması, hadisələrin mürəkkəbliyi və proqram məhsullarının alınması imkanlarını məhdudlaşdırır.

Mühafizə obyektləri

Hər bir şirkət özü qorunmalı olan məlumat massivlərini müəyyən edir. Bu, inkişaf strategiyaları, patentlər, biznes prosesləri, müştəri bazaları və digər məlumatlar ola bilər.

Bununla belə, məlumatları sızmalardan və ya qəsdən açıqlanmadan qorumaq üçün təmin edilməli olan ümumi təhlükəsizlik obyektləri var. Bu obyektlərə ilk növbədə müəssisənin avtomatlaşdırılmış informasiya sistemləri daxildir. Kompüterlər, serverlər, rabitə kanalları, periferik qurğular informasiya sızmasının təşkilində maraqlı olan hakerlərin və ya insayderlərin hədəfinə çevrilir. Onun oğurlanması ilə bağlı tapşırıqlar həm şəbəkə vasitəsilə, həm də əl rejimində, məlumatı kopyalamaq və ya gizli şəkildə quraşdırılmış qurğular vasitəsilə ilə həll edilir. Təşkilati və texniki tədbirlər sistemin fiziki müdafiəsinə və xarici şəbəkə müdaxiləsini aradan qaldıracaq proqram təminatının quraşdırılmasına yönəldilməlidir. İnformasiya massivləri mühafizə edilən məlumatlar kimi tanındıqdan və məxfi məlumat kimi təsnif edildikdən sonra mühafizə obyektinə çevrilir. Təsnifat həm məlumatın tipinə, həm də onun saxlanma yerlərinə görə həyata keçirilir.

II hissəyə nəzər yetirin

Dolayı vergi olan əlavə dəyər vergisi istehlak mallarının qiymətinin formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynayır. İstehlak səbətində xüsusi yerə malik kənd təsərrüfatı məhsullarında ƏDV nizamlanması istehlakçıların rifahına birbaşa təsir edir. Bu məqaləmiz Azərbaycanda ƏDV dərəcəsi, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalında vergi güzəştləti msələlərinə həsr olunub.

Kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalçılarına edilən güzəştlər

Azərbaycanda kənd təsərrüfatı sahəsi həmişə iqtisadiyyatın önəmli sektorlarından olub. Hər il respublikada istehsal edilən ÜDM-də kənd təsərrüfatı məhsullarının payının artım tempi müşahidə edilir. İqtisadiyyatın neft sektorundan asılı hala düşməsinin qarşısının alınması tədbirlərindən biri də kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına dəstək olmaqdır.

Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafına böyük dəstək verə biləcək potensiala malik Qarabağ bölgəsinin işğaldan azad edilməsi aqrar sahənin gələcək perspektivlərindən xəbər verir.

Kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalına ehtiyac duyan qonşu Rusiya bazarının mövcudluğu respublikamızın ixrac imkanlarına yeni baxışların ortaya qoyulmasını, uyğun tədbirlərin işlənməsini tələb edir. Kənd təsərrüfatı məhsullarında ƏDV və digər vergilər üzrə azadolma və güzəştlərin tətbiqi belə tədbirlərdəndir.

Bunlarla birgə ixrac təşviqi, habelə ondan əldə edilən gəlirlər də vergi ödəyicisinin vergi mükəlləfiyyətindən asılı olmayaraq vergidən azad edilən gəlirlərə daxil edilmişdir.

Kənd təsərrüfatı sahəsində vergi azadolmaları və güzəştləri əsas etibarı ilə 2014-ci ildən tətbiq edilir. Demək olar ki, hər il kənd təsərrüfatı sahəsində yeni güzəştlər tətbiq olunur. Bunlardan bəziləri 2016-cı ildə qəbul edilmiş “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” nəzərdə tutulub. Başqa nümunə kimi 2014-cü ildən qüvvəyə minmiş kənd təsərrüfatı ilə bağlı vergi azadolmaların 2019-cu ildə yenidən uzadılmasını göstərmək olar.

Həmçinin yuxarıda qeyd edilən qanuna 2020-ci ildə edilmiş düzəlişlə vergi ödəyiciləri üçün müəyyən edilmiş nağd əməliyyat limitlərinə (söhbət qanunun 3.3-cü maddəsində müəyyən edilmiş 30 və 15 min manatlıq limitlərdən gedir) kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçıları üçün müəyyən istisnalar nəzərdə tutuldu.

Kənd təsərrüfatı məhsullarında vergi uçotu üzrə güzəştlər

Kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlarda, yarmarkalarda, səyyar qaydada pərakəndə satışı zamanı nəzarət-kassa aparatı tələb edilmir. Satışların rəsmiləşdirilməsi kassa mədaxil orderi vasitəsilə aparıla bilər.

Belə satışlar, əgər onlar istehsalçının özü tərəfindən həyata keçirilirsə:

• ƏDV;
• gəlir;
• mənfəət;
• sadələşdirilmiş vergidən azad edilir.

Amma, azadolma tətbiq edilsə də, vergi bəyannaməsi verilməlidir. Azadolma ixraca aid edilmir. Ümumiyyətlə, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçının özü tərəfindən satışı sadalanan 4 verginin hamısından azad olsa da, vergi ödəyiciləri:

1. bunların uçotunu aparmağa;
2. bəyannamə verməyə borcludur.

Vergidən azad edilmək bəyannamə vermək öhdəliyini aradan qaldırmır. Sözügedən sektorda çalışan mühasiblər bəyannamə mövzusuna xüsusi diqqət etməlidirlər, çünki Məcəllədən vergidən azad edilmiş gəlirin bəyan edilməməsinə görə 6 % dərəcə ilə maliyyə sanksiyası nəzərdə tutulub.

Kənd təsərrüfatı heyvanlarının, quşların profilaktikası, diaqnostikası, müalicəsi üçün istifadə olunan baytarlıq preparatları idxal edilərkən dövlət gömrük orqanları ƏDV hesablamırlar. Kənd təsərrüfatı sahəsində istifadə edilən:

• avadanlıqlar;
• texnikalar;
• suvarma qurğuları;
• bəlli qrup texnikalar üçün ehtiyat hissələrinin istehsalı, idxalı, hətta satışı ƏDV-dən azad edilib.

Nümunə 1: ƏDV ödəyicisi olan, maldarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şirkət 2019-ci ildə 40000 manat məbləğində, aşağıdakı tərkibdə  məhsul təqdim etmişdir:

İnək və camış satışı – 10000, mal ətindən sosiska – 20000, süddən gəlir – 3000, pendirdən gəlir – 4000, qatıqdan gəlir – 3000 manat.

Bu halda müəssisənin diri halda mal-qara və onlardan alınan südün satışından əldə etdiyi 13000 manat məbləği həm ƏDV-dən, həm də mənfəət vergisindən azaddır. Mal-qaranın kəsilərək ətindən hazırlanmış sosiska məhsullarının, habelə əldə edilmiş süddən hazırlanmış pendir və qatığın satışından əldə olunan 27000 manat isə həmd ƏDV-yə, həm də mənfəət vergisinə cəlb ediləcək.

ƏDV kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında necədir?

Kənd təsərrüfatı malı ölkəmizdə istehsal edilmişdirsə onun pərakəndə satışı zamanı ƏDV üçün vergitutma obyekti ticarət əlavəsi hesab edilir. Həmin malların uçotu isə ayrılıqda aparılır. Bu halda ƏDV hesablanmasının ümumi dövriyyədən deyil, ticarət əlavəsindən aparılması əsas şərtdir.

Nümunə 2: ƏDV ödəyicisi olan hüquqi şəxs quşçuluq və heyvandarlıq ilə məşğuldur. 2020-ci ildə hüquqi şəxs 80000 manat məbləğində heyvandarlıq fəaliyyətindən əldə etdiyi məhsulu təqdim etmişdir. Təqdim olunan məhsulun tərkibində heyvan satışı 35000, heyvanların kəsilərək ət halında satışı 25000, quş satışı 10000, quşların kəsilərək ət halında satışı 5000, hisə verilmiş şəkildə satışı 5000 manatı tərkib edib. Bu halda müəssisənin diri şəkildə heyvanların, quşların və  eləcə də quşların kəsilərək ət şəklində satışından əldə etdiyi 75000 manata ƏDV azad olması tətbiq ediləcək. Quşların hisə verilərək satışı isə vergiyə cəlb ediləcək.

Burada diqqət edilməli məqam malların mütləq ölkə daxilində istehsal edilməsi, pərakəndə satış üçün ayrılıqda uçotun aparılmasıdır.

Nümunə 3: Kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı ilə məşğul olan fərdi sahibkar Əhmədov Elçin  28000 manat dəyərində aldığı malları 32000 manata satır. Bu zaman 4000 manat ticarət əlavəsinə 18% ƏDV dərəcəsi tətbiq edərək 720 manat vergi məbləği müəyyən edir. Malların son satış qiyməti  ilkin dəyər, ticarət əlavəsi və ƏDV məbləğinin cəmi, yəni 32 720 manat təşkil edir.  

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinə edilən son dəyişikliklə ticarət əlavəsi anlayışının tətbiq sahəsi genişləndirilmişdir. Belə ki, 2022-ci il yanvarın 1-dən 3 il müddətində ƏDV–nin ticarət əlavəsinə tətbiqi kənd təsərrüfatı məhsullarının:

• daxili yaxud xarici mənşəli olması, yaxud;
• topdan yaxud pərakəndə satışından asılı olmayacaq.

Yəni, istənilən halda ƏDV hesablanması ticarət əlavəsindən hesablanacaq, amma, bu zaman qeyd edilən tarixədək əlavə dəyər vergisi ödənməklə əldə edilmiş və əvəzləşdirmə alınmış kənd təsərrüfatı malları istisnadır. Bu zaman malların alışı və satışı da Məcəlləyə uyğun olaraq rəsmiləşdirilməlidir.

Bir daha qeyd  edək ki, kənd təsərrüfatı sektorunda çalışan şəxslər, demək olar ki, bütün vergilərdən azad edilib. Məsələn, “Əmlak vergisi” fəslində bilavasitə bu fəaliyyətdə istifadə edilən əsas vəsaitlər əmlak vergisindən azaddırlar.