Blog Full

Vergi Məcəlləsində vergi orqanının yoxlama zamanı konkret hansı sahələri yoxlaya bilməsi və yoxlama zamanı tələb edəcəyi sənədlər göstərilib. Bəs Dövlət Əmək Müfəttişliyi yoxlama zamanı hansı sahələri yoxlaya bilər və müəssisədən hansı sənədləri tələb edə bilər? Suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir. 

Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti haqqında Əsasnamədə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin vəzifə və hüquqları göstərilib. Həmin vəzifələr yoxlama zamanı hansı sahələrin yoxlana bilməsi sualının cavabıdır.

• Öz səlahiyyətləri daxilində əmək qanunvericiliyinə əməl olunması sahəsində, o cümlədən işçilərlə əmək münasibətlərinin əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında tənzimlənməsi, əmək müqaviləsinin (kontraktının) bağlanılmasının, ona dəyişiklik edilməsinin və ya xitam verilməsinin elektron qaydada qeydiyyata alınması məqsədi ilə əmək müqaviləsi bildirişi üzrə elektron informasiya sisteminə gücləndirilmiş elektron imza vasitəsilə daxil edilməsi, əməyin ödənilməsi, məzuniyyət və istirahət hüququnun təmin edilməsi, əməyin mühafizəsi, texniki təhlükəsizlik, əmək şəraiti, əmək xəsarəti ilə əlaqədar ödənclərin ödənilməsi, işçilərin və iş yerlərinin attestasiyası, işçilərin istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığortası, iş prosesində əmək və əməyin mühafizəsi tələblərinə (iş davamiyyəti, əməyin təhlükəsizliyi, əməyin gigiyenası, qadınların, əlillərin, yaşı 18-dən az olan şəxslərin əməyindən istifadə olunması və s.) riayət edilməsi üzrə dövlət nəzarətini həyata keçirmək;
• İşçilərin xüsusi geyim və ayaqqabı, digər fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilməsinə, onlardan istifadə olunmasına, eləcə də zərərli, ağır və yeraltı əmək şəraitində işləyənlərin müvafiq müalicə-profilaktik yeməklərlə, süd və ona bərabər tutulan digər məhsullarla pulsuz təmin olunmasına nəzarəti həyata keçirmək;
• Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq əlavə məzuniyyət və qısaldılmış iş günü hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısının işəgötürənlər tərəfindən düzgün tətbiq edilməsinə və qanunvericiliyə müvafiq olaraq əmək şəraiti ağır və zərərli olan işlərdə və iqlim şəraitinə görə işləmək üçün əlverişli olmayan iş yerlərində çalışan işçilərə güzəştlərin və ödənclərin verilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;
• Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq, əmək, miqrantların hüquqlarının işəgötürənlər tərəfindən təmin edilməsinə nəzarəti həyata keçirmək;
• Öz səlahiyyətləri daxilində istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin istehsalatla bağlılığını araşdırmaq və uçotunu aparmaq;
• Əmək və əməyin mühafizəsi sahəsində işəgötürənlərin işçilər və həmkarlar ittifaqları təşkilatları ilə qarşılıqlı əməkdaşlığına köməklik göstərmək;
• İstehsal, sosial-məişət və iaşə təyinatlı obyektlərin inşası və ya yenidən qurulması zamanı öz səlahiyyətləri daxilində digər nəzarət orqanları ilə birlikdə əməyin mühafizəsi tələblərinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirmək;
• Öz səlahiyyətləri daxilində yeni tikilmiş və ya yenidən qurulmuş istehsal, sosial-məişət və iaşə təyinatlı obyektlərin istismara buraxılmasına razılığın verilməsi məsələsinə baxmaq;
• Öz səlahiyyətləri daxilində yeni və ya yenidən qurulmuş müəssisələrin, obyektlərin, istehsalat vasitələrinin əməyin mühafizəsi tələblərinə uyğunluğunu təyin edən sertifikat-pasport vermək;
• Müəssisələrdə əməyin təhlükəsizliyi tələblərinə uyğun gəlməyən və işçilərin sağlamlığı, yaxud həyatı üçün təhlükə törədən işi və ya istehsal vasitələrinin istismarını, onlar əməyin təhlükəsizliyi tələblərinə uyğunlaşanadək, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada dayandırmaq;
• Öz səlahiyyətləri daxilində əmək qanunvericiliyinin pozulmasında təqsirkar şəxsləri Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada inzibati məsuliyyətə cəlb etmək və digər məsuliyyətə cəlb olunması üçün müvafiq dövlət orqanları qarşısında məsələ qaldırmaq;
• Müəssisə və təşkilatlarda əməyin mühafizəsi xidmətlərinin yenidən təşkili və ya ləğv edilməsinə razılıq verilməsi barədə işəgötürənlərin müraciətlərinə baxmaq;
• İşəgötürənlərə və işçilərə əmək qanunvericiliyinin tətbiqi barədə metodiki köməklik göstərmək, zəruri hallarda seminarlar təşkil etmək;
• Vətəndaşların qəbulunu təşkil etmək, ərizə, təklif və şikayətlərə qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada və müddətdə baxılmasını təmin etmək;
• Hər ilin yekununda kütləvi informasiya vasitələrində fəaliyyət istiqamətlərinə uyğun məsələlər üzrə Azərbaycan Respublikasında mövcud vəziyyət barədə məlumat dərc etdirmək, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə və Beynəlxalq Əmək Təşkilatına hesabatlar hazırlamaq;
• Qanunvericiliyə uyğun olaraq digər vəzifələri yerinə yetirmək.

Mənbə: Nüsrət Xəlilov: “Əmək qanunvericiliyi: testlər və praktik məsələlər toplusu” kitabı / vergiler.az

İşçinin məzuniyyət hüququ

İstirahət hüququnun  ən mühüm hissəsi olan məzuniyyətlər, işçinin iş günləri müddətində müvəqqəti olaraq işdən uzaqlaşmasıdır. Bu müddət ərzində vəzifəsindən asılı olmayaraq onların yeri və vəzifəsi saxlanılır. Təyinatına görə məzuniyətin bir neçə növü var, onlardan ən çox istifadə ediləni əmək məzuniyyətidir. İşçiyə hər iş ili üçün əmək məzuniyyətinin verilməsi təmin edilməli və onun müddəti 21 təqvim günündən az olmamalıdır. Işəgötürəndə belə suallar yarana bilər:

1. Məzuniyyətlərin verilməsi necə rəsmiləşdirilir?
2. İşəgötürən məzuniyyətlərin uçotunu necə aparır?

Məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi

İlk olaraq onu qeyd edək ki, işçi işə başladığı andan onun əmək məzuniyyəti hüququ yaranır. Lakin Əmək Məcəlləsinin 131-ci maddəsinə görə bu hüquqdan ilk iş ilində 6 aydan sonra istifadə edilə bilər. Əmək məzuniyyətinin verilmə qaydaları burada şərh edilib.

İstənilən növ məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi və uçotunun aparılması zamanı xüsusi tələblərə əməl edilməlidir (ƏM maddə 138).

İşəgötürən normal iş prosesinin təmin edilməsi, kadr kargüzarlığının düzgün aparılmasını təmin etmək üçün növbəlilik cədvəli tərtib edə bilər. Özündə məzuniyyətlərin verilmə növbəsini əks etdirən cədvəl:

• həmkarlar təşkilatının yaxud işçinin rəyi əsasında hazırlanır;
• hər il yanvarın sonunadək işəgötürən tərəfindən təsdiq edilir.

Bu zaman nəzərə almaq lazımdır ki, müəyyən kateqoriya işçilərə məzuniyyət onlar üçün əlverişli vaxtda verilə bilər. Həmin şəxslər haqqında daha ətraflı buraya keçid edərək oxuya bilərsiniz.

İşçinin ərizəsi

Bütün növ məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsinin ilkin mərhələsi işçi tərəfindən təqdim edilən ərizədir. Onun xüsusi forması Əmək Məcəlləsi və ya başqa qanunlarla tənzimlənməyib, amma məzuniyyətin növü, müddəti ərizədə qeyd edilməlidir. Ərizə ilə müraciət etmiş işçinin qanunvericiliyə uyğun olaraq məzuniyyətdən istifadəsi  işəgötürən tərəfindən təmin edilməlidir. Əgər işçilərin məzuniyyət hüquqlarının pozulması halı baş verərsə, işəgötürən məsuliyyətə cəlb olunaraq 1500-2000 manat məbləğində cərimə edilə bilər (İnzibati Xətalar Məcəlləsi, maddə 192.5).

İşəgötürənin əmri

Məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi ərizə təqdim edildikdən sonra işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) əsasında həyata keçirilir. Əmrin məzuniyyətin başlamasından  beş gün qabaq verilməsi tələb olunur. İşçi verilən əmrlə tanış olmalı, ona əmək məzuniyyəti müddətində qanunvericiliyə uyğun hesablanmış əmək haqqı (“məzuniyyət pulu”) təyin edilməlidir. Ödəniş məzuniyyətin başlamasından ən azı 3 gün əvvəl təmin edilir. Məzuniyyətlərin verilməsi barədə əmrdə işçilərə həm fərdi qaydada, həm də qrup halında məzuniyyətlər müəyyən  edilə bilər.  Əmrdə aşağıdakı məlumatlar əksini tapır (ƏM maddə 138):

• işçinin adı, soyadı, atasının adı;
• işçinin vəzifəsi;
• məzuniyyətin növü, müddəti;
• məzuniyyətin verildiyi müvafiq iş ili;
• məzuniyyətin başladığı və bitdiyi tarix;
• məzuniyyətdən sonra işə başlama tarixi.

Məzuniyyətlərin uçotunun aparılması

Əmək məzuniyyətlərinin düzgün rəsmiləşdirilməsi üçün işəgötürən tərəfindən onun uçotunun dürüst, zamanında icra edilməsi zəruridir (ƏM maddə 138.3). Belə uçotun işçilərin iş illəri üzrə aparılması tələbi əmək məzuniyyətlərinin düzgün qaydada verilməsi üçün mühüm şərtdir. Həmçinin, müəssisələrdə növbəlilik cədvəllərinin tərtib edilməsi, əmək məzuniyyətinin uçotunun düzgün təşkilində böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Eynilə, uçot aparılan zaman da bəzi xüsusiyyətlər qeyd edilməlidir:

• işçinin iş illəri;
• məzuniyyətin növü, məzuniyyət müddəti;
• məzuniyyətlərin verilmə tarixi;
• işəgötürənin əmrinin nömrəsi, tarixi.

Məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi və uçotu müəssisələrdə, bir qayda olaraq, kadrlar şöbəsində kağız yaxud elektron daşıyıcılarda aparılır. İqtisadi imkanlara malik olan müəssisələrdə kadr uçotunun, o cümlədən məzuniyyətlərin uçotunun aparılmasına kompüter proqramları tətbiq edilə bilər.

Qlobal birjalarda, yaxud Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bankların həyata keçirdiyi qiymətli kağızlar hərracında alğı-satqı zamanı qazandığım pulun vergisini verməliyəm?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, birja əməliyyatlarından gəlir əldə edən şəxs vergi orqanlarında uçota alınmaqla VÖEN əldə etməli və əldə edilən gəlirdən Vergi Məcəlləsinin 101.2-ci maddəsinə uyğun olaraq 14 faiz dərəcə ilə gəlir vergisi hesablayaraq növbəti ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq gəlir vergisi bəyannaməsini vergi orqanına təqdim etməklə dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 99.3.8-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin aktivlərinin ilkin qiymətinin artdığını göstərən hər hansı digər gəlir (təqdim olunduğu təqdirdə) – əməkhaqqıdan başqa onun qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəliri hesab olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 33-cü, 99-cu və 101-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Torpaq vergisi: qısa icmal

Torpaq vergisi ödəyicilərinin əsas kateqoriyası torpaq mülkiyyətçiləridir. Torpaq icarəçiləri yaxud ondan digər əsalarla istifadə edən fiziki və hüquqi şəxslər də bu vergini ödəyir. Torpaq vergisinin hesablanması:

• sabit məbləğ şəklində hər il aparılır;
• təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələrindən asılı deyil.

Hesablamalar Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 208-ci maddəsinə uyğun aparılır. Bu zaman elektron torpaq vergisi kalkulyatoru vergi ödəyicilərinə kömək edə bilər.

Heç də bütün torpaq sahələri vergiyə cəlb edilmir. Bəzi müəssisələr və fiziki şəxslər üçün torpaq vergisi güzəştləri müəyyən edilib (VM, maddə 207). Onlar haqqında buradan oxuya bilərsiniz.

Müəssisələr vergini özləri hesablayır, fiziki şəxslər üçün torpaq vergisinin hesablanması müvafiq vergi qurumu tərəfindən aparılır və vergi ödəyicisinə bildiriş təqdim edilir. Müəssisələr ilkin hesablamaların aparılması, fiziki şəxslər onlara təqdim edilmiş bildirişlərin düzgünlüyünə əmin olmaq üçün torpaq vergisi kalkulyatorundan istifadə edə bilər.

Torpaq vergisinin düzgün hesablanması üçün ondan istifadə təyinatını bilmək lazımdır. Yalnız bundan sonra vergitutma bazası və müvafiq vergi dərəcəsi müəyyən edilir. Torpaq vergisinin hesablanması AR VM-in 208-ci maddəsinə uyğun aparılır. Torpaq vergisinin ödənilməsi qaydası haqqında buradan oxuya bilərsiniz.

Torpaq vergisi kalkulyatorundan istifadə

Torpaq vergisinin hesablanması prosesini avtomatlaşdırmaq məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi Yanında Dövlət Vergi Xidməti torpaq vergisi kalkulyatoru hazırlayıb. Kalkulyatordan istifadə üçün onu qurumun saytından kompüterə yükləmək lazımdır.

Excel proqramında hazırlanmış kalkulyatorun istifadəsi asandır.  Hesablamalar Vergi Məcəlləsinin 206-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş vergi dərəcələri tətbiq edilməklə torpağın növündən asılı olaraq üç istiqamətdə aparılır. Aşağıdakı şəkildə torpaq vergisi kalkulyatorunun başlanğıc vəziyyəti əks olunub.

Göstərilən istiqamətlərdən birini seçməklə hesablamanı davam etdirmək olar. Məsələn, “Kənd təsərrüfatı torpaqları” seçildikdə növbəti bölmə açılır. Əgər torpaq sahəsi təyinatı üzrə istifadə edilmirsə, torpaq verisi kalkulyatorunun “Torpaq sahəsi” hissəsində sahənin ölçüsü göstərilir. Sonra torpaq vergisinin hesablanması üçün mövcud güzəştlər (əgər varsa) seçilir. Güzəşt hüququ olan fiziki şəxslərin siyahısı VM-in 102.2-ci maddəsinə uyğun tərtib edilib. Hesablamanın nəticəsi “Torpaq vergisinin məbləği” hissəsində əks olunur.

Təyinatına görə istifadə olunan yaxud istifadəsi mümkün olmayan torpaqlar üçün hesablama aparmaq üçün uyğun sətir seçilir. Bu zaman əvvəlkindən fərqli səhifə açılır.

Burada torpaq vergisi kalkulyatorunun müvafiq sahələrində:

• torpağın yerləşdiyi ərazi, keyfiyyət qrupu, güzəştlər seçilir;
• torpaq sahəsinin ölçüsü daxil edilir;
• torpaq vergisinin hesablanması aparılır.

Torpaq vergisi kalkulyatoru digər təyinatlı torpaq sahələrinə də analoji qaydada tətbiq edilə bilər.

Faylı yükləyə bilərsiniz: Torpaq vergisi kalkulyatoru