Blog Full

Yaşıl iqtisadiyyata keçidin təmin edilməsi üçün əlverişli ekosistemin yaradılması mühüm şərtdir. Bu ekosistem dövlət, biznes və cəmiyyətin fəaliyyətini əhatə edir. Bu istiqamətdə ekoloji, sosial və korporativ idarəetmə (ESG) prinsiplərinin tətbiqi xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Sosial məsuliyyət və etik prinsiplər

Sosial məsuliyyətli investisiya konsepsiyası 1970-80-ci illərdə yaranmağa başladı. İnvestorlar sərmayə barədə düşünərkən yalnız maliyyə göstəricilərini deyil, həm də şirkətlərin sosial və etik davranışlarını nəzərə almağa başladılar. BMT-nin 1987-ci ildə nəşr etdiyi “Brundtland Hesabatı” dayanıqlı inkişaf anlayışını populyarlaşdırdı. 1990-cı illərdə isə bu tendensiya bir qədər də geniş yayıldı. Bu dövrdə ətraf mühitin qorunması, sosial ədalət və iqtisadi inkişafın birgə təminatı üçün çağırışlar gücləndi.

2004-cü ildə BMT-nin Maliyyə Sektorunun Dayanıqlılığı üzrə Prinsiplər Qrupunun təşəbbüsü ilə hazırlanmış “Qayğı göstərənlər qalib gəlir” (“Who Cares Wins”) hesabatında ESG termini ilk dəfə sistemli şəkildə işlənib təqdim olundu. Bu sənəd göstərirdi ki, şirkətlərin və investorlarn ESG meyarlarını tətbiq etməsi həm biznes, həm də cəmiyyət üçün faydalıdır. BMT-nin 2006-cı ildə “Məsuliyyətli investisiyalar üçün prinsiplər” (“Principles for Responsible Investment” (PRI)) təşəbbüsünü yaratması ESG-nin qlobal miqyasda tanınmasına və investisiya qərarlarında tətbiqinə təkan verdi. Beləliklə, dünyada ESG standartları və hesabatlılığı ilə bağlı çoxsaylı təşəbbüslər, qaydalar və normativlər formalaşdı. İllər keçdikcə ESG-nin qlobal miqyasda daha geniş formada tətbiq edilməsinə başlanıldı.

BMT-nin 2006-cı ildə “Məsuliyyətli investisiyalar üçün prinsiplər”
(“Principles for Responsible Investment” (PRI))
təşəbbüsünü yaratması ESG-nin qlobal miqyasda
tanınmasına və investisiya qərarlarında tətbiqinə təkan verdi

ESG standartları şirkətlər, investorlar və cəmiyyət üçün faydalıdır

ESG meyarlarına riayət edən şirkətlər ekoloji, sosial və idarəetmə ilə bağlı riskləri daha yaxşı idarə edir. Bu, ətraf mühitlə bağlı hüquqi mübahisələrin və reputasiya zərərlərinin qarşısını almağa kömək edir. Müsbət reputasiya müştərilərlə tərəfdaşlığın güclənməsini təmin edir.

ESG standartları əməyin səmərəli təşkilini də əhatə etdiyi üçün işçilərin hüquqlarına və rifahına diqqət göstərən şirkətlərdə əməkdaşların motivasiyası və məhsuldarlığı yüksəlir. ESG faktorlarına önəm verən şirkətlər daha sabit və davamlı gəlir təqdim edə bilirlər. Belə şirkətlər karbon izi, su istifadəsi və tullantıların azaldılması kimi məsələlərə diqqət göstərirlər. Həmçinin, iş yerlərində ədalətli əmək şəraiti, gender bərabərliyi və insan hüquqlarının qorunması təşviq olunur. ESG prinsipləri şəffaflığın artmasına, iqtisadiyyatın “ağarma”sına və sosial məsuliyyət anlayışının güclənməsinə təsir edir.

Beynəlxalq sosial məsuliyyət prinsiplərinə sadiqlik nümayiş etdirərək
dayanıqlı inkişaf proseslərinin fəal iştirakçılarından
olan ölkəmizdə də ESG standartlarının tətbiqi diqqətdə saxlanılır

Azərbaycanda ESG-nin təşviqi: stimullaşdırıcı tədbirlər

Beynəlxalq sosial məsuliyyət prinsiplərinə sadiqlik nümayiş etdirərək dayanıqlı inkişaf proseslərinin fəal iştirakçılarından olan ölkəmizdə də ESG standartlarının tətbiqi diqqətdə saxlanılır. Bunun üçün dayanıqlı biznes təcrübələrinin tətbiqi stimullaşdırılır. Xüsusilə ESG prinsiplərinin komponentləri üzrə verilmiş vergi güzəştləri bu baxımdan önəmlidir. Yaşıl iqtisadiyyatın dəstəklənməsi məqsədilə bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilməklə elektrik enerjisi istehsalı layihələrinə vergi təşviqlərinin verilməsi, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillərin idxalının ƏDV-dən azad edilməsi təmin edilib. Bu baxımdan elektrik və hibrid avtomobillər üçün vergi güzəştləri, elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillər üçün enerji doldurucularına tətbiq olunan güzəştlər, investisiya təşviqi sənədi üzrə təşviqlər, köhnə maşınların ölkəyə idxalı zamanı aksiz vergisinin yüksəldici əmsalla tətbiqi və s. həyata keçirilir. Bundan başqa, vergi qanunvericiliyində sosial məsələlər üzrə də çoxsaylı güzəştlər mövcuddur. Həssas qruplardan olan işçilər üçün bir sıra güzəşt və əlavə təminatlar nəzərdə tutulub. Əlilliyi olan şəxslərin öz bacarıqları və yaradıcılıqları ilə məşğul olmalarını təşviq etmək, onların iqtisadi fəaliyyətini stimullaşdırmaq məqsədilə Vergi Məcəlləsinə və “Sosial sığorta haqqında” Qanuna dəyişikliklər edilib. Bununla da əlilliyi olan şəxslərə münasibətdə vergi inzibatçılığı sadələşdirilib. Sosial vergi güzəştləri inklüziv cəmiyyəti inkişaf etdirmək üçün ESG məqsədlərinə uyğunlaşaraq, maliyyə imkanlarına çıxışı artırır. Beləliklə, ESG standartları daha sağlam mühit, inklüziv cəmiyyət və təkmilləşdirilmiş idarəetmə mexanizmlərini təşviq etməklə sağlam gələcəyə, dayanıqlı maliyyə axınlarına və sosial rifaha faydalarla səciyyələnir.

Mənbə: vergiler.az

Son günlər aramsız yağıntılar nəticəsində işə vaxtında yetişməklə bağlı müəyyən problemlərlə üzləşirik. Bəs hansı hallarda hava şəraiti ilə əlaqədar olaraq işçi işə gəlməyə bilər? Yaxud işəgötürən hansı hallarda hava şəraiti ilə əlaqədar işi dayandırmalı və ya fasilə verməlidir? Suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir. 

Əmək Məcəlləsinin 233-cü maddəsinə görə, işçilər aşağı temperatur və şiddətli külək şəraitində açıq havada, habelə ilin soyuq vaxtlarında qızdırılmayan qapalı binalarda işləyərkən onlara qızınmaq üçün fasilələr verilir və ya iş dayandırılır. İşçilər havanın temperaturu azı 41 dərəcə Selsidən çox olan isti və açıq şəraitli iş yerlərində və ya ilin soyuq vaxtında, temperatur müsbət 14 dərəcə Selsidən aşağı olan örtülü, lakin isidilməyən binalarda işləyərkən onlara bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydada fasilələr verilir və iş dayandırılır.

Fasilələr iş vaxtına daxil edilir və bu fasilələr zamanı əməkhaqqı işçilərin tarif maaşına görə ödənilir. İş dayandırıldıqda boşdayanma vaxtının haqqı işçinin təqsiri üzündən baş verməyən boşdayanma kimi, tarif maaşının üçdə iki hissəsindən az olmayaraq ödənilir.

Əmək Məcəlləsinə 2-ci Əlavənin 1-ci bəndinə əsasən, havanın temperaturu 41 dərəcə Selsidən çox olan hava şəraitində açıq havada və sərinləşdirici qurğular olmayan örtülü binalarda, otaqlarda və digər iş yerlərində bütün növ işlərin görülməsi dayandırılır və işçilərə sərinləşmək üçün imkan yaradılmaqla fasilələr verilir. Havanın temperaturu mənfi 10 dərəcə və daha aşağı olduqda və eyni zamanda küləyin gücü 3 baldan artıq təşkil etdikdə açıq havada bütün növ işlər dayandırılır və ya işçilərə isinmək üçün fasilələr verilir.

İstehsalın fasiləsiz xarakterli olması ilə əlaqədar işi dayandırmağın qeyri-mümkün olduğu yerlərdə işin dayandırılması bir-birini əvəz edən növbələr müəyyən olunması ilə əvəz edilir. Növbələrin bir-birini əvəz etməsi həmkarlar ittifaqları təşkilatının razılığı ilə işəgötürən tərəfindən müəyyən olunur. İşlərin dayandırılması və isinmək üçün fasilələr verilməsi, habelə bu fasilələrin sayının və müddətinin müəyyən edilməsi işəgötürənlə həmkarlar ittifaqları təşkilatının birgə qərarı ilə həyata keçirilir. Əlavənin 2-ci bəndində göstərilib ki, küləyin gücü 6 bal və daha artıq olduqda quruda kranlarla görülən bütün növ işlər dayandırılır.

Tikinti işləri görüldükdə aşağıdakı hallarda işlər dayandırılır:

• küləyin gücü 2 baldan artıq olduqda — kranlar qurulması üzrə quraşdırma işləri;
• 3 baldan artıq olduqda – qaldırıcıların quraşdırılması və sökülməsi işləri;
• 6 baldan artıq olduqda – taxta-şalban işi, habelə taxta-şalbanın sökülməsi;
• 3 baldan artıq olduqda – daşınan taxta-şalbanın yerinin dəyişdirilməsi işləri.

Dənizdə işləyərkən aşağıdakı hallarda işlər dayandırılır:

• küləyin gücü 4 baldan artıq olduqda – ayrı-ayrı özüllərdə kran gəmiləri vasitəsilə görülən tikinti-quraşdırma və sökmə işləri;
• 4 baldan artıq olduqda – daimi dəniz özülləri və estakadayanı meydançaların yanındakı buxtalarda barjlara, kran gəmilərinə yükvurma və yükboşaltma işləri;
• 8 baldan artıq olduqda – qazma işləri aparılan quyularda alətlərin quyulardan qaldırılması ilə əlaqədar bütün işlər;
• 6 baldan artıq olduqda – daimi dəniz özüllərində istismar edilən quyularda işlər;
• 6 baldan artıq olduqda – daimi dəniz özüllərində estakadayanı meydançalarda quyuların əsaslı və cari yeraltı təmir işləri;
• 8 baldan artıq olduqda – özülün və ya estakadayanı meydançanın döşəməsi üstündəki işlər;
• 8 baldan artıq olduqda – özülün və ya estakadayanı meydançanın döşəməsi altındakı işlər;
• 4 baldan artıq olduqda – qaynaq tikişinin aşağı vəziyyətdə qoyulduğu bütün növ qaynaq işləri;
• 3 baldan artıq olduqda – qaynaq tikişinin şaquli vəziyyətində qoyulduğu bütün növ qaynaq işləri;
• 3 baldan artıq olduqda – qaynaq tikişin tavan vəziyyətdə qoyulduğu bütün növ qaynaq işləri;
• 5 baldan artıq olduqda – ayrı-ayrı özüllərdə üzən vasitələr, qurğular olmadan tikinti-quraşdırma və sökmə işləri;
• 4 baldan artıq olduqda – estakada tikən kranla quraşdırma işləri;
• 5 baldan artıq olduqda – kopyor vasitəsilə dayaqlar vurulması işləri;
• 4 baldan artıq olduqda – dəniz neft-mədən qurğularının sökülməsi işləri;
• 5 baldan artıq olduqda – daimi dəniz özüllərində buruqların quraşdırılması, sökülməsi və dorların qaldırılması (endirilməsi) işləri;
• 5 baldan artıq olduqda – traversin sürgü qollarının, mancanaq dəzgahının asma kanatının təmiri və dəyişdirilməsi, buruqda və ya dorda diyircəklərin, kran-blokun dəyişdirilməsi, tali kanatının təchizatı, dərinlik ölçmələri və quyuların debitinin ölçülməsi işləri;
• 5 baldan artıq olduqda – estakada meydançalarında quyuların cari və əsaslı təmiri üçün səyyar aqreqatların dorlarının qaldırılması işləri;
• 10 baldan artıq olduqda – quyunun yuyulması işlərindən başqa, buruqda bütün işlər.

Mənbə: vergiler.az

Bu ilin aprel ayının sonunda dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayı ötən aya nəzərən 215 min ədəd artaraq 20,675 milyon ədəd təşkil edib.

Mərkəzi Bankın hesabatına əsasən, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə bu göstərici 17 faiz artıb. Ödəniş kartlarında debet kartlarının sayı 19,5 faiz artıb, kredit kartlarının sayı isə 0,1 faiz azalıb.

Ödəniş kartlarının artması nağdsız ödənişlərin həcminə müsbət təsir göstərib. Belə ki, ay ərzində ölkədaxili nağdsız əməliyyatların həcmi keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1,5 dəfə artıb.

2025-ci ilin aprel ayı ərzində kartlar vasitəsilə həyata keçirilən ölkədaxili nağdsız ödənişlərin həcmi 9,301 milyon manat təşkil edib. Həyata keçirilən nağdsız ödənişlərin 8,071 milyon manatı elektron ticarətin payına düşüb. Qalan məbləğin 1,224 milyon manatı POS-terminallar, 4,5 milyon manatı isə özünə xidmət terminalları vasitəsilə gerçəkləşdirilib.

İlin əvvəlindən ödəniş kartları ilə nağdsız ölkədaxili əməliyyatların həcmi ölkədaxili kart əməliyyatlarının 67,1 faizini təşkil edib.

Mənbə: vergiler.az