Blog Full

Yol vergisi üzrə kameral məktublar digər vergi növlərinin subyektləri kimi yol vergisinin ödəyicilərinə də gələ bilər. Kamarel məktublar barədə muhasibat.az saytında kifayət qədər yazılıb. Məsələn, bu məqalə ümumiyyətlə kameral vergi yoxlamasına həsr olunub. Kameral və səyyar yoxlama arasındakı fərq haqqında buradan oxuya bilərsiniz. ƏDV bəyannaməsi üzrə kameral vergi yoxlaması zamanı mümkün uyğunsuzluq nümunələri, onların cavablandırılması  barədə də yazmışıq.

Kameral uyğunsuzluq məktubları ilə bağlı tövsiyələr isə vergi.az saytında geniş şərh olunub. Bu məqalə də yol vergisi üzrə kameral vergi məktubları, mümkün uyğunsuzluqlar, onların cavablandırılması barədədir.

Kameral vergi məktubları

Kameral məktub vergi ödəyiciləri tərəfindən təqdim edilmiş yol vergisi bəyannaməsi üzərində aparılan kameral yoxlama əsasında hazırlanır və ödəyiciyə göndərilir. Bu zaman aşağıdakı risk meyarları əsas götürülür:

• əvvəlki dövrlərin vergi bəyannamələrinin göstəriciləri ilə yoxlamaya təqdim edilmiş məlumatların müqayisə edilməsi;
• əgər dəqiqləşdirilmiş vergi bəyannaməsi təqdim edilərək məbləğlər azaldılma halları varsa, bu halların səbəblərini araşdırılması;
• yol vergisinə cəlb edilən müəyyən məhsullar, həm də aksizli mallar ( məsələn, avtomobil benzini) qrupuna aid olduğundan aksiz və yol vergisi bəyannamələri üzrə göstəricilərin üzləşdirilməsi.

Qeyd edək ki, kameral məktubun hazırlanması zamanı istifadə edilən risk meyarları bunlarla məhdudlaşmır, yoxlayıcı orqan qanun çərçivəsində onların tərkibini genişləndirə bilər.

Onu da deyək ki, kameral yoxlama prosesində hesabat dövründə vergitutma bazasına təsir edən vergi orqanında olan aşağıdakı məlumatlar da araşdırıla bilər:

• digər səlahiyyətli orqanların təqdim etdiyi məlumatlar;
• vergi orqanında olan mənbəyi məlum olan istənilən məlumat.

Kameral uyğunsuzluqlar

Yol vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması zamanı aşkar edilən kameral uyğunsuzluqlar yuxarıda sadalanan risk meyarlarının mahiyyətindən doğur. Yol vergisi bəyannaməsi üzrə kameral vergi yoxlaması müvafiq vergi hesabatının təqdim edildiyi tarixdən 30 iş günü müddətində keçirilir. Əgər məlumatlarda səhv və kənarlaşmalar aşkar olunarsa vergi ödəyicisinə vergi bəyannaməsində dəyişiklik edilməsi və uyğunsuzluqların səbəblərini aydınlaşdırılması barədə kameral məktub göndərir. Yol vergisi bəyannaməyəsinə düzəlişlər dəqiqləşdirilmiş vergi bəyannaməsi təqdim etməklə həyata keçirilir. Dəqiqləşdirimiş hesabat və izahat 10 iş günü ərzində təqdim edilir (VM, maddə . 37.2-1).

Kameral məktubun cavablandırılması

Vergi ödəyicisi yol vergisi üzrə kameral uyğunsuzluq məktubu alıb. O, nə etməlidir? Hər hansı səhv aşkar edildikdə (istər kameral yoxlama zamanı, istərsə də sərbəst şəkildə, vergi ödəyicisinin özü tərəfindən)  “tapıldı – düzəldildi – əks olundu” prinsipi ilə dərhal hərəkət etmək lazımdır. Təşvişə düşmək lazım deyil, yadda saxlamaq lazımdır ki, heç nə etməyənlər səhv yol vermir.

İlk növbədə kameral məktubda vergi orqanının tələblərini doğuran səbəbləri araşdırmaq lazımdır. Aşağıdakıları buraya aid etmək olar:

• Azərbaycan Respublikasının mühasibat uçotu haqqında qanunvericiliyinin, normativ hüquqi aktların düzgün tətbiq olunmaması;
• uçot siyasətinin qeyri-düzgün tətbiqi;
• hesablamalar zamanı qeyri-dəqiqliklər;
• təsərrüfat fəaliyyəti faktlarının düzgün təsnif edilməməsi;
• maliyyə hesabatlarının imzalanma tarixinə mövcud məlumatlardan düzgün istifadə olunmaması;
• vəzifəli şəxslərinin məsuliyyətsiz hərəkətləri.

Uyğunsuzluğu yaradan ən xoşagəlməz səbəblər maliyyə sanksiyaları və cərimələrlə təhdid edən səhvlərdir. Buna daha çox hesablanmış vergi məbləğinin bilərəkdən yaxud bilməyərəkdən  yol vergisi bəyannaməsində az göstərilməsi zamanı rast gəlinir. Verginin azaldılması ilə bağlı maliyyə itkisindən necə qaçmaq olar? Gəlin fərqli hallarda düzəlişləri aparılması ardıcıllığına baxaq.

Bəyannamə son tarixdən əvvəl təqdim edildikdə

Yol vergisi məbləğinin az göstərilməsi zamanı maliyyə sanksiyasından qaçmaq üçün:

• yol vergisi bəyannaməsinin son təqdim edilmə tarixinədək dəqiqləşdirilmiş bəyannaməni təqdim edin;
• bu bəyannamə üzrə hesablanmış yol vergisi məbləğini vaxtında ödəyin.

Bu hala adətən kameral məktub gəlmədən, vergi ödəyicisinin özü tərəfindən səhvin aşkarlanması zamanı rast gəlinir.

Bəyannamənin son təqdim edilmə tarixi bitdikdə

Bu zaman iki hal ola bilər:

1. yol vergisi bəyannaməsinin son təqdim edilmə tarixi bitib, amma verginin ödəmə müddətinin sonuna hələ var;
2. yol vergisi bəyannaməsinin və vergi ödənişinin son tarixi bitib.

Birinci halda cərimədən qaçmaq üçün:

• vergi ödənişinin son müddətinədək dəqiqləşdirilmiş bəyannaməni təqdim edin;
• bu bəyannamə üzrə hesablanmış məbləği vaxtında təyinatı üzrə ödəyin.

İkinci halda maliyyə sanksiyasından qaçmaq üçün:

• azaldılan məbləğə üzrə cərimə faizini hesablayın;
• azaldılan məbləği və faizi ödəyin;
• dəqiqləşdirilmiş bəyannamə təqdim edin.

Yuxarıda sadaladığımız hallar uyğunsuzluğun vergi ödəyicisinin özü yaxud kameral məktubla müəyyən edilməsindən asılı olmayaraq müvafiq qaydada tətbiq edilə bilər.

Ümumiyyətlə, uyğunsuzluq məktublarındakı səbəblər  fərqli ola bilər, bir məqalədə onların hər birini əhatə etmək çətindir. Bizim saytın “Vergi” bölməsində müxtəlif vergi növləri üzrə kameral məktublar barədə tövsiyələri uyğun qaydada yol vergisinə də tətbiq edə bilərsiniz.

Satışdankənar xərclərin tərkibi

Gəlirdən çıxılan satışdankənar xərclər müəssisənin bilavasitə istehsal, satışla bağlı olmayan fəaliyyətinə çəkilən əsaslandırılmış məsrəflərdir, başqa sözlə əsas fəaliyyətlə əlaqədar olmayan gəlirdən çıxılan xərclərdir. Onların siyahısı məhdudlaşdırılmayıb, yəni vergi ödəyicisi bu siyahını məsrəflərin zəruriliyini, əsaslı olmasını nəzərə almaqla genişləndirə bilər. Aşağıdakıları nümunə kimi göstərmək olar:

• aktivlərin nizamnamə kapitalına maliyyə qoyuluşu (pay) kimi verilməsi;
• xarici valyuta öhdəlikləri və qiymətlilərin, xarici valyutanın manata olan rəsmi məzənnəsinin dəyişməsi ilə əlaqədar aparılmış yenidən qiymətləndirmə zamanı yaranmış mənfi məzənnə fərqi üzrə xərclər.
• valyutanın alış (satış) məzənnəsinin mərkəzi bankın valyuta alışı (satışı) üzrə hərracın keçirildiyi tarixə olan rəsmi məzənnəsindən kənarlaşmalar şəklində əmələ gəlmiş mənfi fərq;
• şübhəli və ümidsiz borcların silinməsinə görə ehtiyatların yaradılması üzrə məbləğlər;
• sökülmüş əmlakın demontajı, daşınması da daxil olmaqla, istismardan çıxarılmış əsas vəsaitlərin ləğv edilməsi üzrə xərclər;
• müvəqqəti dayandırılmış (konservasiya edilmiş) istehsal obyektlərinin (güclərinin) saxlanmasına çəkilən xərclər;
• məhkəmə xərcləri;
• ləğv edilmiş istehsalat sifarişləri, eləcə də məhsul verməyən istehsala çəkilmiş məsrəflər;
• tara ilə əməliyyatlar üzrə gəlirdən çıxılan satışdankənar xərclər;
• bank xidmətlərinin ödənişləri;
• müqavilələrin və borc öhdəliklərinin pozulmasına görə cərimə, peniya, dəbbə pulu, eləcə də dəymiş zərərin ödənilməsi üzrə xərclər.

Normalar çərçivəsində gəlirdən çıxılan xərclər

Bina tikintisi sektorunda fəaliyyət göstərən şəxslər, tikilən binadan dövlətə yaşayış, habelə qeyri-yaşayış sahəsi ayırarsa, həmin sahələr üzrə məsrəflər gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.12-ci maddəsinə görə bina tikintisi sektorunda fəaliyyət göstərən şəxslərin tikilən binalardan  dövlətə ayrılmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin təqdim edilməsi üzrə dövriyyələri vergiyə cəlb olunan gəlir hesab edilmir. Buna baxmayaraq, Məcəllənin 108-ci maddəsi bizə imkan verir ki, həmin sahələrə çəkilmiş xərcləri məhdudiyyət olmadan gəlirdən çıxa bilək.

AR ərazisində ezamiyyə vaxtı çəkilən xərclər, normalar çərçivəsində, gündəlik xərclər istisna olmaqla, gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilə bilər. Bu zaman xərclərin həqiqiliyini təsdiq edən sənədin olması zəruridir. Normalar Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilir. Ezamiyyətdən qayıdan işçi mehmanxanada qaldığını təsdiq edən müvafiq sənədi təqdim etməzsə, 1 günlük ezamiyyə normasının mehmanxana xərclərinə aid olan hissəsinin 50 faizin gəlirdən çıxılan xərclər kimi uçota ala bilər.

Həmçinin, müvafiq qurumlar tərəfindən müəyyən edilən təbii itki normaları nəzərə alınmaqla:

• zayolmadan əmələ gələn itkilər;
• xarabolmalar;
• bu kimi digər əskikgəlmələr vergitutma məqsədləri üçün gəlirdən çıxılan satışdankənar xərc kimi nəzərə alına bilər.

Gəlirdən çıxılan icbari ödəmələr

Vergi qanunvericiliyinə əsasən yalnız gəlirin əldə edilməsilə əlaqədar olanlar deyil, eyni zamanda qanunla müəyyən edilmiş icbari ödənişlər də gəlirdən çıxılan xərclər kimi xarakterizə edilə  bilər. Belə icbari ödənişlərə:

• vergiləri;
• yığımları;
• rüsumları;
• əmək məcəlləsi ilə müəyyən olunan ödənişləri və s. nümunə göstərmək olar.

Bildiyimiz kimi, işçiyə əmək funksiyalarının icrası məqsədi ilə verilən əməkhaqqı ödənişləri gəlirdən çıxılan xərclər qrupuna aid edilir. Bu əməkhaqqı icbari ödənişdir, yəni gəlirin əldə edilməsindən asılı deyil. Ola bilər ki, işçinin əmək fəaliyyəti gəlir gətirməsin yaxud əməkhaqqı ödənişlərinin əhatə etdiyi hər hansı dövr ərzində gəlir əldə edilməsin (məsələn, məzuniyyətə görə orta əməkhaqqı ödənməsi), buna baxmayaraq əməkhaqqı məsrəfləri gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir. Çünki, işçiyə əmək funksiyalarının icrası məqsədi ilə verilən əməkhaqqı qanunla müəyyən edilmiş icbari ödəniş formasıdır.

Amma, belə hal da ola bilər: işçi faktiki gəlirin əldə olunmasına öz töhfəsini verir, lakin  ona ödənilən əmək haqqı məbləğinin gəlirdən çıxılan xərclər kateqoriyasına aid edilməsinə icazə verilmir. Bu o zaman baş verir ki, işçi daha çox sosial xarakterli işlər icra etmiş olsun.

Nümunə 1: “A” MMC öz işçilərinin daha yaxşı çalışması,  daha çox gəlir gətirməsi məqsədi ilə müəssisəyə aşpaz işə götürür. Baxmayaraq ki, o bunu gəlirin əldə edilməsi məqsədi ilə edir, faktiki olaraq bu hadisədən sonra işçilərin faydalı iş əmsalı və nəticə etibarı ilə müəssisənin gəlirləri artır, həmin aşpazın əməkhaqqı gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilmir.

Yuxarıdakı misalda bir maraqlı məqam da odur ki, həmin aşpaza əməkhaqqı ödəmək qanunla müəyyən edilmiş icbari ödənişdir, buna baxmayaraq, həmin əməkhaqqı məbləği gəlirdən çıxılmır. Burada əsas mahiyyət odur ki, həmin ödəniş sosial xarakterli xərc hesab edilərək, gəlirdən çıxılmayan xərclərə aid edilir (VM, maddə 109). Bunun səbəbini belə də izah etmək olar:

• birincisi, aşpazın işə qəbulundan sonra gəlirin artması halı tam təsadüf yaxud başqa hallarla izah edilə bilər, burada birmənalı qənaətə gəlmək çətindir, bunun həmişə belə olacağına əminlik yoxdur.
• ikincisi, bu icbari ödəniş olsa da, əslində icbariliyini vergi ödəyicisi özü yaratmış olur.

Düzdür, sonuncu ifadə heç də bunun tam izahı deyil, lakin başa düşülsün deyə, belə izah etmək mümkündür. İcbariliyi vergi ödəyicisinin hərəkəti və ya hərəkətsizliyi ucbatından yaranmış bir sıra xərclər gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilə bilər, bəziləri isə yox. Həmin an mahiyyət və formalaşma səbəbi önəm daşıyır. Bu məqamlar, həmçinin fərqli kateqoriyalı gəlirdən çıxılan satışdankənar xərclər digər məqalələrdə ətraflı şərh olunur. Həmçinin Accounting.Az konsaltinq şirkətinin təklif etdiyi vergi məsləhəti xidmətindən yararlana bilərsiniz.

Xəbər verdiyimiz kimi 26 avqust 2024-cü il tarixində Kapital Bank ASC-nin buraxılış həcmi 30 000 000 (otuz milyon) ABŞ dollar həcmində olan, subordinasiya olunmuş istiqrazları premium bazar seqmentində listinqə daxil edilib.

İstiqrazların abunə yazılışı 24 sentyabr 2024-cü il tarixinə kimi 30 gün ərzində davam edəcək. Yerləşdirməsi isə 26 sentyabr 2024-cü il tarixində Bakı Fond Birjasında baş tutacaq. Fiziki şəxslər Bankın filiallarına yaxınlaşaraq abunə yazılışında iştirak edə bilərlər. Həmçinin qeyd edilən tarixdə abunə yazılışında yerləşdirilmiş məbləğlərə əlavə olaraq məbləğin 3%-i həcmində günlük gəlir hesablanacaq. Eyni zamanda, istqraz alışı ilə bağlı bütün xərclər Kapital Bank tərəfindən qarşılanacaq.

Qeyd edək ki, təklif edilən istiqrazların hər birinin nominal dəyəri 100 dollar, illik faiz dərəcəsi 7%, faizlərin ödəniş dövrü 30 gündən bir, tədavül müddəti 7 ildir. Sənədsiz, adlı, faizli, təmin edilməmiş istiqrazların yerləşdirilməsi Bakı Fond Birjasında abunə yazılışı üsulu ilə həyata keçiriləcək. Yerləşdirmə üzrə anderrayter “PAŞA Kapital İnvestisiya Şirkəti” QSC-dir.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/dix

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 120 filialı və 53 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.