Blog Full

Əvəzləşdirilən ƏDV-nin vaxtı

Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinin əlavə dəyər vergisi əvəzləşməsi hüququnun yaranma şərtlərini əhatə etdiyi barədə burada danışmışıq. Amma, maddənin əhatəsi bununla bitmir, o həm də ƏDV əvəzləşdirilməsi vaxtı haqqında bizə bilgilər verir.

18% vergi dərəcəsi ilə ƏDV hesablanması ilə onun hansı ayda ödənməsi arasında fərq olduğu kimi, əlavə dəyər vergisini ödəməklə onu hansı ayda əvəzləşdirməyə salmaq arasında fərq var. Əvəzləşdirmə vaxtı məcəllənin 175.1.1, 175.1.2, qismən də 175.1.3 maddələri ilə tənzimlənir.

Gördüyümüz kimi idxal malları üzrə ödənilmiş ƏDV əvəzləşdirilməsi vaxtı, 170-ci maddəyə uyğun olaraq, idxal vaxtına görə tənzimlənir.  İdxal vaxtı mallara gömrük rüsumunun tutulduğu, mallar gömrük rüsumundan azad olduğu halda, malların gömrük orqanlarının nəzarətindən çıxdığı vaxtdır.

Praktik işgüzar münasibətlərdə bir çox hallarda alınmış malların dəyərini birdəfəlik, tam deyil, hissə-hissə ödəyirik. Bu zaman ƏDV əvəzləşdirilməsi vaxtı hissəvi ödənişlərin vaxtına görə müəyyən edilir, yəni hər ödəməni ayrıca əməliyyat kimi dəyərləndirib, ödənilmiş hissə qədər əvəzləşməyə salmalıyıq.

Bu tələbin pozulmasına  görə maliyyə sanksiyası vardır. ƏDV ödəyiciləriylə əlaqədar maliyyə sanksiyaları burada ətraflı şərh olunub.

Nümunə 1: ƏDV ödəyicisi olan “Apanto” MMC 2021-ci ilin yanvar ayında elektron qaimə faktura ilə satış məqsədi ilə 60000 manat dəyərində (ƏDV-siz) mal almışdır. Həmin malların əsas (30.000 manat) və ƏDV hissəsini həmin ay ödəmişdir. Geri qalan əsas hissə 3 iyunda,  ona uyğun olan ƏDV  11 iyunda qarşı tərəfə ödənilib. MMC apreldə gömrük dəyəri 15.000 manat olan mallar da idxal edib.

Müəssisənin mühasibi baş vermiş əməliyyatlara görə iyun ayına idxal və elektron qaimə faktura üzrə sonuncu ödənişi əvəzləşməyə salmışdır. Yuxarıda qeyd olunanlar üzrə müəssisəni 2 maliyyə sankiyası gözləyir. Birinci sanksiya ƏDV hissəni əsas hissədən gec ödəməyə görə (VM 58.6), ikinci maliyyə sanksiyası isə idxal üzrə əvəzləşmənin düzgün aya salınmamasına görə (VM 58.1).

ƏDV əvəzləşdirilməsi vaxtı nümunələrlə

Bir nümunə ətrafında əvəzləşdirilən ƏDV-nin vaxtının necə müəyyən edilməsi hallarına baxaq. Tutaq ki, Əlavə dəyər vergisi ödəyicisi olan “ABC” müəssisəsi əsas məbləğ 10000, ƏDV 1800 olmaqla, ümumi dəyəri 11800 manat olan mal alıb.

1-ci hal: Satıcı tərəf alınmış mala görə alıcıya 2021-ci ilin 12 yanvar tarixində elektron qaimə-faktura təqdim edib, həmin tarixdə də nağdsız qaydada uyğun məbləğlər alıcı tərəfindən onun bank hesabına, habelə ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilib. Yanvar ayında müəssisənin ƏDV məbləğini (1.800 manat) büdcə ilə əvəzləşdirmə hüququ yaranır.

2-ci hal: Satıcı tərəf alınmış mala görə alıcıya 2021-ci ilin 12 yanvar tarixində elektron qaimə-faktura təqdim edib. 2021-ci ilin fevral ayında uyğun məbləğlər alıcı tərəfindən onun bank hesabına, habelə ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilib. Bu halda, müəssisənin ƏDV əvəzləşdirilməsinin vaxtı fevral ayından yaranacaq.

3-cü hal: Alıcı malın uyğun məbləğlər nağdsız qaydada 2021-ci il 12 yanvarında satıcının bank hesabına və ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilib. Satıcı elektron qaimə-fakturanı fevral ayında təqdim edib. Bu halda, müəssisə fevral ayında 1800 manat ƏDV məbləğini büdcə ilə əvəzləşdirə bilər.

4-cü hal: Alıcı müəssisə avans olaraq 2021-ci ilin yanvarında nağdsız qaydada, 1.800 manat ƏDV məbləği isə ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilib. Elektron qaimə-faktura satıcı tərəfindən mal satılan gün, fevralın 14-də təqdim edib.

Bu halda, ƏDV əvəzləşdirilməsi vaxtı fevral ayından müəyyən edilir və əvəzləmə hüququ yaranır.

Gündəmdə daim müzakirə olunan vacib mövzulardan biri də avans ödənişi zamanı ƏDV-nin ödənilməsi ilə bağlıdır. Əgər ƏDV ödəyicisinə avans ödənişi edərkən elektron qaimə-faktura göndərilməyibsə, ödənişi edən və alan tərəf üçün hansı risklər və öhdəliklər yarana bilər? 

Mövzu ilə bağlı suala “Consulting Group” MMC-nin direktor-auditoru Elçin Əkbərov aydınlıq gətirir. 

Vergi Məcəlləsinin 58.6-cı maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 175.1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, həmin Məcəllənin 175.8-ci maddəsində göstərilən vergi ödəyicisi tərəfindən malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən 1 iş günü müddətində ƏDV məbləğinin ödənilməməsinə görə (bu Məcəllənin 177.5-ci maddəsində nəzərdə tutulan halda ƏDV məbləğinin 1 iş günü müddətində ödənilməməsi istisna olmaqla) vergi ödəyicisinə vaxtında ödənilməmiş ƏDV məbləğinin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

İndi isə yuxarıda istinad olunan maddələrə ayrı-ayrılıqda baxaq:

Məcəllənin 175.1.3-cü maddəsində göstərilir ki, vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, hər ödəmə ödəniş miqdarında ayrıca əməliyyat üçün həyata keçirilmiş sayılır. Vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə alınmış malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən bir iş günü müddətində ƏDV-nin məbləği bu Məcəllə ilə və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada ödənilməlidir. Bu zaman malların (iş və xidmətlərin) dəyəri üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, ƏDV-nin məbləği aparılmış ödəniş məbləğinə uyğun olaraq ƏDV-nin depozit hesabına ödənilməlidir. Yəni burada elektron qaimə-faktura göndərildiyi halda ƏDV-nin depozit hesabına ödənilməsi nəzərdə tutulur.

Vergi Məcəlləsinin 175.8-ci maddəsində isə qeyd olunur ki, ƏDV ödəyiciləri, habelə ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatda olmayan səhmlərinin və paylarının 50 faizindən çoxu dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslər və büdcə təşkilatları tərəfindən mallar, xidmətlər (işlər) alınarkən onlara verilmiş elektron qaimə-fakturaları üzrə, habelə bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri alan şəxslər tərəfindən ƏDV-nin məbləği ƏDV-nin depozit hesabına köçürülməlidir. Göründüyü kimi, burada heç də hər bir şəxsin ƏDV-ni depozit hesabına ödəmək məcburiyyətinin olmadığı, ancaq 175.8.-ci maddədə qeyd olunan şəxslərin bu öhdəliyi daşıdığı qeyd olunur.

Beləliklə, ümumiləşdirmə apararaq deyə bilərik ki, ödənişi edən tərəf ƏDV məbləğini elektron qaimə-faktura göndərilənədək edə bilər, yəni əməliyyatın əsas məbləğlə birlikdə aparılmaması hər hansı öhdəlik yaratmır, cəriməyə, maliyyə sanksiyasına səbəb olmur.

Bəs bu qaydada ödəniş aparılarkən ödənişi alan tərəf üçün hansı öhdəlik yaranacaq?
Vergi Məcəlləsinin 166.6-cı maddəsinə əsasən, ödəmə malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsinədək həyata keçirildikdə vergi tutulan əməliyyatın vaxtı ödəmənin həyata keçirildiyi vaxt sayılır. Vergi tutulan əməliyyat üçün iki və ya daha çox ödəmə aparılırsa, hər ödəmə ödəniş miqdarında ayrıca əməliyyat üçün həyata keçirilmiş sayılır. Məcəllənin 166.7-ci maddəsində isə göstərilib ki, bu maddənin məqsədləri üçün ödəmə dedikdə, təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) ƏDV-siz dəyərinin və ya ƏDV məbləğinin ödənilməsi nəzərdə tutulur.
Beləliklə, bu iki maddəni də ümumiləşdirməklə belə nəticəyə gəlirik ki, ödənişi alan tərəf ƏDV məbləğini almasa belə, əsas məbləği bəyan edərək ƏDV öhdəliyi yaratmalı və ödənişi öz vəsaiti hesabına dövlət büdcəsinə etməlidir. Həmçinin, ƏDV məbləğini alsa, ancaq əsas məbləği almasa belə, yenə də həmin məbləğə müvafiq əsas məbləği bəyan edərək ƏDV öhdəliyi yaratmalı və öz vəsaiti hesabına dövlət büdcəsinə ödəniş etməlidir.

Misal

Satıcı “AA” MMC ilə alıcı “CC” MMC arasında bağlanmış 1 avqust 2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, dəyəri 10.000 manat olan mallar üçün müqavilə bağlandıqdan sonrakı 5 gün ərzində 50% avans ödənişi aparılmalı, bundan sonrakı 60 gün ərzində mallar təhvil verilməlidir. Ancaq alıcı MMC-nin ƏDV depozit hesabında ƏDV vəsaiti yoxdur, bankdakı vəsaiti isə ancaq 50% avansı ödəmək üçün kifayət edir. Beləliklə, avans ödənişi aparılır, elektron qaimə-faktura isə mallar təhvil veriləndə göndəriləcək. Bu halda satıcı “AA” MMC aldığı 5.000 manat avans məbləğini avqust ayı üçün ƏDV hesabatında əks etdirərək, 900 manat ƏDV məbləğini dövlət büdcəsinə ödəməlidir:

5.000 x 18% = 900 manat.

Alıcı “CC” MMC 900 manat avans ƏDV məbləğini ödəmədiyi üçün heç bir cərimə və ya maliyyə sanksiyasına məruz qalmır. Ancaq elektron qaimə-faktura göndərilən günədək ƏDV məbləğini ödəməlidir. Əks halda ona ƏDV məbləğinin 50% məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq oluna bilər.

Mənbə: vergiler.az

Satışdankənar gəlir nədir?

Bildiyimiz kimi sahibkarlıq subyektlərinin gəlirləri satış və satışdankənar kimi fərqləndirilir. Gəlirlərin belə bölgüsü sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərinə də aiddir. Bəs satışdankənar gəlirlər nədir?

Satışdankənar gəlirlər Vergi Məcəlləsində mallarla, yaxud xidmətlərlə birbaşa bağlı olmayan gəlirlər kimi müəyyən edilir (maddə 13.2.15).  Belə gəlirlərə

• dividendlə bağlı gəlirlər;
• cərimələrdən daxilolmalar;
• dəymiş zərərə görə pul formasında daxilolmalar;
• məzənnə fərqindən yaranmış müsbət artım və sair aid edilir.

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan sahibkarlıq subyektinin əsas fəaliyyəti ilə yanaşı bu fəaliyyətlə birbaşa bağlı olmayan gəlirləri ola bilər. Əsas fəaliyyətlə bağlı gəlirlər aydındır və heç kəsdə sual yaratmır, belə ki, vergi uçotunda qeydiyyat hansı fəaliyyət sahəsi üzrədirsə, həmin sahə üzrə gəlirlər əsas gəlirlər hesab olunur. Bəs satışdankənar gəlirlər necə müəyyən edilir? Vergi ödəyicisinin əsas satışla bağlı gəlirləri məhdud olsa da, satışdankənar gəlirləri əhatəli, fərqli mənbəli ola bilər. Bu gəlirləri xarakterizə edən xüsusi siyahı yoxdur, belə siyahını müəyyən etmək də səmərəli olmazdı.

Satışdankənar gəlirlər özündə əsas fəaliyyətə aid olmayan hər cür gəliri ehtiva edir. Bununla yanaşı, VM-in 13.2.15-ci maddəsi, əsas fəaliyyətə aid olmayan gəlirlərdən ən çox rast gəlinən və ya sual doğuran gəlirləri açıqlayır. Satışdankənar gəlirlər ümumi qaydada digər gəlirlərə daxil edilərək vergiyə cəlb edilir.

 Satışdankənar gəlirlərin hesablanması

Nümunə: Bakı şəhərində ictimai iaşə fəaliyyəti göstərən sadələşdirilmiş vergi ödəyicisinin 2021-ci ilin 2-ci rübü üzrə gəlirləri aşağıdakı kimi olmuşdur. Bu şəxsin son 12 ay üzrə dövriyyəsinin 200000 manatdan artıq olduğunu nəzərə alıb vergini hesablayaq :

•  Təqdim edilmiş yeyinti məhsullarına görə əldə edilmiş vəsait – 13000 manat.
•  Əvəzsiz alınmış əsas vəsaitin dəyəri – 3000 man.
•  Qiymətli kağızlar üzrə gəlirlər – 600 man.
•  ƏDV ödəyicisi olan müəssisədən dividend gəlirləri – 2000 manat

219.1-ci maddəsi üzrə vergitutma obyekti : 18600 manat.

220.1-1-ci maddəsinə əsasən verginin dərəcəsi : 8 %

221.1-ci maddə ilə verginin məbləği : 18600*8%=1488 manat

Əgər yuxarıdakı misalda vergi ödəyicisinə tətbiq edilən vergi dərəcəsi 2 % olsa idi,  o zaman satışdankənar gəlirlər 2 % -lə vergiyə cəlb olunacaqdı.

Başqa bir məqam hədiyyələrlə bağlıdır. Ola bilər ki, hər hansı müəssisə başqa bir müəssisəyə hədiyyə formasında mal verib. Hesab edək ki, onların hər ikisi sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləridirlər. Həmin müəssisələrin vergi öhdəliyini müəyyən edək.

Bu nümunədə hədiyyə edən müəssisə həmin malların bazar qiyməti ilə dəyərini vergi dərəcəsinə vurmaqla vergiyə cəlb etməlidir. Hədiyyəni qəbul edən tərəf isə onu satışdankənar gəlirləri kimi dəyərləndirib, eyni ilə bazar qiyməti ilə vergiyə cəlb etməlidir.

Burada haqlı olaraq maraqlı bir sual yaranır: “Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi vergini hasilatından, yəni daxil olan puldan hesablayırdısa, axı verdiyi hədiyyəyə görə heç vaxt pul daxil olmayacaq, niyə onu vergiyə cəlb edir?”

Məsələ ondadır ki, sadələşdirilmiş verginin vergitutma obyektindən bəhs edən 219.1-ci maddəsi ümumi normadır. Malların hədiyyə şəklində verilməsi xüsusi haldır. Həmin təqdim edilmiş mallar dəyəri ödənilmiş mallar sayılır və dəyərləri bazar qiyməti ilə müəyyən edilir. Bu zaman tətbiq edilən bazar qiyməti VM-nin 14-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Onu da qeyd edək ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi tərəfindən malların vergi ödəyicisi olan şəxslərə hədiyyə verilməsi əməliyyatı da elektron qaimə faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatlara aiddir. Odur ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri qeyd olunan hüquqlarını saxlamaq üçün 218.6.1-ci maddədə qeyd edilmiş 30%-lik limiti qoruyub saxlamalıdırlar.

Peşəkar mühasib kimdir?

Peşəkar mühasib qanunvericiliyə uyğun təşkil edilmiş PMS imtahanı uğurla verərək müvafiq sertifikat almış və peşəkar mühasib təşkilatının üzvü olan fiziki şəxsdir.

Peşəkar mühasib sertifikatı (PMS) mühasiblərin peşəkar sertifikatlaşdırılması üçün akkreditə olunmuş təşkilat tərəfindən verilən, mühasibin peşə keyfiyyətlərini və  “Peşəkar mühasib”  səviyyəsinə uyğunluğunu təsdiqləyən sənəddir. Bu sənəd PMS imtahanı verərək alınır.

Peşəkar mühasib səviyyəsi dedikdə mühasibin MHBS, MUBS  əsasında maliyyə hesabatlarını tərtib etmək, habelə yerli qanunlarına uyğun vergi və digər hesabatların hazırlayıb təqdim etmək bacarığını təsdiq edən peşəkarlıq səviyyəsi başa düşülür.

“Mühasibat uçotu haqqında” AR qanunun 2.1.22 maddəsinə görə peşəkar mühasib təşkilatı:

• qeyri-kommersiya təşkilatıdır;
• ətrafına peşəkar mühasibləri toplayıb;
• akkreditasiyası qanunla tənzimlənir.

Akkreditasiya AR NK-nın 2.5. 2019-cu il tarixli 204 saylı  Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Peşəkar mühasib təşkilatının akkreditasiya olunması qaydası” əsasında aparılır.

PMS imtahanı qanunvericilikdə necə tənzimlənir?

Sertifikatın verilməsinin hüquqi əsasları “Mühasibat uçotu haqqında” Qanunun V-I fəsli ilə tənzimlənir. Peşəkar mühasib sertifikatının alınması üçün qanunla müəyyən edilmiş qaydada PMS imtahanı verilməlidir. İmtahanda iştirak üçün ödənişin məbləği Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilir (bax: AR Prezidentinin 16 iyul 2024-cü il tarixli 148 saylı 148 fərmanı). Peşəkar mühasib sertifikatı imtahanın keçirilməsi, sertifikat almış mühasiblərin dövlət reyestri AR Nazirlər Kabinetinin tərəfindən qəbul edilmiş qaydalar əsasında aparılır. PMS imtahanları Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilir.

Peşəkar mühasiblərin işlə təminatı “Mühasibat uçotu haqqında” Qanunun 3.4-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Sertifikatın tələb olunduğu qurumların tərkibi ilə buradan tanış olmaq olar.

Peşəkar mühasib sertifikatı imtahanı necə keçirilir?

PMS imtahanı iki mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələdə namizədlər mühasibat uçotu, ikinci mərhələdə isə sertifikat növündən asılı olaraq büdcə, vergi, mülki və əmək qanunvericiliyindən sualları cavablandırırlar. Hər bir mərhələdə iştirakçılara 40 test tapşırığı təqdim edilir, sualların həlli üçün 3 saat vaxt ayrılır. Toplanılması mümkün maksimum bal hər mərhələ üçün 100 baldır. Hər bir suallın qiymətləndirilmə balı (sualın çəkisi) təşkilatçı tərəfindən, qaydalara uyğun müəyyən edilir.

Test tapşırıqlarının aşağıdakı növləri vardır:

• qapalı test tapşırıqları – cavab variantlrından bir doğru olan seçilir;
• açıq tipli test tapşırıqları- cavab variantları verilmir, doğru cavab iştirakçı tərəfindən müəyyən edilərək yazı ilə ifadə olunur.

PMS imtahanı üçün testlər hər il azı 20 faiz yenilənir, mütəmadi olaraq ekspertizadan keçirilir.

Sənəd qabulu üçün elan imtahan tarixindən ən azı bir ay əvvəldən verilir. Hər bir namizəd imtahanın vaxtına 10 gün qalmış bu haqda məlumatlandırılır.

İmtahanda iştirak üçün ərizə imtahan gününə ən azı 15 gün qalanadək təqdim olunur.

PMS imtahanı, 1-ci mərhələ

Peşəkar mühasib sertifikatı imtahanın birinci mərhələsi mühasibat uçotu üzrə aşağıdakı standart və qaydaları əhatə edir:

• “Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları”;
• “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları”;
• “İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartları”;
• “Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması qaydaları”;
• “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması qaydaları”;
• “İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması qaydaları”.

PMS imtahanın 1-ci mərhələsindən müəyyən kateqoriya mühasiblər azad edilir.

a) Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları üzrə peşəkar mühasib sertifikatını və ya Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları üzrə peşəkar mühasib sertifikatını əldə etmək istəyən şəxs, aşağıdakı sertifikatlardan hər hansı birinə malik olduğu hallarda:

• İmtiyazlı və Sertifikatlaşmış Mühasiblər Assosiasiyasının FR – “Financial Reporting” imtahanını müvəffəqiyyətlə keçməsi barədə sənədə və ya “DipIFR” sertifikatına;
• İmtiyazlı İdarəedici Mühasiblər İnstitutunun (CİMA – Chartered Institute of Management Accountants) F2 “Advanced Financial Reporting” sertifikatına;
• Sertifikatlaşmış İctimai Mühasib (CPA – Certified Public Accountant) təşkilatının sertifikatına;
• İmtiyazlı Mühasiblər Assosiasiyasının sertifikatına;
• Serifikatlı Maliyyə Menecerləri İnstitutunun sertifikatına (ICFM (Institute of Certified Financial Managers) – “Diploma in IFRS”.

b) İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartları üzrə – I və ya II səviyyə peşəkar mühasib sertifikatını əldə etmək istəyən şəxs:

• İctimai Sektor üçün İmtiyazlı Maliyyə və Mühasibatlıq İnstitutunun (CİPFA- Chartered Instıtute Of Publıc Fınance & Accountancy) sertifikatına malik olduğu halda.

İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartları üzrə – I səviyyə peşəkar mühasib sertifikatı almaq istəyən şəxslər PMS imtahanının 1-ci mərhələsindən 35 və daha çox bal toplamalıdırlar.

Sertifikatların digər növlərini almaq istəyən namizədlər birinci mərhələdən ən azı 50 bal toplamalıdırlar.

PMS imtahanına səmərəli hazırlığı təmin etmək üçün DİM hər bir sertifikat növü üzrə imtahan proqramlarını təqdim edir.