Blog Full

Azərbaycan Respublikasının Miqrasiya Məcəlləsinə son dəyişikliklərdən biri də əcnəbilərə iş icazələrinin verilməsi ilə bağlıdır. Yeniliyi sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Bununla bağlı Miqrasiya Məcəlləsinin 64-cü maddəsinə əlavələr edilib. Məcəllənin 64.0-cı maddəsinə əsasən, aşağıdakı əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər üçün iş icazəsinin alınması tələb olunmur:

• xarici hüquqi şəxsin Azərbaycan Respublikasındakı filial və nümayəndəliyinin rəhbərləri və onların müavinlərinə;
• Azərbaycan Respublikasında təsis edilmiş və təsisçisi və ya təsisçilərdən ən azı biri xarici hüquqi və ya fiziki şəxs olan hüquqi şəxslərin rəhbərlərinə və həmin hüquqi şəxsin nizamnamə kapitalında azı 51 faiz paya (səhmə) malik təsisçiyə (təsis etdiyi hüquqi şəxsdə fəaliyyət göstərdikdə).

Göründüyü kimi 64.0.13.-cü maddədə köklü dəyişikliklər edilib. Odur ki, 64.0.13-1.-ci maddə üzrə əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan (sonrakı mətndə xarici vətəndaş) şəxsin Azərbaycan Respublikasında əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması üçün iş icazəsinin tələb edilməməsini aşağıdakı kimi başa düşməliyik:

• Sadə formada desək, xarici ölkə vətəndaşı iş icazəsi olmadan işləmək üçün işlədiyi hüquqi şəxs xarici investisiyalı şəxs olmalıdır.
• Azərbaycan Respublikasında təsis edilmiş həmin hüquqi şəxsin təsisçilərinin hamısı və ya biri xarici hüquqi şəxs və ya fiziki şəxs olmalıdır.
• Həmin hüquqi şəxsin təsisçilərinin tərkibində xarici hüquqi şəxs də ola bilər, eyni zamanda fiziki şəxs də ola bilər.
• Təsisçilərdən biri xarici hüquqi şəxs və ya fiziki şəxs olduqda, Azərbaycan Respublikasında qeydiyyata alınmış həmin hüquqi şəxsin xarici fiziki şəxs rəhbərinə (direktor və ya qanuni təmsilçi) iş icazəsi tələb edilmir. Belə olan halda, xarici fiziki şəxsin Azərbaycanda qeydiyyata alınmış hüquqi şəxsin təsisçisinin olması vacib deyil. Yəni, istənilən xarici fiziki şəxs rəhbər ola bilər və iş icazəsi tələb olunmur.
• Təsisçilərdən biri xarici hüquqi şəxs və ya fiziki şəxs olduqda, Azərbaycan Respublikasında qeydiyyata alınmış həmin hüquqi şəxsin xarici fiziki şəxs rəhbər müavinlərinə və digər vəzifəli şəxslərə iş icazəsi tələb edilir. Amma əvvəlki qaydalarda rəhbər müavinlərinə də iş icazəsi tələb edilmirdi. Göründüyü kimi son dəyişiklik qaydaları bir az da sərtləşdirib.
• Azərbaycanda təsis edilmiş hüquqi şəxsdə 51 faiz və daha çox paya (səhm) malik olan xarici fiziki şəxs təsisçi həm rəhbər, həm rəhbər müavini və həm də istənilən vəzifədə işləmək üçün ona iş icazəsi tələb olunmur. Yəni, iş icazəsi olmadan istənilən vəzifədə işləyə bilər.

Misal 1: “AA” MMC-nin təsisçisi 100% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi rəhbər (qanuni təmsilçi) kimi dövlət qeydiyyatına alınıb və rəhbər kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir.

Təsisçi üçün iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 2: “AA” MMC-nin təsisçisi 100% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi yox, başqa bir Almaniya vətəndaşı rəhbər (qanuni təmsilçi) kimi dövlət qeydiyyatına alınıb və rəhbər kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir. Həmin Almaniya vətəndaşına iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 3: Yuxarıdakı misalların davamı kimi: “AA” MMC-nin təsisçisi Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşın təsisçiliyi 10% paya malikdir.

Buna baxmayaraq, həmin təsisçi və ya Almaniya vətəndaşı üçün iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 4: Yuxarıdakı bütün hallarda rəhbər müavinlərinə iş icazəsi tələb edilir.

Misal 5: “BB” MMC-nin təsisçisi 51% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi rəhbər (qanuni təmsilçi) kimi dövlət qeydiyyatına alınıb və rəhbər kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir.

Təsisçi üçün iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 6: “BB” MMC-nin təsisçisi 51% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi rəhbər müavini kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir. Təsisçi üçün iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 7: “AA” MMC-nin təsisçisi 51% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi mühəndis kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir. Təsisçi üçün iş icazəsi tələb edilmir.

Misal 8: “AA” MMC-nin təsisçisi 50,99 % paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaşdır. Həmin təsisçi rəhbər müavini kimi əmək fəaliyyətinə başlamaq istəyir. Təsisçi üçün iş icazəsi tələb edilir.

Misal 9: “BB” MMC-nin təsisçiləri 30% paya malik olmaqla Türkiyə Respublikasının rezidenti xarici vətəndaş və Türkiyə Respublikasının rezidenti olan digər hüquqi şəxsdir .Təsisçi olan Türkiyə Respublikasının hüquqi şəxsinin də 100% paya malik olan təsisçisi “BB” MMC-nin digər türkiyəli xarici fiziki şəxs təsisçisidir. Belə olan halda, Türkiyə Respublikasının həmin rezidenti xarici vətəndaş icazəsiz əmək fəaliyyətini həyata keçirə bilərmi?

Miqrasiya Məcəlləsinin 64.0.13-1.-ci maddəsində qeyd olunan ifadə belədir: “51 faiz paya (səhmə) malik təsisçiyə”. Deməli, burada təsisçilik payının birbaşa və ya dolayı olması haqqında heç bir tələb qoyulmayıb. Belə birbaşa tələb qoyulmadığına görə artıq asılılıq prinsiplərini digər qaydalara əsaslanmaqla müəyyənləşdirməliyik. Burada artıq törəmə, asılı, birgə müəssisələr kimi yanaşmalara əsaslanmalıyıq.

Odur ki, xarici fiziki şəxs təsisçinin birbaşa olmasa da digər müəssisədə olan payı ilə birlikdə 51 faiz və daha çox olduqda iş icazəsi tələb edilməyəcək.

Yuxarıdakı misalda xarici vətəndaşın birbaşa payı 30% və digər qeyri-rezident hüquqi şəxsdə də payı 100% olduğuna görə ümumilikdə “BB” MMC-də Türkiyə Respublikasının həmin vətəndaşının payı 100% təşkil edəcək və ona iş icazəsi tələb edilməyəcək.

Sadəcə belə hallarda Miqrasiya orqanlarına normal sənədlər təqdim edilməlidir və açıqlamalar verilməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Müəssisəmiz 20.05.2023-cü il tarixdə mal satıb və 05.06.2023-ci il tarixində elektron qaimə-fakturada göstərilən məlumatların ilkin uçot sənədləri üzrə məlumatlarla uyğun olmaması müəyyən edilib. 05.06.2023-ci il tarixdə elektron qaimə-fakturaya düzəliş edilirsə, bu halda e-qaimə hansı tarixdə olacaq və ƏDV bəyannaməsində hansı hesabat dövründə əksini tapmalıdır? Nəzərə alaq ki, müəssisəmiz ƏDV ödəyicisidir.

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021-ci il 2 fevral tarixli 26 nömrəli Qərarı ilə “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydaları” (bundan sonra – Qaydalar) təsdiq edilib.

Qaydaların 2.5.1-ci bəndinin müddəalarına əsasən, düzəliş edilmiş elektron qaimə-faktura göndərildiyi halda, elektron qaimə-fakturanın “Növü” sətrində “Düzəliş” qeydi seçilməklə düzəliş edilən elektron qaimə-fakturanın seriyası, nömrəsi, tarixi və düzəlişin səbəbi “Əlavə qeydlər” sətrində göstərilir.

Qaydaların 2.8-ci bəndinə əsasən, elektron qaimə-fakturanın seriyası, nömrəsi və verilmə tarixi proqram tərəfindən avtomatik generasiya olunur. Bu Qaydaların 2.2.10-cu yarımbəndində nəzərdə tutulan elektron qaimə-faktura istisna olmaqla, digər elektron qaimə-fakturanın gücləndirilmiş elektron imza vasitəsilə imzalanaraq göndərildiyi tarix həmin elektron qaimə-fakturanın verilmə tarixi sayılır.

Qaydaların 3.6-cı bəndinə əsasən, vergi ödəyicisi tərəfindən göndərilmiş elektron qaimə-fakturada göstərilən məlumatlar ilkin uçot sənədləri üzrə məlumatlarla uyğun olmadıqda (təhvil-qəbul aktına, üzləşmə aktına və s.), həmin elektron qaimə-fakturada təqdim edildiyi hesabat ayı başa çatdıqdan sonra növbəti ayın 20-dən gec olmayaraq düzəliş edilə bilər. Düzəliş edilmiş elektron qaimə-fakturaya proqram təminatı tərəfindən yeni seriya və nömrə verilmir. Düzəliş edilmiş elektron qaimə-faktura (bu Qaydaların 2.2.10-cu yarımbəndində qeyd olunan elektron qaimə-faktura istisna olmaqla) göndərildikdən sonra qəbuledən tərəfindən təsdiq edilməlidir. Qəbuledən tərəfindən düzəliş edilmiş elektron qaimə-faktura göndərildiyi ayın sonuncu gününədək təsdiq edilmədiyi halda, düzəliş edilmiş elektron qaimə-faktura proqram təminatı vasitəsilə ləğv edilir və düzəliş edilməmiş sayılır.

Eyni zamanda, düzəliş edilərək geri qaytarılan elektron qaimə-fakturada düzəliş edilən məlumatlar cari elektron qaimə-fakturanın təsdiq edildiyi hesabat dövrü üzrə təqdim edilən vergi bəyannamələrində əks olunaraq nəzərə alınmalıdır.

Əsas: Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021-ci il 2 fevral tarixli 26 nömrəli Qərarı.

Mənbə: vergiler.az

Maliyyə sanksiyaları və cərimələrin tərkibi

Müxtəlif vergi pozuntularına görə vergi ödəyicisinə mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları və cərimələr tətbiq edilə bilər. Vergi qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş pozuntulara görə məsuliyyət, tətbiq edilən mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyası Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəllənin V fəslində şərh edilir. Pozuntular, onlara görə tətbiq edilən sanksiyaların əksəriyyəti ümumidir, ayrıca vergi növü üçün nəzərdə tutulmayıb. Pozuntuların araşdırılması zamanı AR İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun inzibati cərimələrin tətbiqi də mümkündür.

Vergi hüquqpozmaları və onlara görə tətbiq edilən mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları və cərimələrin əhatəsi kifayət qədər genişdir. Pozuntuların araşdırılması zamanı AR Gömrük Məcəlləsinin, AR Cinayət Məcəlləsinin, habelə digər qanunvericilik aktlarının uyğun maddələrinin tətbiqi də mümkündür.

Bu məqalədə biz, mənfəət vergisi ödəyicisinin praktikada daha çox rast gələ biləcəyi belə hallar haqqında məlumat verəcəyik.

Tətbiq edilmə səbəblərinə görə mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları şərti olaraq 4 qrupa bölünə bilər:

• hesabatların verilmə prosedurunun pozulması;
• vergi ödənişlərində pozuntular;
• vergi nəzarəti üçün məlumatların təqdim edilməməsi;
• mühasibat uçotunda səhvlər;
• digər hüquqpozmalar.

Eyni zamanda vergi pozuntuları zamanı maliyyə sanksiyası ilə yanaşı AR İXM-ə uyğun inzibati cərimələr də  tətbiq edilə bilər.

Hesabatların verilmə prosedurunun pozulması

Bu qrupa aid edilən mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları və cərimələrə aşağıdakıları nümunə göstərmək olar:

1. Bəyannamənin əsas olmadan vaxtında təqdim edilməməsi 40 manat məbləğində maliyyə sanksiyası ilə nəticələnə bilər (VM, maddə 57.1). Mənfəət  vergisi bəyannaməsi hesabat ilindən sonrakı ilin 31 mart tarixindən gec olmayaraq təqdim edilir.
2. Transmilli şirkətlər qrupunun tərkibinə müvafiq müqavilələr çərçivəsində avtomatlaşdırılmış  informasiya sistemləri  ilə hesabatların verilməsi məqsədilə daxil olan rezident müəssisəyə Məcəllənin 57.1-2 maddəsinin tələblərinə əməl etmədikdə (təqdimedilmə müddətinin, formasının və qaydasının pozulması)  10000 manat  maliyyə sanksiyası tətbiq olunur. Təqdim edilməli hesabat Məcəllənin 16.9-cu maddəsi ilə təyin edilir və maliyyə ilində məcmu gəliri 750 milyon avronun manat ekvivalentindən çox olan transmilli şirkətləri əhatə edir.
3. İdxal malları haqqında AR VM 16.1.11-11-ci maddəsinə uyğun məlumat  təqdim edilmədikdə həmin malların invoys dəyərinə, vergi ödəyicisi mikro sahibkarlıq subyektidirsə 2 faiz, digər hallarda isə 5 faiz miqdarında maliyyə sanksiyası hesablanır. Bu təhrif olunmuş məlumatlara da aiddir. Bu zaman qeyd edilən faizlər təhrif olunmuş hissəyə tətbiq edilir.

Mənfəət vergisi ödəyicilərinin hesabat və məlumatın təqdim edilməsi zamanı yol verdiyi pozuntulara görə tətbiq edilə biləcək maliyyə sanksiyalarının tam tərkibi AR VM-in 57-ci maddəsində verilib.

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı müqavilələr, habelə digər bu tipli sazişlər əsasında fəaliyyət üzrə hesabatların təqdim edilməməsinə görə inzibati cərimə AR İXM-ni 461.1 maddəsi ilə tənzimlənir.

Vergi ödənişlərində pozuntulara görə maliyyə sanksiyaları

Müxtəlif səbəblərdən vergi ödəyicisinin büdcəyə ödəniləcək məbləği azaltması yaxud ödənişdən yayındırması hallarına rast gəlinə bilər. Aşağıdakı hallarda ona azaldılmış yaxud yayındırılmış məbləğin 50 faizi miqdarında (VM-in 58.1-1-ci maddə üzrə istisnalar nəzərə alınmaqla) mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyası tətbiq edilir (VM, maddə 58.1):

• vergitutma bazasının səhv hesablanması;
• hesabatda göstərilmiş məbləğin faktiki vergiyə nisbətən az göstərilməsi;
• bəyannamə təqdim etməməklə vergidən yayınma.

58.1-1 maddəsi üzrə istisna bu pozuntuların elektron formada təqdim edilmiş məlumatlar əsasında aşkar edildiyi halı nəzərdə tutur. Bu halda təqdim edilən maliyyə sanksiyasının həcmi 25 faiz təşkil edir.

Hər iki halda, maliyyə sanksiyalarının tətbiqi zamanı kameral  yoxlama hesablanan əlavə vergi məbləği nəzərə alınmır.

Nümunə 1: Yoxlama zamanı vergi tutulan mənfəət 100 min manat, ödəyiciyə görə isə 95 min manat məbləğində müəyyən edilib. 5 min manat məbləğində uyğunsuzluq ezamiyyə xərclərinin müəyyən edilən normadan artıq olan hissəsinin gəlirdən çıxılan xərcə aid edilməsidir. Azaldılmış məbləğə görə 5000*50%=2500 manat mənfəət üzrə maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək. 

Mənfəət vergisindən yayınma zamanı AR İXM-da bir sıra inzibati cərimələr nəzərdə tutulub, məsələn 50000 manatadək vergi ödəmədən yayındırıldıqda, bilavasitə inzibati xəta obyekti olan məbləğdən 30-70 faizədək inzibati cərimə tətbiq edilir (AR İXM, maddə 451).

Vergi nəzarəti üçün məlumatların təqdim edilməməsi

Mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları vergi nəzarəti üçün zəruri olan məlumatların, habelə hesablanmış vergitutma bazasının etibarlılığı ilə bağlı sənədlərin təqdim edilmədiyi halda tətbiq edilir.

Belə bir situasiyanı nəzərdən keçirək. Vergi ödəyicisi AR VM-də nəzərdə tutulmuş müddətdə vergi öhdəliyini (məsələn, mənfəət vergisi, faiz və sanksiyalar) icra etməyib və ona öhdəliyin 5 gün müddətində ödənilməsi barədə bildiriş göndərilib (VM, maddə  65.1). Bildirişdə müəyyən edilmiş müddətdə öhdəlik icra olunmazsa, vergi nəzarətini başa çatdırmaq məqsədi ilə vergi ödəyicisindən aktivləri haqqında məlumat tələb olunur (maddə 89.3). Bu məlumat heç bir əsaslı səbəb olmadan 10 gün ərzində təqdim edilməzsə, vergi ödəyicisinə 100 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilir (maddə 57.2).

Tələb olunan məlumatların (o cümlədən, elektron formada) təqdim edilməməsi zamanı 1000 manat mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər. Bu sanksiyasının əhatə dairəsi AR VM-in 57.3 maddəsi ilə tənzimlənir. Ümumiyyətlə bu maddənin tətbiqinin əhatəsi genişdir, biz yalnız onlardan birini qeyd etdik.

Yoxlama zamanı tələb olunan sənəd və məlumatların yoxlayıcı şəxsə təqdim edilməməsi inzibati xəta sayılır və mənfəət vergisi ödəyicisinin vəzifəli şəxsinə 1000 manatdan 1500 manatadək inzibati cərimə tətbiq edilir( AR İXM, maddə 602.4).

Mühasibat uçotunun pozulması

Mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları xərclərin, gəlirlərin və vergitutma obyektlərinin uçotu qaydasının kobud şəkildə pozulması zamanı da tətbiq edilir. Belə səhvlərə nümunə kimi aşağıdakıları göstərə bilərik:

• ilkin sənədlərin çatışmazlığı;
• uçot registrlərinin olmaması;
• əməliyyatların qeydiyyatında edilən müntəzəm səhvlər.

Vergi nəzarəti və yoxlaması zamanı mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyası vergi ödəyicisinə aşağıdakı hallarda tətbiq edilə bilər:

• malların alış sənədi olmadıqda, təqvim ilində alıcıya birinci hal olarsa, alınmış malların dəyərinin 10%-i, ikinci dəfə olduqda 20%-i, üç və daha artıq hallarda 40%-miqdarında;
• gəlir və xərclərin uçotunu Məcəlləyə uyğun aparmadıqda alıcıya rəsmiləşdirilməyən xərclərin 20%-i miqdarında.

Mühasibat uçotu qaydalarının pozuntuları zamanı mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları Məcəllənin  58.8, 58.13 maddələrində şərh edilib.

Mənfəət vergisinin ödəyicisi mühasibatlıqda avans şəklində valyuta ilə alınacaq malların uçotunu dəqiq aparmalıdır. Belə ki, mallar vaxtında idxal edilməsə (işlər görülməsə, xidmət göstərilməsə), valyuta vəsaiti geri qaytarılmalıdır. Əks təqdirdə inzibati cərimə qaçılmazdır (AR İXM, maddə 430.4).   

Qeyd etdiyimiz kimi, mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyaları və cərimələrin əhatəsi genişdir. Yuxarıda sadalananlar bunların bir qismidir. Onların tətbiqinin müxtəlif halları ilə bu məqalələrdən də tanış ola bilərsiniz.

Əgər diqqət etdinizsə, mənfəət vergisi üzrə maliyyə sanksiyasının tətbiqinin yuxarıda verdiyimiz nümunələrdə biz həm AR VM-in 57, həm də 58-ci maddəsinə müraciət etmişik. B maddələrin fərqi nədir? Qısaca deyək ki, 57-ci maddə hesabatlar və digər məlumatların təqdim edilməsi ilə bağlı, 58-ci maddə isə vergilərin azaldılması, habelə digər pozuntulara görə maliyyə sanksiyalarını əhatə edir. Bu maddələrin ətraflı şərhi ilə buradan tanış ola bilərsiniz.