Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 151. 162

23 Okt 2024

442 saylı “Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri” hesabı üzrə uçot (2-ci hissə)

by | posted in: Xəbər | 0

Gələcək dövrün gəlirləri

Hesabat dövründə əldə edilən, lakin gələcək hesabat dövrlərinə aid olan və aid olduğu dövrün başlanğıcında müəssisənin maliyyə nəticələrində əks olunacaq gəlirlər gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri kimi xarakterizə olunur. Onların uçotu hesablar planının (“Sair uzunmüddətli öhdəliklər”) və 54-cü (“Sair qısamüddətli öhdəliklər”) maddələri üzrə aparılır.

Uzunmüddətli gələcək hesabat dövrünün gəlirləri ilə bağlı əməliyyatlar üzrə müxabirləşmələr 442-ci hesab vasitəsi ilə verilir. Gələcək dövrün gəliri bir neçə dövr üçün standart xidmətin dəyərinin əvvəlcədən alınmasıdır. Standart xidmətlər konkret dövr müddətində (məsələn, aylıq) təkrarlanan və sabit haqq nəzərdə tutulan xidmətlərdir. Bu zaman qiymət artımı və ya azalması istisna edilir.

Məsələn, müəssisə icarəyə obyekt verir, lakin tez-tez icarəyə götürən dəyişmək, obyektini tez-tez yerləşdirmək onu yorduğu üçün ilk icarəyə götürmüş şəxsdən icarənin 12 ayını tam şəkildə qabaqcadan alır.

Belə olan təqdirdə qabaqcadan alınmış 12 aylıq ödəniş gəlir kimi deyil gələcək dövrlərin gəliri kimi tanınmalıdır. Çünki faktiki olaraq hələ 12 aylıq icarə xidməti tam göstərilməmişdir və icarə xidməti göstərən təşkilat yaxın 6 ay ərzində icarəyəgötürənə keyfiyyətli icarə xidməti təşkil etmək öhdəliyi götürmüşdür.

442 saylı “Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri” hesabı

Bu hesab “Sair uzunmüddətli öhdəliklər” maddəsinə aid olan hesablardan biridir. AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”-na görə bu maddə üzrə açılan hesablar aşağıdakı cədvəldə verilib (Qaydalar/ 38.1):

442 saylı “Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri” mühasibat uçotu subyektinin hesabat tarixindən 12 aydan sonrakı dövrlərə aid ediləcək gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri yarandıqda sözügedən qaydaların 38.10-cu, onlar qısamüddətli kimi təsnifləşdirildikdə 38.12-ci , qısamüddətli kimi təsnifləşdirilmədən birbaşa gəlir kimi tanındıqda 38.14 bəndi tətbiq edilir. Uzunmüddətli gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandığı halda mühasibat yazılışları həmin qaydaların 38.13-cü bəndilə nizamlanır.

Hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır (Qaydalar/38.11):

442-1 №li “Əsas əməliyyat gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri”;
442-2 №li “Maliyyə gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri”.

Şirkətin əsas fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirlər 442-1 saylı “Əsas əməliyyat gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri”, maliyyə fəaliyyəti zamanı yaranan gəlirlər 442-2 saylı “Maliyyə gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri” hesabı üzrə uçota alınır.

İnvestisiyalar əldə edildikdə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri ilə bağlı nümunələr

“A” MMC fəaliyyət göstərdiyi dövrdə müəyyən layihələri maliyyələşdirə bilmək üçün “B” MMC-dən 100 manat nominal dəyəri 2 il müddəti 10% illik gəliri olan 2000 ədəd istiqraz alıb. Faizlər istiqraz sahiblərinə ildə bir dəfə ödənilir.

Sıra №-si	Əməliyyatın adı	Debet	Kredit	Məbləğ (AZN)
1	İstiqrazların əldə edilməsi	181 – Ödənişə qədər saxlanılan uzunmüddətli investisiyalar	223 – Bank hesablaşma hesabları	20000.00
2	1-ci ilin faiz gəlirləri gələcək dövrün gəlirləri kimi faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları kimi tanınır	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	2000.00
3	İstiqrazlar üzrə faiz gəlirlərinin uçota alınması	176 – Faizlər üzrə uzunmüddətli debitor borcları	442 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	2000.00
4	1-ci üçün faiz borcunun ödənilməsi	223 – Bank hesablaşma hesabları	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	2000.00
5	1-ci il üçün faizlərdən olan gəlirlərin tanınması	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	631 – Maliyyə gəlirləri	2000.00
6	1-ci il üçün olan faiz gəlirləri Ümumi mənfəət (zərər) hesabına bağlanır	631 – Maliyyə gəlirləri	801 – Ümumi mənfəət (Zərər)	2000.00
7	2-ci ilin faiz gəlirləri uzunmüddətli gəlirlərdən qısamüddətli gəlirlərə aid edilir	442 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	2000.00
8	2-ci il üçün hesablanan faiz uzunmüddətli debitor borclarına əlavə edilir	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	176 – Faizlər üzrə uzunmüddətli debitor borcları	2000.00
9	2-ci il üçün faiz borcunun ödənilməsi	223 – Bank hesablaşma hesabları	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	2000.00
10	2-ci il üçün faizlərdən olan gəlirlərin tanınması	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	631 – Maliyyə gəlirləri	2000.00
11	2-ci il üçün olan faiz gəlirləri Ümumi mənfəət (zərər) hesabına bağlanır	631 – Maliyyə gəlirləri	801 – Ümymi mənfəət (Zərər)	2000.00
12	2 ilin sonunda istiqrazın bağlanılması	223 – Bank hesablaşma hesabları	181 – Ödənişə qədər saxlanılan uzunmüddətli investisiyalar	20000.00

Müəssisəyə uzunmüddətli borcların verildikdə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri

“A” MMC “B” MMC-ə 2 illik faiz dərcəsi 20% olmaq şərti ilə 40000 manat manat uzunmüddətli borc vermişdir. Verilmiş uzunmüddətli borcla bağlı “B” MMC il ərzində 4000 manat olmaqla iki ildə 8000 manat faiz ödəməlidir. Birinci il üçün ediləcək əməliyyatlar aşağıdakı kimidir.

Sıra №-si	Əməliyyatın adı	Debet	Kredit	Məbləğ (AZN)
1	Müəssisəyə uzunmüddətli borc verilir	182 – Uzunmüddətli verilmiş borclar	223 – Bank hesablaşma hesabları	40000.00
2	1-ci ilin faiz gəlirləri gələcək dövrün gəlirləri kimi faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları kimi tanınır	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	4000.00
3	Sonrakı il üçün hesablanan faiz gəlirləri gələcək dövrün gəlirləri kimi tanınır	176 – Faizlər üzrə uzunmüddətli debitor borcları	442 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	4000.00
4	1-ci üçün faiz borcunun ödənilməsi	223 – Bank hesablaşma hesabları	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	4000.00
5	1-ci il üçün faizlərdən olan gəlirlərin tanınması	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	631 – Maliyyə gəlirləri	4000.00
6	1-ci il üçün olan maliyyə gəlirləri Ümumi mənfəət (zərər) hesabına bağlanır	631 – Maliyyə gəlirləri	801 – Ümumi mənfəət (Zərər)	4000.00

İkinci il üçün ediləcək əməliyyatlar aşağıdakı kimidir.

Sıra №-si	Əməliyyatın adı	Debet	Kredit	Məbləğ (AZN)
1	2-ci ilin hesablanan faiz borcu Faizlər üzrə uzunmüddətli debitor borcu kimi tanınır	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	176- Faizlər üzrə uzunmüddətli debitor borcları	4000.00
2	2-ci ilin Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri uzunmüddətli xarakterdən qısamüddətli xarakterə keçirilir	442 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	4000.00
3	2-ci ilin hesablanmış faizləri bank hesabına ödənilir	223 – Bank hesablaşma hesabları	216 – Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları	4000.00
4	1-ci ilin faizlərdən olan gəlirləri maliyyə gəlirləri kimi tanınır	542 – Gələcək hesabat dövrünün gəlirləri	631 – Maliyyə gəlirləri	4000.00
5	1-ci ilin maliyyə gəlirləri Ümumi mənfəət (zərər) hesabına bağlanılır	631 – Maliyyə gəlirləri	801 – Ümumi mənfəət (Zərər)	4000.00
6	Uzunmüddətli verilmiş borcun hesablaşma hesabına qaytarılması	223 – Bank hesablaşma hesabları	232 – Ödənişə qədər saxlanılan qısamüddətli investisiyalar	40000.00

Qismən ödənişli sosial məzuniyyətin verilməsi qaydası

23 Okt 2024

İşsiz statusunun verilməsi və sığorta ödənişinin ödənilməsi qaydası

by | posted in: Xəbər | 0

İşsizlikdən sığorta ödənişinin edilməsi üçün işsiz şəxs öncə “Məşğulluq haqqında” qanunun tələblərinə uyğun olaraq işsiz kimi qeydiyyata alınmalıdır. Qeydiyyatın qaydaları, işsizlik statusunun alınması, ödənişlərin hesablanması ilə bağlı məqamlara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

“Məşğulluq haqqında” Qanunun 5-ci maddəsinə əsasən, işsiz statusunun verilməsi qaydalarına nəzər salaq:

İşsiz şəxslərin qeydiyyatı yalnız elektron qaydada aparılır. Belə ki, işsiz şəxs qeydiyyata alınması üçün www.e-sosial.az portalına daxil olaraq “e-xidmətlər” bölməsindən “Vətəndaşların işaxtaran və işsiz kimi qeydiyyata alınması, qeydiyyatdan müvəqqəti çıxarılması və qeydiyyatın ləğv edilməsi” xidmətini seçməlidir. Şəxslər elektron informasiya sistemində elektron ərizəni doldurduqdan sonra işaxtaran kimi qeydiyyata alınırlar.

Şəxs işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı gündən 5 (beş) iş günü ərzində ona münasib iş təklif olunmadığı və ya işəgötürən (işəgötürənlər) tərəfindən vakansiya qəbulundan imtina edildiyi halda, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) həmin şəxsin işsiz kimi qeydiyyata alınması haqqında qərar qəbul edir və bu barədə şəxsin fərdi məşğulluq vərəqində müvafiq qeyd aparır. İşaxtaran və işsiz şəxslər fərdi məşğulluq vərəqindən çıxarışı elektron informasiya sistemindən real vaxt rejimində əldə etmək hüququna malikdirlər.

Aşağıdakı hallarda şəxs işsiz kimi qeydiyyatdan müvəqqəti çıxarılır:

hərbi və ya alternativ xidmətə, hərbi toplanışlara çağırıldıqda, həmin müddətdə;

barəsində azadlıqdan məhrumetmə və ya tibbi xarakterli məcburi tǝdbirlərin tətbiqinə dair məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı olduqda, həmin müddətdə;

ona təklif olunan münasib işlərdən imtina etdikdə, 1 (bir) il müddətində;

fərdi maşğulluq proqramının tərtib olunmasından və (və ya) icrasından imtina etdikdə və yaxud fərdi məşğulluq proqramının icrasına dair hesabat “İşsizlikdan sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 17.7-i maddəsi ilə müəyyən edilmiş müddətdə təqdim etmədikdə.

Aşağıdakı hallarda şəxsin işsiz kimi qeydiyyatı ləğv edilir:

Qanuna əsasən məşğul şəxs hesab edildikdə;

“Əmək pensiyaları haqqında” və ya “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarına müvafiq olaraq yaşa görə əmək pensiyası və ya yaşa görə müavinət təyin edilməsi üçün əsaslar yarandıqda;

Vəfat etdikdə və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdə;

Təqdim olunmuş sənədlərdə və məlumatlarda təhrif olunmuş və ya düzgün olmayan məlumatlar aşkar olunduqda; (təkrar 1 (bir) aydan sonra müraciət etmək hüququna malikdir);

İşsiz kimi qeydiyyatdan çıxarılma barədə elektron ərizə təqdim edildikdə;

Təhsil müəssisəsinə əyani qəbul olunduqda.

Aşağıdakı şəxslərin işsiz kimi qeydiyyata alınmasına yol verilmir:

– Qanuna əsasən məşğul şəxslərə aid edilənlər;

– 15 yaşına çatmayanlar;

– Təhsil müəssisəsində əyani təhsil alanlar;

– “Əmək pensiyaları haqqında” və ya “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müvafiq olaraq yaşa görə əmək pensiyası və ya yaşa görə müavinət təyin edilmiş şəxslər;

– Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin 1-ci hissəsində və 75-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin “b” və “c” bəndlərində göstərilən, habelə işsiz və işaxtaran şəxslərin haqqı ödənilən ictimai işlər ilə bağlı əmək münasibətlərinə xitam verildiyi hallar istisna olmaqla, göndəriş əsasında bağlanılmış əmək müqaviləsinə bu müqavilə ilə müəyyən edilmiş müddətdən əvvəl öz təşəbbüsü ilə xitam verən şəxslər, 6 ay müddətində;

Məşğul şəxslər dedikdə “Məşğulluq haqqında” Qanunun 4-cü maddəsinə əsasən, aşağıdakılar nəzərdə tutulur:

Muzdla işləyənlər – Əmək Məcəlləsinə uyğun olaraq işəgötürənlə əmək müqaviləsi bağlayaraq, müvafiq iş yerlərində əmək fəaliyyətini əməkhaqqı müqabilində yerinə yetirən şəxslər;
Mülki-hüquqi xarakterli müqavilələrlə işləyənlər – Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq qarşı tərəflə müqavilə bağlayıb əmək münasibətləri yaratmadan müəyyən haqq müqabilində işləri (xidmətləri) yerinə yetirən şəxslər;
Sahibkarlar, mülkiyyətində kənd təsərrüfatına yararlı torpaq payı olanlar, ailə kəndli təsərrüfatının üzvləri;
Haqqı ödənilən vəzifəyə seçilənlər, təyin və ya təsdiq edilənlər;
Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində xidmət edənlər;
Ödənişli fəaliyyətlə məşğul olan ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrində əyani tahsil alanlar;
Azərbaycan Respublikasının ərazisində qanuni əsaslarla haqqı ödənilən əmək fəaliyyəti ilə məşğul olan əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər;
Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda qanuni əsaslarla əmək faaliyyəti ilə məşğul olan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları.

İşsizliyə görə aylıq sığorta ödənişinin hesablanması qaydası

Sığorta ödənişinin hesablanması üçün sığortaolunanın itirilmiş orta aylıq əməkhaqqı onun sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdən əvvəlki 12 tǝqvim ayının əməkhaqqının cəmlənmiş məbləğini 12-yə bölməklə tapılır. Sığortaolunan əvvəlki 12 təqvim ayının bütün aylarını tam işləmədikdə (lakin sığorta hadisəsinin baş verdiyi tarixdən əvvəlki 24 təqvim ayı ərzində 12 təqvim ayından az olmayan müddətə sığorta stajına malikdirsə), sığortaolunanın itirilmiş orta aylıq əməkhaqqı məbləği onun əvvəlki 24 təqvim ayı ərzində faktiki tam işlədiyi aylarda hesablanmış əməkhaqqının cəmlənmiş məbləğinin faktiki tam işlədiyi ayların sayına bölünməsi yolu ilə hesablanır.

Misal 1: Sığortaolunanın işsiz kimi qeydiyyata alınmasından əvvəlki 12 aylıq dövrdə aylıq qazancı sabit 550 manat olub. Onun orta aylıq əməkhaqqı məbləği də 550 manat olacaq.

Misal 2: Sığortaolunan işsiz kimi qeydiyyata alınmasından əvvəlki 12 aylıq dövrdə 8 ay çalışıb. Lakin işsiz kimi qeydiyyata alınmasından əvvəlki 24 təqvim ayı ərzində 12 təqvim ayından az olmayan müddətə sığorta stajına malikdir. Sığortaolunanın aylıq qazancı aşağıdakı şəkildə olub:

	“A” MMC		“B” MMC
Yanvar	630	İyun	400
Fevral	705	İyul	400
Mart	465	Avqust	400

Aprel	744	Sentyabr	400
May	855	Oktyabr	400
		Noyabr	400
		Dekabr	400
		Yanvar	400

Bu halda orta aylıq qazanc aşağıdakı şəkildə hesablanacaq:

Nümunəmizdə sığortaolunanın 5 ay “A” MMC-da, 8 ay isə “B” MMC-də sosial sığorta stajı vardır. Sığortaolunanın əvvəlki 24 təqvim ayı ərzində faktiki tam işlədiyi aylarda hesablanmış əməkhaqqının cəmlənmiş məbləğinin faktiki tam işlədiyi ayların sayına böləcəyik.

3399 + 3200 = 6599 manat;
6599 : (8+5) = 507.62 manat.

Sığorta ödənişinin hesablanması üçün orta aylıq əməkhaqqının məbləği elektron informasiya sistemində sığortaolunanın sığorta haqları üzrə hesabatlarda olan aylıq əməkhaqqı barədə məlumatları əsasında müəyyən edilir.

Sığorta ödənişi sığortaolunanların “Məşğulluq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə işsiz kimi qeydiyyata alındığı aydan sonrakı ayın ilk günündən hesablanır. Sığorta ödənişinin məbləği əvvəlki ildə ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqı məbləğindən çox və minimum sığorta ödənişi məbləğindən az ola bilməz.

Dövlət Statistika Komitəsinin 17.01.2023-cü il tarixli məlumatına əsasən, 2022-ci ilin yanvar-noyabr aylarında ölkə iqtisadiyyatında muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əməkhaqqı əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 14,6 faiz artaraq 829,9 manat olub. Deməli, həmin ildə sığorta ödənişi 345 manatdan az, 829,9 manatdan çox ola bilməz.

Qeyd edək ki, minimum sığorta ödənişi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş minimum aylıq əməkhaqqı məbləğinə bərabər tutulur. 2022-ci il yanvarın 1-dan minimum əməkhaqqının məbləği 300 manatdan 345 manata qaldırıldığı üçün, hazırda minimum sığorta ödənişinin məbləği 345 manatdır.

Sığorta ödənişinin ödənilməsi

“İşsizlikdən sığorta haqqında” qanunun 17-ci maddəsinə əsasən, ilk dəfə təyin olunan sığorta ödənişi işsizlik müddətinin davamlılığına uyğun olaraq aşağıdakı faiz dərəcələrinə mütənasib şəkildə, lakin minimum sıgorta ödənişinin məbləğindən az olmayaraq ödənilir.

ilk 2 təqvim ayı üçün – 100 faiz;
3-4-cü təqvim ayları üçün – 80 faiz;
5-6-cı təqvim ayları üçün – 70 faiz.

Təkrar müraciət zamanı minimum sığorta ödənişi ödənilir.

Mənbə: vergiler.az

Ödəmə mənbəyində tutulan vergilər hansılardır?

23 Okt 2024

Ödəmə mənbəyində tutulan vergilər hansılardır?

by muhasibat az | posted in: Vergi, Xəbər | 0

Ödəmə mənbəyində vergi nədir?

Vergilər dövlətin hakimiyyətinin öz ehtiyaclarını ödəmək üçün zəruri olan ən ucuz vasitələrdən biridir. Verginin toplanması müxtəlif formalarda həyata keçirilir və ölkələrə görə fərqlənə bilər. Onlardan biri də ödəmə mənbəyində vergi (ÖMV) tutulmasıdır.

Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 5-ci maddəsi üç vergitutma forması müəyyən edir:

mənbədən;
bəyannaməyə görə;
vergi qurumlarının bildirişi əsasında.

Bir sıra gəlirlər (yaxud mənfəət) bilavasitə mənbədə, yəni gəlir əldə edilənədək vergilənir. AR VM-ə görə ödəmə mənbəyində vergi ayrıca vergi növü deyil, müəyyən gəlir vergisi ödəyicilərinə xərclər nəzərə alınmadan tətbiq olunan vergitutma formasıdır.

ÖMV-nin ödəyiciləri

Ödəmə mənbəyində verginin ödəyicisi bilavasitə gəliri əldə edən deyil. Onun tutulması, bəyan edilməsi və ödənilməsi vəsait köçürülərkən gəliri ödəyən, Məcəlləyə əsasən üzərinə vergi agenti vəzifəsi qoyulan, qeydiyyata alınmış fərdi sahibkar və hüquqi şəxslər tərəfindən həyata keçirilir.

Vergitutma obyekti

AR VM-in 96.1-ci maddəsinə əsasən ÖMV üzrə “vergitutma obyekti vergiyə cəlb olunan gəlirdir”.

Ödəmə mənbəyində vergi tutulan gəlirləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

respublika daxilində ödəmə mənbəyində tutulan vergilər – vergi ödəyicisi olmayan şəxslərin gəlirlərinə rezident müəssisələr tərəfindən tətbiq olunur;
qeyri-rezident şəxslər üzrə ödəmə mənbəyində tutulan vergilər – rezident vergi ödəyicisinin qeyri-rezident hüquqi şəxslərin Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəlirlərinə (belə gəlirlər haqqında bax: AR VM, maddə 13.2.16) tətbiq olunur.

ÖMV tətbiq edilən gəlirlərin növləri

Bəzi gəlirlərin bəyannamə, yaxud bildirişlə tutulması məqsədəuyğun olmur. Məsələn, muzdlu işə görə gəliri olan şəxslərin belə gəlirindən vergini ödəmə mənbəyindən tutmasaydılar, muzdlu işdən gəlir əldə edən hər bir şəxs:

vergi uçotuna durmalı, yaxud;
bəyannamə təqdim etməli idi.

Bu isə praktik olaraq mümkün deyil.

Sığorta ilə bağlı gəlirlər – üç ildən artıq müddətə bağlanan, amma müqavilə daha tez xitam verilmiş pensiya və həyatın yığım sığortası üzrə ödəmə mənbəyində verginin tutulması tətbiq edilir.

Qaytarılan sığorta haqları, qeyri-dövlət pensiyaları, VÖEN-siz şəxsə ödənilən iş və xidmətlərə görə haqq üzrə ödəmə mənbəyində tutulan vergi üzrə vergi dərəcələrinin tətbiqi oxşardır və burada şərh olunub.

Digər sığorta haqlarından ödəmə mənbəyində vergi tutulması haqqında buraya keçid etməklə tanış olmaq olar.

Digər nümunə kimi gəliri yalnız icarədən olan fiziki şəxsləri aid etmək olar. Tətbiq edilən vergi dərəcəsi 14%-dir. Eyni faiz dərəcəsi royaltidən ödəmə mənbəyində verginin tutulan daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezidentlər və fiziki şəxslərlə münasibətdə tətbiq olunur. ÖMV-nin tətbiqi royalti alıcısı olan fiziki şəxsin vergi öhdəliyini tam yerinə yetirməsi sayılır. Həmin şəxs bu gəlirini bəyan etmir.

Aşağıda qeyd edilən digər hallarda da ödəmə mənbəyində vergi tətbiq olunur:

Dividend gəliri – bəyan edilmədən ödəmə mənbəyində vergi tutulur, sonradan vergiyə cəlb olunmur;

Faiz gəlirləri, məsələn fiziki şəxslərin əmanətləri üzrə ödənilən illik faiz məbləğləri. Faizlər üzrə gəlirlərin vergiyə cəlb edilməsi zamanı müəyyən məhdudlaşmalar tətbiq oluna bilər ki, onlar haqqında da buradan oxumaq olar;

Daşınmaz əmlakın təqdim edilməsi, idman mərc oyunları, lotereyalar, yarış və müsabiqələrdən əldə edilən uduşlar, habelə hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarların bank hesabından aldıqları nağd pul vəsaitlərindən də ödəmə mənbəyində vergi tutulur.

Qeyri-rezidentlərin ödəmə mənbəyində gəlirləri

Qeyri-rezident hüquqi şəxslərin və fərdi sahibkarların Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəlirlərindən rezident vergi ödəyiciləri tərəfindən müvafiq vergilər tutulur, bəyan edilir və büdcəyə ödənilir. Bu mövzunu maliyyə mütəxəssisi Vüqar Mirheydərov vergiler.az saytına şərh edib. Həmin şərhi dıqqətinizə çatdırırıq:

“Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.14-1 maddəsinə əsasən, güzəştli vergi tutulan ölkələrdə təsis edilmiş (qeydiyyatdan keçmiş) şəxslərə, o cümlədən digər ölkələrdə olan filial və ya nümayəndəliklərinə, habelə güzəştli vergi tutulan ölkələrdə olan bank hesablarına rezidentlərin və qeyri-rezidentlərin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəlikləri tərəfindən birbaşa və ya dolayısı ilə edilən ödənişlər Azərbaycan mənbəyindən gəlir hesab edilir. Ona görə də bu cür əməliyyatlar ödəmə mənbəyindən tutulan vergi məqsədləri baxımından vergitutma obyekti kimi qəbul edilir.

Misal: Tutaq ki, “A” MMC-yə Çin şirkətindən təklif gəlir ki, digər ölkədəki şirkətdən aldığı malı Çində yerləşən bir şirkətdən daha ucuz qiymətə alsın. Bu halda, nəzərə almaq lazımdır ki, Çin şirkətlərinin əksəriyyəti bank hesablarını güzəştli vergi tutulan vergi ölkəsi siyahısına daxil edilmiş Honkonqdakı banklarda açırlar, bəzi şirkətlərin isə özləri Honkonqda təsis edilirlər. Bu o deməkdir ki, “A” şirkəti malın haradan alınması barədə qərar qəbul edərkən Çin şirkətinin təklif etdiyi qiymətə büdcəyə ödəyəcəyi 10 faizlik vergini də əlavə etməli olduğunu nəzərə almalıdır. Əks halda, vergi xidməti bu əməliyyat üzrə verginin ödənilməsini aşkar etdikdə həmin vergi öhdəliyi, üstəlik də 50 faizlik maliyyə sanksiyası hesablayacaq. Ölkədə fəaliyyət göstərən bankların hər ay güzəştli vergi tutulan ölkələrə edilən köçürmələr barədə Dövlət Vergi Xidmətinə məlumat verdiyini nəzərə alsaq, belə əməliyyatların gözdən yayınmağna ümid etmək böyük səhv olar.

Vergi Məcəlləsinin 128.2 maddəsinə əssən, güzəştli vergi tutuln xarici ölkə dedikdə:

vergi dərəcəsi bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş dərəcənin 75 faizi və ya daha aşağı hissəsinə bərabər olan ölkələr və ya ərazilər;
Azərbaycan Respublikası ilə beynəlxalq müqavilələr çərçivəsində müvafiq standartlara uyğun məlumat mübadiləsini aparmayan ölkələr və ya ərazilər;
maliyyə məlumatını, yaxud əmlakın faktiki sahibi və ya gəlir (mənfəət) götürən barədə sirri qorumaq imkanı verilmiş şirkətlər haqqında məlumatın məxfiliyinə dair qanunun mövcud olduğu ölkələr və ya ərazilər başa düşülür.

Həmin ölkələrin siyahısı hər il müvafiq icra orqanı tərəfindən təsdiq edilir. Haırda qüvvədə olan siyahıya 40-dan çox ölkə, o cümlədən Honkonq, Lixtenşteyn, Monako, Panama kimi ölkələr daxildir. Burada güzəştli vergi tutulan ölkələrin siyahısı ilə tanış olmaq olar.

Qeyri-rezidentlərə ödənilən gəlirlərə fərqli – 4, 6, 10 faiz dərəcələrlə ödəmə mənbəyində gəlir tətbiq edilə bilər. Bəs bunların hansı, nə vaxt tətbiq olunur? Bu bir az geniş mövzudur, onun şərhi bizim başqa məqaləmizdə verilib.

ÖMV-nin digər növləri

Sözün qısası, gəlirin əldə edildikdən sonra yaxud əldə edilməsi anınadək vergilənməsi:

vergi inzibatçılığı, vergi strategiyasının bir hissəsidir;
ümumi vergitutma məsələlərini optimallaşdırmaq üçün bu və ya digər formada tətbiq olunur.

Sadələşdirilmiş vergi də, bəzi hallarda, ödəmə mənbəyində tutula bilər. Bunu biz “Hansı hallarda sadələşdirilmiş vergi ödəmə mənbəyində tutulur?” adlı məqaləmizdə şərh etmişik.

Yuxarıda qeyd edilən ödəmə mənbəyində vergi tutulması (ÖMV) halları ilə saytımızın digər məqalələrində daha ətraflı məlumat verilib.

Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı prosesi

22 Okt 2024

Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı prosesi

by | posted in: Xəbər | 0

Dünyaya gələn yaxud dövlət sərhədlərini keçərək ölkəyə daxil olan istənilən fiziki şəxs müvafiq qurumlarda uçota alınır. Analoji olaraq hüquqi şəxslər də təsis edildikdən sonra dövlət qeydiyyatına alınır. Dövlət qeydiyyatı vacibdir, bu prosedura keçməmiş hüquqi şəxslər yaradılması, təsis edilməsi hüquqi cəhətdən tamamlanmamış sayılır.

Hüquqi şəxslərin qeydiyyat orqanları

Hüquqi şəxslərin yaradılması məqsədi müxtəlifdir. Onlar müxtəlif formalarda, fərqli təyinatlarla, ayrı-ayrı məqsədlərə xidmət etmək üçün təsis edilir, bu onları fərqləndirən əsas xarakteristik xüsusiyətlərdəndir. Belə xüsusiyyətlər onların hüquqi şəxslərin təşkilati-hüquqi təsnifatının əsasını təşkil edir. Hüquqi şəxslərin qeydiyyat orqanları məhz bu təsnifata uyğun olaraq dəyişir. Məsələn:

kommersiya müəssisələrinin, habelə publik hüquqi şəxslərin qeydiyyatı Dövlət Vergi Xidmətində;
dini istiqamətdə fəaliyyət göstərən qurumlar Dini Qurumlarla iş üzrə Dövlət Xidmətində;
bəziləri Ədliyyə Nazirliyində aparılır.

Hüquqi şəxslər qeydiyyata alınarkən onlar müvafiq reyestrə daxil edilir. Qeydiyyata alınma və reyestrə daxil edilmə xarici hüquqi şəxslərin filialları, nümayəndəlikləri ölkəmizdə fəaliyyətə başladıqda da aparılır.

Dövlət qeydiyyatına alınma hüquqi şəxsin ərizəsi əsasında aparılır, ərizəyə təsisçilər barədə müxtəlif məlumatları təsdiq edən sənədlər, həmçinin təsis sənədləri əlavə edilir.

“Bir pəncərə” sistemi

Əvvəllər qeydiyyat məsələləri nisbətən çətin, yorucu bir iş idi, lakin Azərbaycan Prezidentinin 25 oktyabr 2007-ci il tarixli sərəncamı ilə təsdiqlənmiş 2008-ci il yanvarın 1-dən tətbiq edilən “Bir pəncərə” sistemi qeydiyyat prosedurunu xeyli asanlaşdırmış oldu. Dövlət Vergi Xidmətində tətbiq edilən “Bir pəncərə” prinsipi biznesin qeydiyyatı zamanı tələb edilən prosedurların həm sayında həm də qeydiyyata sərf edilən müddətin azalmasına səbəb oldu. Sistemin tətbiqi həm də kağız sənədlərin sayını azaltmağa kömək etdi. Bu sistemin davamı olaraq 2011-ci ildən “E-qeydiyyat” sistemi tətbiq edilməyə başlandı.

2019-cu ildən etibarən isə “Fin kod + mobil nömrə” üsulu ilə biznesi daha rahat qeydiyyata almaq olur. Hazırda ən çoxu 30 dəqiqə sərf etməklə şirkəti elektron formada, həm də heç bir rüsum, maliyyə sənədi təqdim etmədən dövlət qeydiyyatına almaq üçün müraciət etmək olar.

Qeydiyyata alınma başa çatdıqdan sonra vergi ödəyicisinin təsis sənədləri onlayn qaydada onun elektron kabinetinə göndərilir. Vergi ödəyicisinə təsis sənədlərinin kağız formasında verilməsinə ehtiyac qalmır.

Qeydiyyat vasitələri

Hazırda Bakı şəhərində fəaliyyət göstərən firmaların qeydiyyatı Milli Gəlirlər Baş İdarəsinin (MGBİ) “Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı idarəsində” həyata keçirilir. Regionlarda yaşayan şəxslər öz şirkətlərini qeydiyyata almaq üçün müvafiq bölgə üzrə ərazi vergi baş idarələrinə müraciət etməlidir.

Şirkətinizi təsis etdikdən sonra sizə mütləq şəkildə asan imza, yaxud elektron imza lazım olacaqdır. Təcrübədə “Asan imzanın” daha çox istifadə edilir. Bunun üçün mobil operatorlarının müvafiq şöbələrinə edə bilərsiniz.

Hazırda mövcud mobil nömrənin dublikatını çıxartmaqla da asan imza əldə etmək olar. Mobil operatorla müvafiq işləri bitirib ASXM-yə (Asan Sertifikat Xidmətləri Mərkəzi) müraciət edərək həmin nömrə üçün 3 illik verilən sertifikatı əldə edilir. Sertifikat alan gün “Asan imza” aktivləşir. Sertifikatın alınması ödənişlidir.

Asan İmza verilərkən 2 pin kod verilir. İlk pin kod girişləri təsdiqləmək üçündür. İkinci pin kod isə əməliyyatları təsdiqləmək üçündür.

Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatına alınması prosesi haqqında daha detallı məlumat Vergilər Nazirliyinin rəsmi saytında da verilib. Hüquqi şəxsin növündən asılı olaraq qeydiyyatın necə aparılmasına oradan baxa bilərsiniz.