Dünya iqtisadiyyatında qadın rəhbərlərin rolu (IV hissə)
Dünya iqtisadiyyatında qadın rəhbərlər
Dünya iqtisadiyyatı hər il kişilərə görə trilyonlarla dollar itirir. Qadınlar vəziyyəti necə düzəldəcəklər?
Sarsıdıcı zərbə
Gender bərabərliyinin irəliləyişində qazanılan dünya uğurları təhlükə altına düşüb. Koronavirus pandemiyası və onun ortaya çıxardığı böhran qadınların karyerasına sarsıdıcı zərbə vurub: bütün dünya üzrə qadınlar epidemiyanın başlıca qurbanlarına çevriliblər. Onlar iqtisadiyyatın ən çox zərər görmüş sahələrində: turizm, ictimai iaşə, əyləncə – kişilərdən daha fəal iştirak edirdilər. Bundan əlavə, məktəblər bağlandığı vaxtlarda onlar uşaqlarının yanında olmaqdan ötrü, çox vaxt işlərini buraxmalı olublar.
Ümumdünya tənəzzülü fonunda, Heidrick & Struggles işə personal qəbulu xidməti tərəfindən bildirildiyi kimi, qadınlara rəhbər vəzifələri daha az etibar edilir. Onlar hazırda dünyanın ən iri şirkətlərinin yalnız 3 faizində rəhbər vəzifələri tuturlar. Müqayisə üçün: epidemiyaya qədər qadınlar bütün dünyada 965 ən böyük şirkətdə dörd dəfə çox iş yerləri əldə etmişdilər. İndi şirkətlərdə böyük ehtimalla artıq baş direktor vəzifəsini tutmuş yeni liderləri seçəcəklər ki, bu rolda da çox vaxt kişilər üstünlük təşkil etmişlər.
Hər hansı bir işə düzəlmək üçün müraciət edərkən, seçim zamanı cinsə üstünlük verilməsinin nəticələri dəhşətli ola bilər. Oreqon ştatının Universitetindən (ABŞ) olan alimlər belə bir təcrübənin yalnız işçilərin ayrı-seçkiliyinə deyil, həm də məhsuldarlığın ümumi itkisinə gətirib çıxardığını, bunun isə öz növbəsində zərərlə nəticələndiyini bildiriblər. Dünya Bankının ekspertlərinin qiymətləndirməsinə görə, ölkələr qeyri-bərabər əməkhaqqı ödənişləri üzündən hər il trilyonlarla dollar itirirlər. O cümlədən, qızların təhsilə məhdud çıxışı və əhalinin qadın hissəsinin əmək məhsuldarlığının və gəlirlərinin artırılması üzrə reallaşdırılmamış imkanlar hesabına dünya iqtisadiyyatının itkiləri ildə 15-30 trilyon dollar təşkil edir.
Fortune 500 siyahısından olan şirkətlərin nümunəsi göstərir ki, işçilərə tətbiq edilən ayrı-seçkiliyin fonunda məhsuldarlığın itirilməsi səbəbi ilə bir il ərzində həmin şirkətlər 2,8-17 milyon dollara qədər vəsaitləri itirə bilərlər. Pandemiya dövründə idarəçilikdə qadınlara daha az etibar etməyə başlayıblar: bir il əvvəl ilə müqayisədə 2020-ci ildə baş direktor vəzifəsinə qadınların təyinatı 39 faizə düşüb. 2019-cu ildə isə bu 44 faiz təşkil edirdi. Yaranmış bu vəziyyətə “ilk qadın tənəzzülü” adı verilib ki, bu da son onillikdə gender bərabərliyi sahəsində əldə olunmuş irəliləyişi risk altına salıb. Belə ki, indi hər şey dünyanın bu epidemiyanın öhdəsindən nə qədər tez gələ biləcəyindən asılıdır.
Mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri tərəfindən yeni məhsul və xidmətlərin yaradılmasına, rəqabətqabiliyyətli istehsalın stimullaşdırılmasına dəstək məqsədi ilə müxtəlif sektorlar üzrə daxili bazar araşdırmaları aparılıb.
İlk iqtisadçılar çox əvvəllər meydana çıxmışlar. Yəni, əmtəə-pul münasibətlərinin meydana çıxması və inkişafı ilə eyni zamanda. Əlbəttə, o zamanlar bu başqa cür adlandırılırdı, amma, bu heç də mahiyyəti dəyişdirmir.
İqtisadçı əsasən bu işlərlə məşğul olur:
Məlum olduğu kimi, yalnız nağdsız qaydada aparılmalı olan, habelə nağd qaydada aparılmasına icazə verilən əməliyyatların dairəsi və nağd xərcləmələrin limiti “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunla (bundan sonra – Qanun) tənzimlənir.