Blog Full

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət

Sığorta hadisəsi baş verdikdə sığortaolunanlar tərəfindən itirilmiş qazancın qarşılanması üçün onlara əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət ödənilir. Sığorta hadisəsi, sosial sığorta və müavinətlər haqqında buradan ətraflı oxumaq olar. Respublikamızda sosial sığorta Azərbaycan Respublikasının “Sosial sığorta haqqında” qanunu ilə tənzimlənir.

Sosial sığorta hadisəsi zamanı işçiyə qanunvericilikdə təsbit edilmiş qaydada və məbləğdə sosial müavinət ödənilir. Müavinət AR Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi əsasnamə əsasında verilir. Xəstəlik yaxud başqa səbəblərdən itirilmiş qazanca görə işçiyə ödənilən kompensasiya olan əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət aşağıdakı hallarda təyin edilə bilər:

• istehsalatda bədbəxt hadisələr zamanı;
• hamiləliyə və doğuşa görə;
• xəstə ailə üzvlərinə qulluq məqsədilə;
• vərəm, peşə xəstəlikləri zamanı və sair.

Müavinət verilməsi üçün əsas xəstəlik vərəqidir.

Müavinətin təyin edilməsi

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı müavinətin təyin olunması və verilməsi AR Nazirlər Kabinetinin yuxarıda qeyd edilən Əsasnaməsinə uyğun aparılır. Bu müavinət işçinin əmək kitabçasının olduğu iş yeri üzrə, müdiriyyətin müavinət təyin edən komissiyası, yaxud komissiyanın səlahiyyət verilmiş üzvü tərəfindən təyin edilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin təyini üçün:

• işçi, xəstəlik müddəti başa çatdıqdan sonra, işə çıxdığı gün xəstəlik vərəqələrini müdiriyyətə təqdim edir.
• müdiriyyət xəstəlik vərəqəsində uyğun qeydləri aparmaqla onu müavinəti təyin edən komissiyaya verir.

Öz-özünü sığortaedən fiziki şəxslərə müavinət yuxarıda qeyd edilən Əsasnaməyə uyğun olaraq, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun qurumları tərəfindən təyin olunur.

 Xəstəlik vərəqələri müavinətin təyin edilməsi üçün əsas sənəddir, başqa sənədlər əsasında müavinət verilə bilməz.

 Müavinətin iş yerində verilməsi

Müavinət təyin edildikdən sonra, müdiriyyətin müavinət təyin edən komissiyası (komissiyanın səlahiyyətli üzvü), xəstəlik vərəqələrini müəssisənin mühasibatlığına təqdim edir. Xəstəlik vərəqələri (o cümlədən, ödənişə qəbul edilməyənlər) müavinət təyin edilməsi protokolunda imza olunmaqla təhvil verilir.

Mühasibatlıqda işçiyə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin hesablanması aparıldıqdan sonra, müavinət məbləğinin verilməsi istiqamətində işlər həyata keçirilir.

Müddətin ilk 14 təqvim günü üçün hesablanmış müavinət məbləği birbaşa işçinin iş yerində sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilir.

Müddəti 14 təqvim günündən çox olduqda yuxarıda qeyd edilən Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada Dövlət Sosial Müdafiə Fondu orqanına müraciət edilir və dövlət sosial sığorta haqqı hesabına ödəniş həyata keçirilir.

Sığortaedən təqsirli hesab edildiyi halda istehsalat qəzası və peşə xəstəliyi nəticəsində əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş sığortaolunanlara müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi bütün dövr üçün hesablanır və sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilir.

Müavinətin verilməsi üçün müraciət

Pul sənədləri ilə birgə müavinətin təyin edilməsi və verilməsi ilə bağlı aşağıdakı sənədlər müəssisənin mühasibatlığında saxlanılır:

• ödənilmiş və ödənişə aid edilməyən xəstəlik vərəqələri;
• arayış və aktlar;
• yollayışların geri qayıtma talonları və s.

Xəstəlik vərəqələri bütün başqa pul məxaric sənədlərindən ayrı saxlanılır.

Sığorta haqqı hesabına müavinətin ödənilməsi üçün sığortaedən Dövlət Sosial Müdafiə fondunun müvafiq qurumlarına Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada müraciət etməlidir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə

Müavinətin məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesabına ödənilməsi üçün xəstəlik vərəqəsi müəssisəyə təqdim edildiyi aydan sonrakı ayın 5-dək sığortaedən tərəfindən Dövlət Sosial Müdafiə Fondu orqanlarına uyğun qaydada hazırlanmış məktub təqdim edir. Məktuba aşağıdakı sənəd və məlumatlar əlavə edilir:

• müavinəti təyin edən komissiyanın protokolunun surəti;
• müavinət alan şəxslərin bank rekvizitləri (yaxud poçt ünvanı-faktiki yaşayış ünvanı);
• əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin alınması üçün xəstəlik vərəqələrinin surəti.

Təqdim edilmiş sənədlər DSMF orqanı tərəfindən 5 iş günü ərzində araşdırılır və ödənişi həyata keçirilir. Bu zaman Dövlət Sosial Müdafiə Fondu orqanlarının sığortaedəndən əlavə məlumatlar almaq hüququ vardır. Qeyd edilmiş sənədlərlə birgə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1998-ci il 15 sentyabr tarixli 189 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Əsasnaməyə əlavə olunmuş formada haqq-hesab təqdim edilməlidir.

Müavinət alan şəxs müəssisə tərəfindən onun bank rekvizitlərinin və ya poçt ünvanının (faktiki yaşayış ünvanı) düzgün göstərilməməsi səbəbindən müavinəti ala bilmədikdə, qaytarılması mümkün olmayan səhv düşmüş müavinət təqsirkar müəssisənin vəsaiti hesabına ödənilir. Bu halda həmin müəssisə qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyır.

Sığortaolunanın öldüyü günədək almadığı əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə müavinət:

• mərhumla birgə yaşayan ailə üzvünə, habelə,
• əmək qabiliyyətini itirmə nəticəsində ölənin himayəsində olan şəxsə verilir.

Şəxsin ölənlə qohumluğu, onunla yaşaması, yaxud onun himayəsində olması uyğun sənədlərlə təsdiq edilməlidir.

Himayədə olan şəxslər

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi nəticəsində ölənin himayəsində olanlar bu şəxslərə aid edilir:

• öləndən əvvəllər hər ay aliment almış şəxslər;
• onun əməkhaqqından müəyyən edilmiş məbləği alan şəxs.

Himayədə olmanı icra vərəqəsi və yaxud da ölən şəxsin əməkhaqqısından himayədə olanın xeyrinə müəyyən məbləğdə tutulmalar barəsində müəssisənin mühasibatlığında olan ölən şəxsin ərizəsi təsdiq edə bilər. DSMF orqanına bu haqda məlumat verilir.

Belə hallarda ödənilməli olan müavinətin məbləğindən:

• alimentin məbləği və yaxud;
• aylıq köçürmənin müəyyən olunmuş məbləği çıxılır.

Bundan sonra yerdə qalan müavinətin məbləği ölən şəxsin ailə üzvlərinə verilir.

Vəfat etmiş sığortaolunanın öldüyü günədək almadığı müavinəti vərəsələrin almaq hüququ vardır.

Tutulmalar

Artıq verilmiş müavinət məbləği müavinəti vermiş Dövlət Sosial Müdafiə Fondu orqanının müraciətinə əsasən sığortaedən tərəfindən tutulur.

Hər belə halda tutulan məbləğ sığortaolunanın əməkhaqqısının 20 faizindən çox olmamalı, geri qaytarılmalı məbləğ, sığortaolunana çatmalı olan vəsaitin 20 faizindən çox olmayaraq çıxılmalıdır. Artıq ödənilmiş məbləğin tutulması müəssisənin mühasibatlığı tərəfindən müavinət təyin edən komissiyanın qərarı əsasında həyata keçirilir və DSMF orqanlarının hesabına köçürülür.

Sığortaolunan həmin müəssisədə işləmədiyi halda, artıq verilmiş məbləğ könüllü yaxud məhkəmə vasitəsi ilə geri qaytarılır.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətlərdən məhkəmənin qərarı ilə ailə başçısının:

• şikəst olması;
• səhhətinin başqa cür korlanması;
• ölümünə səbəb olan zərərin ödənilmiş məbləği tutula bilər.

Aliment də bu kateqoriyadır.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi ilə əlaqədar ödənilən müavinətlər fiziki şəxslərin gəlir vergisinə cəlb olunur (VM maddə 102.1.4).

Müəssisənin fəaliyyəti bu və ya digər şəkildə mühasibat və vergi uçotunda əks olunur. Bu, təkcə gəlir və ya xərclərə deyil, həm də şirkətin əmlakına aiddir. Əsas vəsaitlər bu əmlakın mühüm tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, həm də vergi və mühasibat uçotu obyektidir. Onların uçotu hər bir mühasibin bilməli olduğu özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir.

Torpaq, tikili və avadanlıqlar

2018-ci ildən etibarən respublikamızda mühasibat uçotu beynəlxalq standartlar əsasında aparılır. Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartlarında əsas vəsaitlər “Torpaq, tikili və avadanlıqlar” kimi adlanır və onların uçotunun əsas məsələləri MUBS (IAS) 16 əsasında tənzimlənir. Bu standart:

• qeyd edilən aktivlərin tanınması;
• onların balans dəyərlərinin müəyyən edilməsi;
• amortizasiya ayırmalarının təyini;
• habelə onlara aid dəyərdən düşmə zərərlərinin tanınması kimi məsələləri əhatə edir.

Torpaq, tikili və avadanlıqlar malların istehsalında, tədarükündə, xidmətlərin təşkilində istifadə edilməsi, habelə inzibati məqsədlər, digər tərəflərə icarəyə verilməsi məqsədləri üçün saxlanılır.

Nəzəri ədəbiyyatda aşağıdakı tərifdən də istifadə edilir:

Əsas vəsaitlər Vergi Məcəlləsində

Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 13.2.17 maddəsində aşağıdakı tərifdən istifadə olunur:

Məcəllənin 114.3-cü maddəsi illik amortizasiya normalarına görə əsas vəsaitləri aşağıdakı kateqoriyalara ayırır:

• binalar, tikintilər və qurğular;
• maşınlar, avadanlıqlar;
• yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası;
• nəqliyyat vasitələri;
• digər əsas vəsaitlər.

Torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfat fəaliyyətində rolu

Müəssisənin əsas vəsaitləri istehsal proseslərini həyata keçirmək və şirkətin əsas ehtiyaclarını ödəmək üçün zəruridir. Onlardan istifadə səmərəliliyi bu aktivlərin alınmasına yatırılan hər bir manata düşən qazancla ölçülür.

Spesifik xüsusiyyətləri

Əsas vəsaitlər aşağıdakı spesifik xüsusiyyətlərə malikdir:

• maddidir, fiziki cəhətdən mövcuddur;
• istismar zamanı formasını dəyişmir yaxud əhəmiyyətsiz dərəcədə dəyişir;
• əsasən bir ildən çox istifadə olunur;
• qısa müddətdə satış və ya istehlak məqsədi ilə alınmır;
• müəssisənin nəzarətindədir (müəssisə aktivə mülkiyyət hüququna malikdir);
• müəssisə aktivin istifadəsindən fayda əldə edir;
• aktiv etibarlı şəkildə ölçülə bilər.

Əsas vəsaitlərə nümunələr

Əsas vəsaitlərə sənaye maşınları, ofis kompüterləri və ofis avadanlıqları, hətta ofis elektrik çaydanı belə daxil ola bilər. Buraya istehsal binaları, onların tikildiyi torpaq sahəsi (müəssisəyə məxsusdursa), korporativ nəqliyyat, avadanlıq və hətta, müəssisə tərəfindən alınmış əl alətləri də nümunə göstərilə bilər.

Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə uçot

Əsas vəsaitlərin uçotu  Mühasibat  Uçotunun Hesablar Planının “Uzunmüddətli aktivlər” bölməsinin 11-ci maddəsinə uyğun aparılır. AR Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyasının  “30” yanvar 2017-ci il tarixli Q-01 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”na görə:

Hesablar planının 11-ci maddəsi aşağıdakı hesabları əhatə edir:

111 saylı “Torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri”;

112 saylı “Torpaq, tikili və avadanlıqlar yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri”;

113 saylı “Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması”.

Əsas vəsaitlərin dəyər uçotu aşağıdakı subhesablar üzrə aparılır:

• “Torpağın dəyəri”;
• “Tikililərin dəyəri”;
• “Maşın və avadanlıqların dəyəri”;
• “Nəqliyyat vasitələrinin dəyəri”;
• “Digər torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri”.

Əsas vəsaitlər istehsal əməliyyatının mühüm amillərindən biri olduğuna görə torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri məhsul istehsalına çəkilən xərclərin tərkibində öz əksini tapır. Bu da onların dəyərini müəyyən dövr ərzində istehsal olunmuş məhsulların, görülmüş işlərin maya dəyərinə və ya tədavül xərclərinə silinməsi yolu ilə icra olunur. Bununla bağlı əsas vəsaitlərin amortizasiyası yəni başqa sözlə köhnəlməsi hesablanır.

21-27 fevral 2024-cü il tarixlərində Birbank Cashback Mastercard taksit kartını onlayn olaraq əldə edən müştərilər 1 aprel 2024-cü il tarixinədək “Hotel” və “Aviabilet” kateqoriyaları üzrə ilk birdəfəlik 100 AZN və üzəri nağdsız əməliyyatları həyata keçirərək 30 AZN qazanacaq.

Qazanılan məbləğ ödəniş edildikdən dərhal sonra müştərinin keşbek hesabına əlavə ediləcək. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, fürsətlər taksit, POS terminal və onlayn ödənişlərə şamil olunur.

Birbank kartı haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya kartın Facebook və Instagram səhifəsinə müraciət edə bilərsiniz. Birbank kartını sifariş vermək üçün Birbank tətbiqini yükləyin, “1” yazıb 8196 qısa nömrəsinə SMS göndərin, WhatsApp vasitəsilə (+994 50) 999 81 96 nömrəsinə yazın və ya Birbank mərkəzlərinə müraciət edin.

Məlum olduğu kimi, ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında müqavilələr beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin inkişafında xüsusilə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, bu müqavilələr bir dövlətin sərmayəçilərinin digər dövlətdə fəaliyyətləri zamanı vergitutmanın prinsiplərini müəyyənləşdirməklə, həmin sərmayəçilərə əlverişli şəraitin yaradılması, bununla da xarici sərmayələrin cəlb edilməsi və xarici iqtisadi fəaliyyətin təşviqi baxımından böyük önəm daşıyır. Azərbaycan Respublikası müstəqillik dönəmindən bu günə kimi 56 ölkə ilə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq saziş imzalayıb ki, bunlardan 54-nün tətbiqinə başlanılıb.

Türkiyə və Azərbaycan arasında gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında Saziş 1994-cü ildə imzalanıb. Ötən dövr ərzində ölkələr arasında artan iqtisadi əlaqələr, beynəlxalq vergitutma tendensiyasında baş verən əsaslı dəyişikliklər, hər iki ölkə tərəfindən ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında Model Konvensiya layihələrinin yenidən hazırlanması yeni Saziş layihəsi üzrə danışıqların aparılmasını zəruri edib.

Bununla bağlı, cari ilin 7-9 fevral tarixlərində Türkiyə Respublikasının Ankara şəhərində Azərbaycan və Türkiyə arasında gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında yeni saziş layihəsi üzrə danışıqlar baş tutub.

Danışıqların nəticəsi olaraq fevralın 19-da Ankarada Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə “Azərbaycan Respublikası və Türkiyə Respublikası arasında gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında Saziş” imzalanıb. Sənədi Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov və Türkiyənin xəzinə və maliyyə naziri Mehmet Şimşek imzalayıblar.

İmzalanmış yeni saziş həm Azərbaycan iqtisadiyyatına Türkiyə investisiyalarının cəlb edilməsi, həm də bir dövlətin müəssisələrinin və fiziki şəxslərinin digər dövlətdə iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olduqları zaman onlar üçün əlverişli vergi mühitinin yaradılması baxımından əhəmiyyətli hesab edilir.

Mənbə: vergiler.az