Blog Full

Kapital və onun mənbəyi

Aktiv və passivlər, onların tarazlığı haqqında danışarkən, öhdəliklərin tərkibinin:

• borclarımız;
• kreditlərdən ibarət olduğunu qeyd etdik.

Həmçinin, qeyd etmişdik ki, aktivlər kapital və öhdəliklərin cəmindən ibarətdir. Bəs kapital nədir?

Kapital öhdəliklə birgə aktivlərin yaranma mənbəyidir. Kapital, bir növ sərvət deməkdir. Amma aktivlərin heç də hamısı bizim sərvətimiz deyil. Məsələn, 10.000 manat pulumuzun olması, sərvətimizin 10.000 manat olması demək deyil: real sərvətimiz bundan az yaxud çox ola bilər.

Sadəlik üçün yeganə təsisçisi olan şirkət düşünün. Direktor da təsisçisinin özüdür, yəni o, biznesin tək sahibidir, həm də idarəçisi. O, qanunla müəyyən edilmiş nizamnamə kapitalını, yəni təsis etdiyi şirkətin nizamnaməsinə uyğun müəyyən edilmiş ilkin kapitalı (sərvəti) qoyaraq işə başlayır. Deyək ki, bu məbləğ 6000 manatdır. Yəni, sahib olduğumuz 10.000 manatın 6000 manatı təsisçiyə məxsusdur, şirkət işə başlamamışdan öncə onun sahibinə məxsus sərvətdir. Fərz edək ki, 1000 manat iki gün əvvəl götürdüyümüz borcdur. Borc pul bizim sərvətimiz anlamına gəlmir, çünki onu qaytarmaq lazımdır. Qalan vəsaitin mənbəyi kimi satışlarımızı qəbul edək: mal alıb satmışıq, bütün xərclərimizi qarşıladıqdan sona 3000 manat qalıb. Deməli, sərvətimiz 6000 manat əvvəldən sahib olduğumuz, 3000 manat isə fəaliyyətimiz nəticəsində qazandığımızdır. Sərvətimiz isə kapitalımızdır.

Belə çıxır ki, aktivlərimizdən öhdəliklərimizi çıxsaq, qalan pul bizim real sərvətimiz, kapitalımızdır.

Maliyyə bərabərliyinin son düsturunu xatırlayaq: Aktiv  = Kapital  + Öhdəlik.

Kiçik riyazi əməliyyat aparsaq kapitalı aktiv və öhdəliklərin fərqi kimi təsvir edə bilərik, yəni riyazi olaraq kapitalımız aktivlərdən öhdəliklər çıxılandan sonra qalan hissədir:

Kapital = Aktiv – Öhdəlik

Riyazi bərabərliklə məntiqi mühakiməmizlə üst-üstə düşməsi bizi doğru yolda olduğumuza əmin edir.

Nizamnamə kapitalı

Düzdür, beynəlxalq mühasibat uçotu standartları aktiv, passiv və s. kimi anlayışlardan istifadə etmir. Bu anlayışlar vaxtilə tərkib hissəsi olduğumuz Sovet mühasibatlığından qalmadır, lakin başa düşmək üçün olduqca effektiv anlayışlardır.

Gəlin kapital anlayışını bir az xırdalayaq, əvvəldən sahib olduğumuz sərvətlə sonradan qazandığımız sərvəti necəsə fərqləndirək, onları aydın görə bilək.

“Daha əvvəldən sahib olduğumuz” dediyimiz sərvətə əslində qanunvericilikdə ad qoyulub –  nizamnamə kapitalı. Qanun şirkət qurulanda onun nizamnaməsi olmasını tələb edir. “Nizamnamə” sözü “nizam-intizam” deməkdir, iki hissədən ibarətdir: Nizam + Namə.

“Namə” fars dilində “məktub” anlamındadır. Bir sıra mühüm məqamlar sonradan əməl edilmək məqsədi ilə nizamnamədə yazıya alınır:

• şirkətimizin fəaliyyət istiqaməti;
• idarəetmə rəhbərliyi;
• şura, təsisçilər yığıncağının keçirilməsi mexanizmi;
• ilkin kapitalın məbləği və s.

Nizamnaməyə əməl etmək məcburidir. Nizamnamədə şirkətin aktivlərinin – onun ilkin xərclərinin, kreditorların təminatı kimi çıxış edəcək ilkin kapital göstərilir, nizamnamədə olduğu üçün “Nizamnamə kapitalı” adlanır.

Sonradan qazanılan sərvətimiz necə formalaşır?

İlkin yaxud nizamnamə kapitalını təsisçinin (sahibkarın) qanunun tələblərinə uyğun biznesinə yatırdığı pul kimi xarakterizə etdik. Amma hər yatırılan pul sonradan fayda, sərvət gətirməlidir. Bəs sonradan qazanılan sərvət necə formalaşır? Əsasən, bizim satışımızla.

Biz hansısa məhsulları satacağıq, sonra onları aldıqda, həmçinin fəaliyyətimiz zamanı çəkdiyimiz xərcləri çıxacağıq, qalan məbləğ bizim təmiz pulumuz, yəni qazancımız, mənfəətimiz olacaqdır:

Mənfəət = Gəlir – Xərc

Amma bu mənfəəti istədiyimiz kimi xərcləyə bilmərik: qanun əldə edilmiş həmin mənfəətə görə dövlət vergisinin ödənməsini tələb edir. Mənfəətdən vergini ödədikdən sonra qalan pul təmiz qazancımız, xalis mənfəətimiz olacaqdır:

Xalis mənfəət = Mənfəət – Mənfəət vergisi

Xalis mənfəətin bölüşdürülməsi

Yuxarıdakı qeydləri sxematik təsvir edək:

Bəs əldə edilmiş xalis mənfəətimizlə nə edək, onun aqibəti necə olacaq ? Burada 3 variant mümkündür:

• heç kəsə verməyib, uçota alıb kassamızda saxlayarıq;
• sənədləşmə aparıb təsisçimizə verərik;
• uyğun qeydlərlə nizamnamə kapitalımızın artırılmasına yönəldərik.

Gəlin ən  sadə hala baxaq: pulu heç kəsə vermirik və heç yerə yönəltmirik, özümüzdə saxlayırıq. Bu halda onu xalis mənfəət hesabımızdan çıxarıb, başqa hesaba qoyaq ki, digər vəsaitlərlə və növbəti illərin xalis mənfəəti ilə qarışmasın.

Bölüşdürülməmiş mənfəət

Yuxarıdakı qeydlərin nəticəsi kimi, sonradan qazandığımız sərvəti bölüşdürülməmiş mənfəət adlandıra bilərik. Beləliklə, müəssisə ilkin fəaliyyət ilinin sonunda əldə etdiyi mənfəəti heç kimlə bölüşmürsə, xalis mənfəət onun bölüşdürülməmiş mənfəətdir. Yəni:

Əslində aktivlərin təminatı kimi çıxış edə biləcək kapital elə öhdəlikdir. Niyəsini gəlin aydınlaşdıraq. Nizamnamə kapitalı kimi qoyulmuş (ilkin sərvət) vəsait yaxud sonradan qazanılan xalis mənfəət (qazanılmış sərvət) müəssisənin payçılarına verilməlidir, çünki payçıların şirkəti yaratmaqda məqsədi gəlir əldə etməkdir. Əgər müəssisə (şirkət, firma, hüquqi şəxs) sonda sərvətini payçılarına verəcəksə, deməli, kapital da payçılar qarşısında olan öhdəlikdir. Sadəcə, təsisçilərə, payçılara olan öhdəlikləri kapital adlandırırıq.

Maya dəyərinin kalkulyasiyası

Məhsulun maya dəyərinin hesablanması biznes üçün vacibdir. Əldə edilmiş gəlirlərdən səmərəli istifadə müəssisələrdə maya dəyərinin düzgün müəyyən edilməsin tələb edir. İstehsal olunmuş məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyası məhsul vahidinin yaxud dəstinin maya dəyərinin hesablanması deməkdir. Biznesdə adətən hazır məhsulun hər hansı bir növü, satış üçün alınmış aktivlər, xidmətlər kalkulyasiya edilə bilər. Bu istehsal prosesinin əvvəlindən hazır məhsulun hazır olmasına (aktivin satışına, xidmətin göstərilməsinə) qədər çəkən prosesdə məsrəflərə, həmçinin təbii itkilərə nəzarət etməyə imkan verir. Maliyyə hesabatlarının hazırlanması üçün də maya dəyəri haqqında düzgün məlumatların olması vacibdir.

Kalkulyasiyanı düzgün aparılması üçün üçün istehsal xərclərinin tərkibini düzgün müəyyən etmək, uyğun məsrəflər uçotu metodunu tətbiq etmək vacibdir.

Məsrəflər uçotunun ənənəvi metodları

Maya dəyərinin kalkulyasiyası üçün universal metod yoxdur. Seçim zamanı biznesin fəaliyyət növü, istehsalın həcmi, istehsal prosesinə təsir edən digər amilləri nəzərə almaq zəruridir. İstehsal məsrəflərinin uçotunun ənənəvi metodlarına aşağıdakılar nümunə göstərilə bilər:

• normativ metodla məsrəflərin uçotu;
• sifarişli kalkulyasiya metodu;
• mərhələli kalkulyasiya;
• istehsal məsrəflərinin sadə uçot metodu.

Məsrəflərin uçotunun digər metodları və kalkulyasiya

Xarici praktikada rast gəlinən  istehsal məsrəflərinin uçotu və kalkulyasiya metodları aşağıda verilib:

• direkt-kostinq – ingilis dilindəki “birbaşa xərclər” ifadəsindən götürülüb, “birbaşa xərclər” deməkdir.
• standart kostinq anlayışı iki iki sözdən ibarətdir: “standart”-bu, məhsul vahidinin istehsalı üçün zəruri istehsal xərclərinin (material və əmək), yaxud məhsul vahidinin istehsalı və ya xidmət göstərilməsi üçün əvvəlcədən hesablanmış məsrəflərin məbləğini bildirir, “kostinq” məhsul vahidinə düşən istehsal xərclərinin pul ifadəsidir;
• target-costinq (ingilis dilində target costing – hədəf maya dəyəri) məhsulların maya dəyərini (istehsal məsrəflərini) idarə etmək üsuludur. Mahiyyəti məhsul istehsalının bütün istehsal dövrü ərzində istehsal, mühəndislik, elmi-tədqiqat, təkmilləşdirmə işləri tətbiq etməklə maya dəyərini azaltmaqdan ibarətdir;
• Activity Based Costing yaxud ABC-metod – (“fəaliyyətə əsaslanan uçot” yaxud “biznes proseslər əsasında məsrəflərin uçotu”) təsərrüfat fəaliyyətinin həcminə əsasən maya dəyərinin hesablanması üsuludur. Sözün əsl mənasında bu metod “məsrəflərin iş əsaslı uçotu”, yəni məsrəflərin funksional uçotu deməkdir;
• just in time (“tam vaxtında”) metodu məntiqi bir konsepsiyaya əsaslanır – “zərurət yaranana qədər heç nə istehsal olunmayacaq”;
• kaisen kostinq (kaizen costing) yaxud kaizen maya dəyəri (yapon dilindən tərcümədə “kiçik addımlarda təkmilləşmə”) məhsulun istehsalı mərhələsində məsrəflərin tədricən azaldılması prosesidir, nəticədə tələb olunan maya dəyərinə nail olunur və istehsalın rentabelliyi təmin edilir.

İstehsal məsrəflərinin sadə uçot metodu

Məsrəflərin uçotunun və məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyasının bu metodu  istehsal prosesinin aşağıdakı xüsusiyyətlərinə malik müəssisələrdə istifadə olunur:

• bir və ya bir neçə növ məhsulun kütləvi istehsalı;
• texnoloji prosesin qısa müddəti;
• görülən iş yoxdur və ya əhəmiyyətsizdir.

Belə müəssisələrə hasilat sənayesi (kömür hasilatı, neft hasilatı və s.), tikinti materialları sənayesi, elektrik və istilik stansiyaları və s. sektorlara aid olan müəssisələri aid etmək olar.

İstehsal məsrəflərinin sadə uçot metodu köməkçi istehsalın enerji təchizatı obyektlərində geniş istifadə edilir.

Metodun tətbiqi zamanı məsrəflər bütün istehsal prosesi və ya əlavə olaraq istehsal prosesinin ayrı-ayrı mərhələləri üçün müəyyən edilmiş maya dəyəri maddələrinə uyğun olaraq nəzərə alınır. Hesabat dövrünün sonunda istehsal prosesinin ümumi məsrəfləri məhsul vahidlərinin sayına bölünür və bir kalkulyasiya vahidinin maya dəyəri hesablanır.

Kömür istehsal edən müəssisə düşünün. Şaxtada qalmış kömürün miqdarını tapmaq məqsədiylə ümumi məsrəflərin cəmi kənara çıxarılmış kömürün miqdarına bölməklə tapılır.

Maya dəyərinin kalkulyasiyası –nümunə

Aşağıda tikinti materialları sənayesi sektorunda fəaliyyət göstərən və armatur istehsal edən bir zavodun kalkulyasiya cədvəlini nümunə olaraq təqdim edirik. Müəssisədə istehsal məsrəflərinin uçotu məqsədi ilə sadə uçot metodundan istifadə olunub. Ehtiyatların qiymətləndirməsi məqsədi ilə maya dəyərinin kalkulyasiyası AVCO metodu ilə aparılıb. Pəstah yarımfabrikat kimi çıxış edir. Bəzi hallarda pəstah olduğu formada da satıla bilir.

• İlk növbədə kalkulyasiya cədvəli hazırlanır. Bəzən bunu proqram təminatı vasitəsi ilə də etmək olar.

Cədvəldə istehsal zavodunun amortizasiya məbləği və digər xərclər göstərilməyib, lakin siz artıq bilirsiniz ki, istehsal binasının, oradakı avadanlıqların amortizasiyası da məhsulların maya dəyərinə əlavə edilir.
Məhsulun maya dəyərinin kalkulyasiyası zamanı məhsulunun 1 tonuna, 1 litrinə və ya 1 ədədinə düşən məsrəflərin hesablanması məhsulun və istehsalın növündən asılıdır. Məsələn, armatur istehsalı üçün 1 tona düşən məsrəfləri bilmək daha məqsədə uyğundur. Şifer istehsalı üçün 1 ədəd şiferə düşən məsrəfləri müəyyən etmək daha məqsədə uyğundur.

“Kameral vergi yoxlamasından düzgün qaydada, ağılla istifadə edən mühasib ondan yararlana bilər. Çünki bu yoxlama vergi ödəyicisinin, mühasibin gələcəkdə səyyar vergi yoxlaması risklərini minimallaşdırır”. Bunu Auditorlar Palatasının üzvü, “Bizcon” MMC-nin rəhbəri Anar Bayramov “İllik Mühasiblər Forumu -2024” platformasındakı çıxışında bildirib.

Biznes subyektlərinin tez-tez rastlaşdığı vergi yoxlamalarına səbəb olan hallar və bununla bağlı çıxış yollarını aydınlaşdıran A.Bayramov qeyd edib ki, kameral vergi yoxlaması mühasiblərin çoxunun ən aktual, hər gün rastlaşdığı yoxlamalardan biridir: “Bu zaman vergi ödəyicisinin göndərdiyi məlumatlar, hesabatlar və digər mənbələrdəki informasiyalar çarpaz yoxlanılır. Əgər hansısa bir uyğunsuzluq aşkarlanarsa, vergi ödəyicisinə məktub göndərilir və yanlışlığın aradan qaldırılması istənilir. Proses AVİS proqramı vasitəsilə həyata keçirilir və təqdim olunan bəyannamələrdəki çarpaz yoxlamalar nəticəsində uyğunsuzluqlar aşkar edilir. Məsələn, əmlak vergisi və mənfəət vergisi bəyannamələri arasında çarpaz yoxlama nəticəsində üzə çıxıb ki, vergi ödəyicisi mənfəət vergisi bəyannaməsində sahibkar barədə məlumatları göstərib, amma əmlak vergisi bəyannaməsini təqdim etməyib və ya məlumatlar yanlış verilib. Vergi orqanı bu məlumatları analiz edərək əsas vəsaitlərlə bağlı olan dövrün əvvəlinə və sonuna qalıq olduğunu, lakin əmlak vergisi bəyannaməsinin təqdim edilmədiyini göstərir. Bu zaman mənfəət vergisi bəyannaməsində göstərilən xərclərlə də bağlı uyğunsuzluq üzə çıxa bilər”.

Bu cür uyğunsuzluqların kameral vergi yoxlaması vasitəsilə üzə çıxarılmasının mühasiblərin xeyrinə olduğunu deyən mütəxəssis bununla onların səyyar vergi yoxlaması risklərindən sığortalandıqlarını vurğulayıb. O, hətta mühasiblərin AVİS-in imkanlarından istifadə edərək boş hesabat göndərdikləri halda bir çox uçot məlumatlarını əldə edərək rahat şəkildə bəyannamələrini yenidən göndərə biləcəklərini diqqətə çatdırıb və bəzi tövsiyələrini də səsləndirib: “Qanunvericiliyə əsasən, hüquqi şəxslərdən icarəyə götürülmüş əmlaklara görə ödəmə mənbəyindən vergi tutulmur və bununla bağlı hesabat tələb edilmir. Amma ilin sonunda mənfəət vergisi bəyannaməsi təqdim edən zaman icarə haqlarının məbləğini hüquqi şəxslər üzrə qeyd edəndə avtomatik uyğunsuzluq üzə çıxır. Bu halda qanunvericiliyə əsaslanaraq məktublarla izahlar vermək olur. Ancaq ay ərzində 4-5 dəfə məktub, hesabat təqdim etməkdənsə, bir dəfə ödəmə mənbəyində vergi bəyannaməsini tərtib edib orada hüquqi şəxslərdən gələn icarə haqlarını qeyd edib göndərmək daha rahatdır”.

A.Bayramov AVİS vasitəsilə üzə çıxarılanlar sırasında əməkhaqqı xərcləri, qeyri-rezidentlər üzrə əlavə dəyər vergisi və ödəmə mənbəyinə vergi ilə bağlı uyğunsuzluqları da qeyd edib və bunlarla bağlı izahlar verib.

Mənbə: vergiler.az

Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?

Müəyyən kateqoriyaya aid edilən vergi ödəyiciləri vergilərin hesablanması və ödənilməsi zamanı sadələşmiş metoddan istifadə edir. Bu zaman aşağıdakı üsullarla müəyyən edilən sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi tətbiq olunur:

• faiz dərəcəsi tətbiq edilməklə;
• sabit vergi məbləği tətbiq edilməklə;
• notariuslar tərəfindən müəyyən düstur əsasında hesablama aparmaqla.

Tətbiq istiqamətindən asılı olaraq 1, 2, 4, 6 yaxud 8 faizlik dərəcələrdən istifadə edilə bilər.

Sabit vergi məbləği əsasən fərdi qaydada (muzdlu işçi cəlb etmədən) sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər, avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişin, habelə yük daşımaları həyata keçirən vergi ödəyiciləri tərəfindən istifadə edilir.

Torpaq, yaşayış, həmçinin qeyri yaşayış sahələrinin alqı satqısı prosesində sadələşmiş verginin hesablanması müxtəlif amilləri nəzərə alan düsturlara aparılır.

---

Riskləri aradan qaldırmaq üçün vergi auditi xidmətindən istifadə edin!

---

Faizlə sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi

Hesablamalarda sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir? Faiz dərəcəsi sadələşmiş sistemin tətbiq istiqamətindən asılıdır. Aşağıdakı istiqamətləri fərqləndirə bilərik:

• hasilata görə;
• idman mərc oyunları, habelə lotereyaların təşkili və satışı;
• nağd pulun bankdan çıxarılması.

Fəaliyyət sahəsindən, həyata keçirilən əməliyyatdan, mülkiyyətin yerləşdiyi yerdən və sair şərtlərdən asılı olaraq ən çox rast gəlinən sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi 2%-dir. O, aşağıdakı hallarda tətbiq olunur:

• təqdim edilmiş mal, iş, xidmətlərə görə;
• bu kateqoriyaya aid ödəyicilərin satışdankənar gəlirlərinə.

Qeyd edək ki, 01.01.2019-cu ilədək Bakıda bu dərəcə 4% idi.

Bəs kafe və restoranlarda sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir? Vergi Məcəlləsinin 218.1.2-ci maddəsinə görə ictimai iaşə müəssisələrinin vergi tutulan əməliyyatlarının cəmi ardıcıl 12 aylıq dövrün hər hansı bir yaxud bir neçə ayında 200000 AZN-dən çoxdursa, onlar sadələşmiş vergiyə 8%-lə cəlb olunur.

Qeyd edək ki, VM-in 220.10 maddəsinə uyğun sabit vergi məbləği ödəyən şəxslər öz fəaliyyətlərinə muzdlu işçi cəlb etdikdə qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilmiş faiz dərəcəsindən istifadə edir.

Nümunə 1: Sadələşdirilmiş vergi ödəyici “Gözəl Şəhər” MMC rüb ərzində 6000 manatlıq mal satmışdır. Həmin malların satışından 3400 man pul daxil olmuş, 2600 man debitor borc yaranmışdır. Sadələşmiş vergini hesablayaq : 3400*2%=68 man.

Nümunə 2: İctimai iaşə fəaliyyətli sadələşmiş vergi ödəyicisi rüb ərzində əhaliyə 12000 manatlıq qida məhsulları təqdim etmişdir. Bu vergi ödəyicisinin ötən rüb ardıcıl 12 aylıq dövründə satışları 200.000 manatdan artıq olduğuna görə vergiyə 8% ilə cəlb edilmək üçün ərizə ilə müraciət etmiş, ərizəsi təmin edilmişdir. Rüblük sadələşdirilmiş verginin məbləğini hesablayaq: 12000*8% =960 man.

Sərnişin və yükdaşımada sadələşdirilmiş verginin hesablanması

İdman mərc oyunlarının operatoru, habelə lotereya təşkilatçısı 6%, bu əməliyyatlarda iştirak edən satıcılar 4% dərəcə ilə sadələşmiş vergi hesablayır.

Nağdılaşdırmaya görə banklar hüquqi şəxslərdən və fərdi sahibkarlardan 1% dərəcə ilə sadələşmiş sistem üzrə tutulma həyata keçirir.

Sabit vergi məbləğinin tətbiqindən fərqli olaraq, belə hesablamalar zamanı əmsallaşma aparılmır.

Sabit məbləğdə sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi

Respublika daxilində avtomobillə sərnişin daşımaları zamanı aylıq məbləğ əsasında sadələşdirilmiş vergini hesablayır və ödəyir (maddə 220.5). Fəaliyyətin həyata keçirildiyi ərazidən asılı olaraq sabit vergi məbləğinə əmsallar tətbiq edilir.

Qeyd edək ki, sərnişinlər müxtəlif şəhər (rayon, kənd) arasında daşınarsa, yuxarıdakı sıralama üzrə birdən artıq sətrə uyğun olarsa, yuxarı dərəcə götürülür. Hesablama zamanı nəqliyyat vasitəsinin, onun sahibinin harada qeydiyyatda olması əhəmiyyət kəsb etmir. Əsas olan onun sürüldüyü yerdir.

Əgər nəqliyyat vasitəsi etibarnaməli (vəkalətnamə və s.) idarəetmədədirsə, vergini sürücü ödəməlidir, digər hallarda verginin ödənilməsi məsuliyyəti sahibin üzərində qalır.

Təcrübədə olur ki, şirkət öz balansındakı avtomobili sürmək məqsədi ilə işçiyə verir. Belə olduqda sadələşdirilmiş vergini firma özü ödəməlidir.

Nümunə 3: Gəncə şəhərində fəaliyyət göstərən avtobusun oturacaqlarının sayı 32-dir. İndi isə aylıq sadələşmiş verginin məbləğini hesablayaq: (32*1.8)*1.5=86.4 azn

AR VM-in 220.10-cu maddəsinin əhatə etdiyi fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər də sadələşmiş sistem üzrə hesablamanı sabit vergi məbləği və ərazi üzrə müvafiq əmsallar tətbiq edərək aparır.

Göründüyü kimi “Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?” yaxud “Sabit məbləğ nə qədərdir?” suallarının konkret bir cavabı yoxdur, onlar tətbiq istiqamətlərinə görə fərqlənir. Amma hər ikisi vergi subyekti tərəfindən ödənilir.

Notariuslar tərəfindən tutulan sadələşmiş vergi

Sadələşdirilmiş vergi dərəcəsinin digər tətbiq istiqaməti notariusların fiziki şəxslərin torpaq sahələrinin, yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin alqı-satqı müqavilələrin təsdiqi zamanı ödəmə mənbəyində sadələşmiş verginin hesablanması, tutması və təyinatı üzrə köçürülməsidir. Notariuslar hesablama zamanı Məcəllənin 220.8 maddəsinin ayrı-ayrı bəndlərində müəyyən edilmiş sabit vergi məbləği, müxtəlif əmsallardan istifadə etməklə tərtib edilmiş düsturlardan istifadə edə bilər.

a) həyətyanı, habelə vətəndaşların yaşayış fondlarına, bağ sahələrinə aid torpaqları alqı-satqı müqavilələrinin təsdiqi:

SV = S * 0,5 manat* Zə

SV – ödəniləcək sadələşdirilmiş vergi;

S – vergi obyektinin kv.m-lə sahəsi;

0,5 manat – baza məbləğidir;

Zə – Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilmiş zona əmsalı (maddə 220.8.1).

b) təyinatına görə istifadəsindən asılı olmayaraq kənd təsərrüfatı təyinatlı  torpaqlar təqdim edildikdə;

SV = TV*2

TV – həmin torpaq üçün müvafiq qaydada hesablanmış torpaq vergisi;

c) sənaye, tikinti, nəqliyyat, rabitə, ticarət-məişət xidməti və digər xüsusi təyinatlı torpaqların təqdim edilməsi zamanı;

SV = S * 0,5 manat * Zə*Yə

Yə – VM-in 220.8-2 maddəsinə uyğun zonalar üzrə yüksəldici əmsal

d) qeyri – yaşayış sahəsinin alqı-satqısı zamanı hesablamalarda yüksəldici əmsaldan istifadə edilir;

SV = S * 15 manat * Zə*1,5

Qeyd edək ki, sadələşdirilmiş vergi dərəcəsi, sabit vergi məbləği, baza məbləğlər və əmsallar 01.01.2023-cü il tarixə qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinə əsasən göstərilib. Bunlarla bağlı, habelə “Sadələşdirilmiş vergi neçə faizdir?” kimi suallara ətraflı cavabı buradan da tapa bilərsiniz.