Blog Full

“İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunun 17-ci maddəsinə əsasən, ticarət, məişət və digər növ xidmətlərin göstərilməsi zamanı müştərilərlə hesablaşmaların aparılması, habelə vergilərin və dövlət orqanları tərəfindən göstərilən xidmətlərə (işlərə) görə dövlət rüsumlarının və haqlarının ödənilməsi üçün müvafiq POS-terminallar quraşdırılmalıdır. Bəs qanunvericiliyin bu tələbinin pozulması hansı məsuliyyəti yaradır?

Mövzu ilə bağlı suala “Business Service Center” MMC şirkətinin maliyyə və mühasibat işləri üzrə mütəxəssisi Lamiyə Qarayeva aydınlıq gətirir.

Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 4 oktyabr tarixli qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisində “POS-terminalların quraşdırılması, istifadəsi və tətbiqi Qaydaları” və “POS-terminalların quraşdırılacağı obyektlərin müəyyən edilməsi meyarları” təsdiq edilib.

POS-terminal – nağdsız ödənişlərin (o cümlədən təmassız ödənişlərin) aparılması və nağd pul vəsaitinin alınması üçün nəzərdə tutulmuş avadanlıq, o cümlədən lazımi proqram təminatı ilə təmin edilmiş mobil cihazdır.

Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 4 oktyabr tarixli 219 nömrəli qərarında POS-terminal quraşdırılacaq obyektlərin siyahısı müəyyən olunub. Siyahıda aşağıdakı vergi ödəyiciləri yer alıb:

• Dövriyyəsindən və ərazisindən asılı olmayaraq əlavə dəyər vergisi (ƏDV) ödəyicilərinin bütün təsərrüfat subyektləri (obyektləri) (vergi ödəyicisinin ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alındığı tarixdən);
• Dövriyyəsindən və ərazisindən asılı olmayaraq, avtomobil və mebel satışı üzrə ixtisaslaşmış müəssisələr, idman və sağlamlıq kompleksləri, səhiyyə obyektləri, istirahət və əyləncə obyektləri, mehmanxanalar, şadlıq evləri, yanacaqdoldurma məntəqələri, hava, su, dəmiryol və avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişindaşımada biletlərin satışını həyata keçirən satış məntəqələri və turizm şirkətləri (təsərrüfat subyektinin (obyektinin) qeydiyyata alındığı tarixdən);
• Rüb üzrə orta aylıq dövriyyəsi 2.000 manatdan artıq olan vergi ödəyicilərinin bütün təsərrüfat subyektləri (obyektləri);
• Hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarlara məxsus minik avtomobili ilə (taksi) sərnişin daşınmasını həyata keçirən nəqliyyat;
• Vergilərin və göstərilən xidmətlərə (işlərə) görə dövlət rüsumlarının və haqlarının ödənişini qəbul edən dövlət orqanları.

Vergi Məcəlləsinin 58.7-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 13.2.63-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş ticarət fəaliyyətinin həyata keçirilməsi halı istisna olmaqla, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərlə (əhali ilə) pul hesablaşmalarının aparılması qaydalarının pozulmasına, yəni nəzarət-kassa aparatları və ya ciddi hesabat blankları tətbiq edilmədən (nəzarət-kassa aparatları quraşdırılmadan, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş formalara uyğun ciddi hesabat blankları olmadan və ya nağd ödənilmiş məbləği mədaxil etmədən), vergi orqanlarında qeydiyyatdan keçirilməmiş uçota alınmamış və ya texniki tələblərə cavab verməyən, o cümlədən bu Məcəllənin 50.8-ci maddəsində sadalanan tələblərə cavab verməyən çek təqdim edən nəzarət-kassa aparatlarından istifadə etməklə, qanunvericiliklə müəyyən olunmuş ciddi hesabat blanklarından istifadə etmədən və ya müəyyən olunmuş qaydada təsdiq olunmuş formalara uyğun olmayan ciddi hesabat blanklarından istifadə etməklə əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılmasına, POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərdə POS-terminalların quraşdırılmaması və POS-terminallar quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina edilməsinə və ya alıcıya təqdim edilməli olan çekin, bankların valyuta mübadilə şöbələri tərəfindən müştəriyə təqdim edilməli olan bank çıxarışlarının və ya digər ciddi hesabat blanklarının verilməsi barədə alıcının müraciətindən sonra da bunların verilməməsinə və ya ödənilmiş məbləğdən aşağı məbləğ göstərilməklə verilməsinə, nəzarət-kassa aparatlarından istifadə edilməsi dayandırıldıqda əhali ilə pul hesablaşmalarının qeydiyyatının aparılması qaydalarının pozulmasına görə vergi ödəyicisinə:

• təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1000 manat məbləğində;
• təqvim ili ərzində belə hallara ikinci dəfə yol verildikdə 3000 manat məbləğində;
• təqvim ili ərzində belə hallara üç və daha çox dəfə yol verildikdə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Sadalanan maliyyə sanksiyalarının tətbiqi qaydalara ciddi riayət olunmasını təmin etmək və maliyyə əməliyyatlarında şəffaflığın təmin edilməsində və vergilərin düzgün ödənilməsinə riayət olunmasının təkmilləşdirilməsində əsas rol oynayan nağdsız ödəniş üsullarının qəbulunu təşviq etmək üçün nəzərdə tutulub.

Nəticə olaraq, Azərbaycanda POS-terminalların məcburi quraşdırılması ilə bağlı tənzimləmə rəqəmsal iqtisadiyyatın gücləndirilməsi və vergi yığımının səmərəliliyinin artırılması üçün daha geniş strategiyanı əks etdirir. Sektorların geniş spektrində POS-terminalları məcburi etməklə hökumət istehlakçıların rahatlığının artmasına və vergidən yayınma hallarının aradan qaldırılmasına səbəb ola biləcək nağdsız əməliyyatları asanlaşdırmağı hədəfləyir. Uyğunsuzluğa görə maliyyə sanksiyalarının tətbiqi bu təşəbbüsün ciddiliyini vurğulayır və biznesin milli iqtisadi məqsədlərə uyğun olmasını təmin edir. Azərbaycan maliyyə sferasını modernləşdirməyə davam etdikcə bu tədbirlərin uğurla həyata keçirilməsi güclü rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafında mühüm rol oynayacaq.

Mənbə: vergiler.az

Xidməti müqavilə üzrə gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulması

Xidməti müqavilə mülki-hüquqi müqavilədir, onun predmeti yerinə yetiriləcək işin yaxud xidmətin nəticəsidir. Bu zaman işçiyə staj hesablanmır və əmək kitabçası açılmır.

Xidməti müqavilə əsasında fiziki şəxsə ödənilən məbləğlər onun gəliri sayılır. Hansı halda bu gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulur?

Hüquqi şəxslər, habelə fərdi sahibkarlar tərəfindən vergi ödəyicisi kimi qeydiyyata düşməyən fiziki şəxslərin göstərdiyi xidmətlərə (işlərə) görə ödədiyi məbləğlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutur. Bu zaman iş və xidmətlərə görə bağlanan mülki-hüquqi müqavilə (xidməti müqavilə) Mülki Məcəllənin tələblərini uyğun olmalıdır. Bu zaman tətbiq olunan dərəcələr Vergi Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsi ilə tənzimlənir (VM, maddə 101.1-3).

2023-cü ildə qüvvədə olan Məcəllədə qeyd edilən maddəyə görə vergi dərəcəsinin tətbiqi iki pilləlidir. Belə ki, xidməti müqavilə əsasında ödənilən:

• 2500 manata qədər olan məbləğdən 14% faiz;
• 2500 manatdan çox olan məbləğdən 350 manatın (2500*14%) üzərinə 2500 manatdan artıq olan məbləğin 25%-i gəlməklə  ödəmə mənbəyində vergi tutulur.

Hesablamalar zamanı VM-in 102.1.6-cı maddəsi üzrə nəzərdə tutulmuş güzəşt (2023-ci il üzrə  200 manat) nəzərə alınmır.

VÖENİ-i olan fiziki şəxslə Mülki Məcəlləyə uyğun xidməti müqavilə (mülki-hüquqi müqavilə) bağlanarkən, bu müqavilə üzrə onun aldığı məbləğlər ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmur.

Xidməti müqavilə üzrə hesablanması ödənişlər üzrə “Ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsi” hesabat rübündən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq bəyan edilir və həmin müddətədək büdcəyə köçürülür.

Muzdlu işlə əlaqədar gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulması

AR VM-in 101.1-1 maddəsi “muzdlu iş” anlayışını aşağıdakı kimi təyin edir:

Muzdlu iş – əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq müqavilə (kontrakt) əsasında haqqı ödənilməklə yerinə yetirilən əmək fəaliyyətidir. Muzdlu işləyən şəxs bu Məcəllənin məqsədləri üçün «işçi», bu cür fiziki şəxsin işçi kimi göstərdiyi xidmətlərin haqqını ödəyən şəxs «işəgötürən», bu cür haqq isə «əməkhaqqı» adlandırılır.

Muzdlu işlə əlaqədar alınan əməkhaqqı, hər hansı ödəmə yaxud fayda, o cümlədən əvvəlki iş yerindən, yaxud gələcək muzdlu işdən alınan gəlir fiziki şəxsi üçün muzdlu işlə əlaqədar gəlir hesab olunur.

İş yerində işəgötürən tərəfində fiziki şəxsin muzdlu işlə əlaqədar gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulur. Əmək müqaviləsi ilə çalışan fiziki şəxslərin gəlir vergisi dərəcəsi Məcəllənin 101.1 maddəsi ilə müəyyən edilir və xidməti müqavilə üzrə gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutularkən tətbiq olunan dərəcələrlə eynidir.

Muzdlu işlə əlaqədar gəlirlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulması zamanı nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi kateqoriya işçilərə güzəştli dərəcələr tətbiq olunur. Belə işçilərə aşağıdakılar aiddir:

• neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslər (VM, maddə 101.1-1);
• texnologiyalar parkının rezidenti kimi texnologiyalar parkından kənar fəaliyyət göstərən müəyyən kateqoriya işçilər (VM 101.7).

Həmçinin, hesablamalar zamanı, VM-in 102.1.6-cı maddəsi üzrə nəzərdə tutulmuş güzəşt də (2023-ci il üzrə  200 manat) tətbiq edilir. Muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində vergi tutulması zamanı Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər azadolmalar və güzəştlər də nəzərə alınmalıdır.

Muzdla işləyən fiziki şəxs olaraq əgər siz iki və daha artıq yerdə işləyirsinizsə, gəlirdən ödəmə mənbəyində vergi tutulması hər işə görə ayrı-ayrılıqda aparılaraq dövlət büdcəsinə ödəniləcək.

Birbank Biznes biznes sahiblərinə dəstək olmağa və sahibkarlara yeni həllər təqdim etməyə davam edir. Bu dəfəki xəbər isə kiçik bizneslə məşğul olan hər kəsi sevindirəcək. Belə ki, sahibkarlar biznes kreditlərini onlayn şəkildə əldə edib, ödəməyə 3 ay sonra başlamaq imkanı qazanırlar.

Bu imkan sahibkarların işlərini asanlaşdırmaq və ölkəmizdə biznesin inkişafını dəstəkləmək məqsədi daşıyır. Kredit tamamilə onlayn şəkildə, zaminsiz və girovsuz təqdim olunur, üstəlik istifadəçilər 24/7 istənilən vaxt Birbank Biznes mobil tətbiqindən kredit üçün müraciət edə bilərlər.

Maliyyə resurslarını mikro biznes sahiblərinə əlçatan edən Birbank Biznes-in bu kampaniyası 30 dekabr 2024-cü il tarixinədək keçərlidir. İndi vaxt itirməyə ehtiyac yoxdur. Sadəcə bir kliklə 30 000 manatadək kredit sizin olsun. Yeni sərmayə axtaran və ya biznesini genişləndirmək istəyən sahibkarları bu fürsətdən faydalanmağa dəvət edirik.

Ətraflı məlumat üçün: https://onelink.to/ej5bbu

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə də dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.