Blog Full

Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?

Müəyyən kateqoriyaya aid edilən vergi ödəyiciləri vergilərin hesablanması və ödənilməsi zamanı sadələşmiş metoddan istifadə edir. Bu zaman aşağıdakı üsullarla müəyyən edilən sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi tətbiq olunur:

• faiz dərəcəsi tətbiq edilməklə;
• sabit vergi məbləği tətbiq edilməklə;
• notariuslar tərəfindən müəyyən düstur əsasında hesablama aparmaqla.

Tətbiq istiqamətindən asılı olaraq 1, 2, 4, 6 yaxud 8 faizlik dərəcələrdən istifadə edilə bilər.

Sabit vergi məbləği əsasən fərdi qaydada (muzdlu işçi cəlb etmədən) sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər, avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişin, habelə yük daşımaları həyata keçirən vergi ödəyiciləri tərəfindən istifadə edilir.

Torpaq, yaşayış, həmçinin qeyri yaşayış sahələrinin alqı satqısı prosesində sadələşmiş verginin hesablanması müxtəlif amilləri nəzərə alan düsturlara aparılır.

---

Riskləri aradan qaldırmaq üçün vergi auditi xidmətindən istifadə edin!

---

Faizlə sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi

Hesablamalarda sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir? Faiz dərəcəsi sadələşmiş sistemin tətbiq istiqamətindən asılıdır. Aşağıdakı istiqamətləri fərqləndirə bilərik:

• hasilata görə;
• idman mərc oyunları, habelə lotereyaların təşkili və satışı;
• nağd pulun bankdan çıxarılması.

Fəaliyyət sahəsindən, həyata keçirilən əməliyyatdan, mülkiyyətin yerləşdiyi yerdən və sair şərtlərdən asılı olaraq ən çox rast gəlinən sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi 2%-dir. O, aşağıdakı hallarda tətbiq olunur:

• təqdim edilmiş mal, iş, xidmətlərə görə;
• bu kateqoriyaya aid ödəyicilərin satışdankənar gəlirlərinə.

Qeyd edək ki, 01.01.2019-cu ilədək Bakıda bu dərəcə 4% idi.

Bəs kafe və restoranlarda sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir? Vergi Məcəlləsinin 218.1.2-ci maddəsinə görə ictimai iaşə müəssisələrinin vergi tutulan əməliyyatlarının cəmi ardıcıl 12 aylıq dövrün hər hansı bir yaxud bir neçə ayında 200000 AZN-dən çoxdursa, onlar sadələşmiş vergiyə 8%-lə cəlb olunur.

Qeyd edək ki, VM-in 220.10 maddəsinə uyğun sabit vergi məbləği ödəyən şəxslər öz fəaliyyətlərinə muzdlu işçi cəlb etdikdə qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilmiş faiz dərəcəsindən istifadə edir.

Nümunə 1: Sadələşdirilmiş vergi ödəyici “Gözəl Şəhər” MMC rüb ərzində 6000 manatlıq mal satmışdır. Həmin malların satışından 3400 man pul daxil olmuş, 2600 man debitor borc yaranmışdır. Sadələşmiş vergini hesablayaq : 3400*2%=68 man.

Nümunə 2: İctimai iaşə fəaliyyətli sadələşmiş vergi ödəyicisi rüb ərzində əhaliyə 12000 manatlıq qida məhsulları təqdim etmişdir. Bu vergi ödəyicisinin ötən rüb ardıcıl 12 aylıq dövründə satışları 200.000 manatdan artıq olduğuna görə vergiyə 8% ilə cəlb edilmək üçün ərizə ilə müraciət etmiş, ərizəsi təmin edilmişdir. Rüblük sadələşdirilmiş verginin məbləğini hesablayaq: 12000*8% =960 man.

Sərnişin və yükdaşımada sadələşdirilmiş verginin hesablanması

İdman mərc oyunlarının operatoru, habelə lotereya təşkilatçısı 6%, bu əməliyyatlarda iştirak edən satıcılar 4% dərəcə ilə sadələşmiş vergi hesablayır.

Nağdılaşdırmaya görə banklar hüquqi şəxslərdən və fərdi sahibkarlardan 1% dərəcə ilə sadələşmiş sistem üzrə tutulma həyata keçirir.

Sabit vergi məbləğinin tətbiqindən fərqli olaraq, belə hesablamalar zamanı əmsallaşma aparılmır.

Sabit məbləğdə sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi

Respublika daxilində avtomobillə sərnişin daşımaları zamanı aylıq məbləğ əsasında sadələşdirilmiş vergini hesablayır və ödəyir (maddə 220.5). Fəaliyyətin həyata keçirildiyi ərazidən asılı olaraq sabit vergi məbləğinə əmsallar tətbiq edilir.

Qeyd edək ki, sərnişinlər müxtəlif şəhər (rayon, kənd) arasında daşınarsa, yuxarıdakı sıralama üzrə birdən artıq sətrə uyğun olarsa, yuxarı dərəcə götürülür. Hesablama zamanı nəqliyyat vasitəsinin, onun sahibinin harada qeydiyyatda olması əhəmiyyət kəsb etmir. Əsas olan onun sürüldüyü yerdir.

Əgər nəqliyyat vasitəsi etibarnaməli (vəkalətnamə və s.) idarəetmədədirsə, vergini sürücü ödəməlidir, digər hallarda verginin ödənilməsi məsuliyyəti sahibin üzərində qalır.

Təcrübədə olur ki, şirkət öz balansındakı avtomobili sürmək məqsədi ilə işçiyə verir. Belə olduqda sadələşdirilmiş vergini firma özü ödəməlidir.

Nümunə 3: Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən avtobusun oturacaqlarının sayı 32-dir. İndi isə aylıq sadələşmiş verginin məbləğini hesablayaq: (32*1.8)*1.5=86.4 azn

AR VM-in 220.10-cu maddəsinin əhatə etdiyi fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər də sadələşmiş sistem üzrə hesablamanı sabit vergi məbləği və ərazi üzrə müvafiq əmsallar tətbiq edərək aparır.

Göründüyü kimi “Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?” yaxud “Sabit məbləğ nə qədərdir?” suallarının konkret bir cavabı yoxdur, onlar tətbiq istiqamətlərinə görə fərqlənir. Amma hər ikisi vergi subyekti tərəfindən ödənilir.

Notariuslar tərəfindən tutulan sadələşmiş vergi

Sadələşdirilmiş vergi dərəcəsinin digər tətbiq istiqaməti notariusların fiziki şəxslərin torpaq sahələrinin, yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin alqı-satqı müqavilələrin təsdiqi zamanı ödəmə mənbəyində sadələşmiş verginin hesablanması, tutması və təyinatı üzrə köçürülməsidir. Notariuslar hesablama zamanı Məcəllənin 220.8 maddəsinin ayrı-ayrı bəndlərində müəyyən edilmiş sabit vergi məbləği, müxtəlif əmsallardan istifadə etməklə tərtib edilmiş düsturlardan istifadə edə bilər.

a) həyətyanı, habelə vətəndaşların yaşayış fondlarına, bağ sahələrinə aid torpaqları alqı-satqı müqavilələrinin təsdiqi:

SV = S * 0,5 manat* Zə

SV – ödəniləcək sadələşdirilmiş vergi;

S – vergi obyektinin kv.m-lə sahəsi;

0,5 manat – baza məbləğidir;

Zə – Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilmiş zona əmsalı (maddə 220.8.1).

b) təyinatına görə istifadəsindən asılı olmayaraq kənd təsərrüfatı təyinatlı  torpaqlar təqdim edildikdə;

SV = TV*2

TV – həmin torpaq üçün müvafiq qaydada hesablanmış torpaq vergisi;

c) sənaye, tikinti, nəqliyyat, rabitə, ticarət-məişət xidməti və digər xüsusi təyinatlı torpaqların təqdim edilməsi zamanı;

SV = S * 0,5 manat * Zə*Yə

Yə – VM-in 220.8-2 maddəsinə uyğun zonalar üzrə yüksəldici əmsal

d) qeyri – yaşayış sahəsinin alqı-satqısı zamanı hesablamalarda yüksəldici əmsaldan istifadə edilir;

SV = S * 15 manat * Zə*1,5

Qeyd edək ki, sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi, sabit vergi məbləği, baza məbləğlər və əmsallar 01.01.2023-cü il tarixə qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinə əsasən göstərilib. Bunlarla bağlı, habelə “Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?” kimi suallara ətraflı cavabı buradan da tapa bilərsiniz.

“Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1059-VIQD nömrəli Qanununun icrası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi haqqında

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 22 dekabr tarixli 1059-VIQD nömrəli Qanununun icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

1.  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2013-cü il 18 yanvar tarixli 8 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2013, № 1, maddə 69 (Cild I) ilə təsdiq edilmiş “Nəzarət markalarının və beynəlxalq standart eyniləşdirmə nömrələrinin verilməsindən əldə olunan vəsaitdən istifadə edilməsi və həmin vəsaitdən istifadə haqqında hesabatın dərc olunması Qaydası”nın 5-ci hissəsində “Qanununun 12-1-ci maddəsinə uyğun olaraq” sözləri “Qanunu ilə publik hüquqi şəxslər üçün müəyyən edilmiş qaydada” sözləri ilə əvəz edilsin.

2.  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 17 yanvar tarixli 15 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020, № 1, maddə 72 (Cild I); Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2024-cü il 13 mart tarixli 150 nömrəli Qərarı) ilə təsdiq edilmiş “Hüquqi nəticə yaradan hərəkətləri dövlətin adından həyata keçirən, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yaratdığı publik hüquqi şəxsin (statusu Azərbaycan Respublikasının qanunu ilə müəyyən edilən, habelə dövlət orqanlarının strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki publik hüquqi şəxslər istisna olmaqla) işlər görülməsindən və xidmət göstərilməsindən əldə etdiyi vəsaitin (o cümlədən tutulan xidmət haqlarının) həmin publik hüquqi şəxsin sərəncamında qalan hissəsindən istifadə Qaydası”nın 6.1-ci bəndində “Qanununun 12-1-ci maddəsinə uyğun olaraq” sözləri “Qanunu ilə publik hüquqi şəxslər üçün müəyyən edilmiş qaydada” sözləri ilə əvəz edilsin.

3.  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 14 dekabr tarixli 495 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020, № 12 (V kitab), maddə 1598 (Cild I) ilə təsdiq edilmiş “İcbari tibbi sığorta vəsaitlərinin uçotunun aparılması və hesabatının təqdim edilməsi Qaydası”nın 2.4-cü bəndində “Qanununun 8.1-1-ci maddəsinə uyğun olaraq” sözləri “Qanunu ilə publik hüquqi şəxslər üçün müəyyən edilmiş qaydada” sözləri ilə əvəz edilsin.

4.  Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021-ci il 13 oktyabr tarixli 309 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021, № 10, maddə 1178 (Cild I); 2024, № 2, maddə 235) ilə təsdiq edilmiş “İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin işçilərinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi və madditexniki bazasının yaxşılaşdırılması məqsədilə həmin Agentliyin hesabına köçürülən vəsaitdən istifadə Qaydası”nın 6.1-ci bəndində “Qanununun 12-1-ci maddəsinə uyğun olaraq” sözləri “Qanunu ilə publik hüquqi şəxslər üçün müəyyən edilmiş qaydada” sözləri ilə əvəz edilsin.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, 13 may 2024-cü il

Mənbə: nk.gov.az

ƏDV üzrə maliyyə sanksiyaları yalnız qanunvericiliyin əlavə dəyər vergisi üzrə tələblərinin pozulması zamanı deyil, digər hallarda da tətbiq edilə bilər. Belə ki, qanunvericilikdə maliyyə sanksiyaları və inzibatı cərimələr ümumi xarakter daşıyır, hər hansı qrup vergi ödəyicisi üçün nəzərdə tutulmayıb. Məsələn, bəyannamə vaxtında təqdim edilmədikdə (yaxud, heç təqdim edilmədikdə) hesablanan 40 manat maliyyə sanksiyası (Vergilər Məcəlləsi, maddə 57.1) həm ƏDV ödəyiciləri, həm də digər vergi mükəlləfiyyətli ödəyicilər üçün nəzərdə tutulub.

Bu məqalədə ƏDV ödəyicilərinin ən çox rastlaşa biləcəyi maliyyə sanksiyaları (MS) haqqında qısa məlumat verilir.

Verginin azaldılması

Vergi məbləğinin azaldılması aşağıdakı səbəblərdən ola bilr:

• bəyannamədə gəlirin  az göstərilməsi;
• xərcin artıq göstərilməsi;
• mövcud olmayan xərcləri əlavə edilməsi;
• digər səbəblər.

Bəyannamə təqdim etməyərək hesablanmamış vergi , təqdim edilərək hesablanmalı olan vergiyə nəzərən azaldılma hesab edilir. Əlavə dəyər vergisi məbləğinin azaldılması ƏDV üzrə maliyyə sanksiyası tətbiq edilən hallardan biridir.

Bəyannamələr həm kameral, həm də səyyar yoxlamada təftiş edilir. Verginin azaldılması səyyar yoxlama prosesində aşkarlanarsa, sizə azaldılmış məbləğin əlli faizi həcmində maliyyə sanksiyası hesablana bilər.

Bu kameral yoxlamada aşkar edilmiş azaldılmaya aid deyildir. Belə hallarda əlavə vergi hesablanır, vergi ödəyicisinə uyğunsuzluq məktubu göndərilir.

Nümunə 1: Vergi ödəyicisinin 2020-ci il iyul ayında təqdim etdiyi ƏDV bəyannaməsində dövriyyə məbləği 15000 manat göstərilib. Lakin həmin dövrü əhatə edən səyyar yoxlama zamanı aşkar olunur ki, həmin bəyannamə üzrə dövriyyə məbləği 20000 manat təşkil etməli idi. Yayındırılmış vergi məbləğinə görə 50% maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Yəni :

Büdcəyə bərpa edilən ƏDV məbləği : (20000-15000)*18% = 5000*18%= 900

Hesablanan MS : 900*50%= 450 manat

Əlavə dəyər vergısi dövriyyəsinin düzgün müəyyən edilməməsi tez-tez rast gəlinən haldır. Buna bir sıra amillər təsir edir, məsələn:

• ƏDV bəyannaməsinin il ərzində hər ay təqdim edilməsi xəta ehtimalın artırır;
• VM-in 166-cı və 177-ci maddələri ilə müəyyən edilən əlavə dəyər vergisinin hesablanıb ödənilməsi vaxtlarının düzgün müəyyən edilmir.

Hətta, son nəticədə dövlət büdcəsinə faktiki eyni məbləğdə vergi ödənsə də, əməliyyatın   bəyannamədə uyğun ayda göstərilməməsi ƏDV üzrə maliyyə sanksiyası ilə nəticələnir. Bir daha qeyd edək ki, sanksiya yalnız səyyar yoxlama prosesində aşkarlanan pozuntulara  tətbiq edilir.

Nümunə 2: Sahibkarlıq subyekti təqdim etdiyi ƏDV bəyannaməsində 3200 manat dəyərində vergi bəyan edib. Bəyannamə təqdim edildikdən sonra aparılan kameral yoxlama zamanı onun pərakəndə satışları nəzərə almadığı, hesablanmalı olan verginin 4000 manat olduğu müəyyən edilmişdi. Sahibkarlıq subyektinə uyğunsuzluq bildirişi göndərilsə də, onun tərəfindən bəyannamə dəqiqləşdirilmədiyi üçün vergi orqanı yayındırılan məbləğ üçün əlavə vergi hesablayır. Maliyyə sanksiyası tətbiq edilməyəcək, amma ödənməmiş vergi üçün faizlər hesablanacaq (VM, maddə 59.1).

ƏDV qeydiyyatına alınmadan fəaliyyət göstərilməsi

Əlavə dəyər vergisi qeydiyyatına alınmadan fəaliyyət zamanı maliyyə sanksiyası qeydiyyat  prosedurundan yayınmaya görə deyil, yayınaraq büdcəyə daxilolma azıdıldıqda hesablana bilər.

Nümunə 3: Topdansatış fəaliyyəti ilə məşğul olan sahibkarlıq subyekti 2021-ci ilin noyabr ayında VM-in 155.1-ci maddəsi üzrə ƏDV qeydiyyatına alınmalı idi. Lakin ərizə ilə müraciət etmir və bu hal kameral qaydada aşkarlanmır. 2022-ci ilin fevral ayında yoxlama prosesində aşkar olunur ki, vergi ödəyicisi bir neçə aydır müvafiq qeydiyyatına alınmadan fəaliyyət göstərir. Nəticədə ona noyabr ayından etibarən büdcəyə ödəməli olduğu 4400 manat vergi məbləğinə görə 2200 manat maliyyə sanksiyası hesablanır və həmin məbləğ büdcəyə bərpa edilir.

Yuxarıdakı nümunədə qeydiyyat olmadan fəaliyyət zamanı büdcəyə ödənməli əlavə dəyər verişi məbləği olmasa, ƏDV ödəyicisinə maliyyə sanksiyası hesablanmır.

ƏDV ödəyicilərində pos-terminal, NKA, qəbzlə bağlı maliyyə sanksiyası

Pərakəndə satış qaydasında əhaliyə malların satışında nəzarət kassa aparatı (NKA) quraşdırmaq tələb edilir (VM, maddə 16.1.8).

Operativ vergi nəzarəti tədbirləri zamanı vergi ödəyicisinin NKA qəbzi, pos-terminal çekinin verməməsi, bir sıra hallarda ümumiyyətlə pos-terminaldan imtina halları aşkar edilir. Texniki nasaz NKA, çekdə məlumatların tam olmaması da belə hallardandır. Belə pozuntulara:

• birinci dəfə min;
• ikinci dəfə üç min;
• üç və daha artıq təkrar olunduqda altı min manat maliyyə sanksiyası hesablanır.

Təqvim ilinin sonunda isə belə demək olarsa “sıfırlanma” olur, yəni yeni təqvim ilində baş vermiş ilk hal birinci kimi qəbul edilir.

ƏDV ödəyicilərində nağdsız hesablaşmalar

Azərbaycanda nağdsız əməliyyatlar, belə əməliyyatlar zamanı limitlər müvafiq qanunvericilik aktı ilə tənzimlənir. Qanun pozuntularına görə nağd pul vəsaitini ödəyən, yaxud qəbul edən, bəzən isə hər iki tərəfə maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər (VM, maddə 58.7-1).

Nümunə 5: İstehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyicisi təqvim ayı ərzində xammal və digər xidmətlər üçün bir neçə halda qarşı tərəfə ümumilikdə 35000 AZN ödəniş edib. Bu limitdən 5000 AZN çoxdur. Həmin ödəyici belə hala ikinci dəfə yol verdiyi üçün 5000 * 20% = 1000 AZN məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edə bilər.

Məxaric əməliyyatları zamanı limit nəzərdə tutulmayıb.

Nümunə 6: ƏDV ödəyicisi qarşı tərəflərlə müqavilələr əsasında 42000 AZN dəyərində mal satışı həyata keçirib. Qarşı tərəflər nağd formada həyata keçirilən pul ödənişləri kassaya qəbul etmişdir. Bu zaman nağd formada pul qəbuluna görə ona MS hesablanmır, çünki 30000 AZN limit məxaric əməliyyatları üçün nəzərdə tutulub.

Bəzi məbləğlər limitə aid edilmir.

Nümunə 8: Pərakəndə ticarətlə məşğul olan ƏDV ödəyicisi təqvim ayında təhtəlhesab şəxsə nağd qaydada 48000 AZN pul verib. Həmin vəsaitdən vergi ödəyicisi olmayan kənd təsərrüfatı istehsalçısından kənd təsərrüfatı məhsulu alınmasına 2000, vergilərin ödənməsinə 3200 AZN ödənib. 4800 manat bank hesabına qoyulub. Qeyd edilən məbləğlər limitə aid edilmir.Aylıq limitdən kənarlaşma 8000 AZN-dir ((48000-3200-2000-4800)-30000=8000)

ƏDV ödəyicisinə maliyyə sanksiyası : 8000 * 10 % = 800 AZN.

ƏDV ödəyicisi tərəfindən uçot sənədlərinin düzgün tərtib edilməməsi

Kassaya nağd pul vəsaitinin mədaxili, məxarici zamanı müvafiq orderlərin, habelə baş kitabın tərtib edilməməsi pul vəsaitlərinin uçotdan yayındırılması hesab edilə və EDV ödəyicisnə maliyyə sanksiyasının (təqvim ilində birinci dəfə  min manat, sonrakı hallarda iki min manat)  hesablanması ilə nəticələnə bilər. 1000 AZN-ə qədər yayındırılmış məbləğə MS hesablanmır.

Malların mədaxili üçün mütləq müvafiq ilkin uçot sənədləri – yük gömrük bəyannaməsi (YGB), elektron alış aktı, elektron qaimə-faktura kimi sənədlər mövcud olmalıdır. Əks halda 10, 20 və 40 faiz olmaqla ƏDV ödəyicisinə maliyyə sanksiyaları tətbiq edilə bilər.