Blog Full

Konsepsiya sənədinin 8 əsas istiqaməti

Beynəlxalq mühasibat təşkilatlarının hazırladığı mühasibat uçotunun konseptual əsasları haqqında burda danışmışıq. Konsepsiyaları başa düşmək maliyyəçilərə, sahibkarlara, menecerlərə gündəlik fəaliyyətdə, uzun müddətli  perspektivdə daha ağıllı qərarlar verməyə kömək edir.

Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasına  informasiya texnologiyaları tətbiq edilsə belə çərçivə sənədinin mövcudluğu biznesin mövcud durumunun analizində onlara yardımçı ola bilər. Beynəlxalq səviyyədə qəbul edilən konsepsiya sənədi (IFRS)  qeyd edilən tələblərin icrası üçün hazırlanıb.

IFRS aşağıdakı əsas istiqamətləri müəyyənləşdirir:

1. Ümumi təyinatlı maliyyə hesabatlarının (The objective of general purpose financial reporting) – informasiyanın istifadəçiləri, həmçinin maliyyə hesabatları, onların mahiyyətini müəyyənləşdirir;
2. Məlumatların keyfiyyət göstəriciləri (the qualitative characteristics of useful financial information) – faydalı məlumatların keyfiyyət xüsusiyyətləri verilib;
3. Maliyyə hesabatları, hesabat verən qurumlar (Financial statements and the Reporting Entity) – hesabatların formaları, məzmunu, hesabat verənlərin tərkibi əhatələnib;
4. Maliyyə hesabatlarının tərkib elementləri (The elements of financial statements) – hesabatların tərkib elementləri, onların maddələr üzrə qruplaşması, hesabatlara aid edilmə qaydasını şərtləndirir;
5. Tanınma, təkrar tanınma prinsipləri (criteria for including assets and liabilities in financial statements (recognition) and guidance on when to remove them (derecognition)) – məlumatların keyfiyyət xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq maliyyə hesabatları  elementlərinin tanınması çərçivəsini dəqiqləşdirir;
6. Elementlərin qiymətləndirilməsi  Ölçmə prinsipləri (measurement of the elements of financial statements) – maliyyə hesabatlarında tanınanaraq əks olunacaq elementlərin pul məbləğlərini konkretləşdirir;
7. Təqdimat, açıqlama prinsipləri və qaydaları (concepts and guidance on presentation and disclosure)– təqdimat, ictimaiyyətə açıqlanma prisipləri şərh olunur;
8. Kapital, onun qorunması anlayışları (concepts relating to capital and capital maintenance) –  kapital, onun qorunması prisipləri izah edilir.

 Bunları çərçivə sənədinin bölmələri kimi də qəbul etmək olar.

Maliyyə hesabatları konsepsiya sənədinin qısa icmalı

Birinci istiqamət 2010-cu ildə Maliyyə Uçotu Standartları Şurası (ing. Financial Accounting Standards Board (FASB), ilə birgə layihə çərçivəsində tamamlanan iki bölmədən birincisidir. Burada aşağıdakılar verilib:

• iqtisadi resurslar, onlar üzərində iddialar;
• iqtisadi resurslar, onlar üzərində dəyişikliklər;
• hesablama metoduna əsaslanan maliyyə nəticələri;
• baş vermiş pul axınlarını əks etdirən maliyyə nəticələri;

FASB ilə birgə işlənmiş 2-ci bölmədə  faydalı məlumatların keyfiyyət xüsusiyyətləri əsas və köməkçi (gücləndirici) kimi qruplaşdırılıb.

Əsas faydalı məlumatların keyfiyyət göstəriciləri:

• Əhəmiyyətlilik – informasiya filtr edilməli, qərar qəbulu üçün əhəmiyyətli hesab edilən informasiya saxlanmalıdır;
• Düzgün (ədalətli) təqdimat  – informasiya ilk növbədə tam şəkildə, subyektiv mövqe olmadan neytral formada təqdim edilməlidir.

Köməkçi faydalı məlumatların keyfiyyət göstəriciləri aşağıdakılardır :

• müqayisəlilik (comparability);
• etibarlılıq (verifiability);
• zamanında təqdim edilmə (timeliness);
• anlaşıqlılıq (understandability).

Maliyyə hesabatları (financial statements)formalarını, onları təqdim edən qurumları əhatə edən 3-cü istiqamətdə  xüsusi olaraq 2 hesabat qeyd edilib:

1. maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat (statement of financial position)
2. maliyyə nəticələri haqqında hesabat (statement of financial performance)

Qalanları isə “digər bəyan etmələr və qeydlər” kimi qruplaşır. Buraya:

• maliyyə hesabatlarında tanınan və tanınmayan aktivlər haqqında məlumatlar;
• pul vəsaitlərinin hərəkəri;
• kapitalda dəyişikliklər;
• izahlı qeydlər;
• ehtimallar, təxminlər, sairlər aiddir.

Burada “maliyyə hesabatları necə hazırlanmalıdır?” sualına da cavab şərh edilib:

• müəyyən dövr üçün hazırlanmalıdır;
• müqayisəli informasiya əks etdirməlidir;
• konkret şəraitdə perspektiv məlumatlar da verilə bilər.

Sonrakı mövzularda  maliyyə hesabatları, onların növü, hazırlanması qaydaları barədə ətraflı məlumat veriləcək.

Çərçivə sənədində ilk dəfə olaraq hesabat verən təşkilatın tərifi, onun sərhədləri də burada konkretləşdirilir.

Konsepsiyanın 4-cü bölməsində maliyyə hesabatları formalarının tərkib elementləri təsvir edilir. Aktivlər, öhdəliklər, kapital maliyyə vəziyyətinin, gəlirlər, xərclər maliyyə nəticəsinin elementləri kimi şərh edilir.

Beşinci bölmə maliyyə hesabatları (financial statements) elementlərinin tanınması (tanınmaması) şərtlərini, altıncı bölmə isə tanınacaq elementin ölçülmə prinsiplərini dəqiqləşdirir. Sənəddə iki müxtəlif ölçü bazası qeyd edilir:

• ilkin dəyər (historical cost);
• cari dəyərdən (current value).

Akademik ədəbiyyatda geniş təbliğ edilən, Konseptual Əsaslara ilk dəfə daxil edilən cari dəyər anlayışı 3 göstərici ilə təyin olunur:

• ədalətli dəyər;
• istifadə dəyəri;
• cari maya dəyəri.

7-ci bölmə informasiyanın effektli təqdim edilməsi, açıqlanması anlayışları verilib.  Bunun üçün informasiya:

• məqsədli;
• təsnifləşdirilmiş;
• prinsipləri müəyyənləşmiş;
• özündə həddən ziyadə xırda detalları əks etdirməyən formada olmalıdır.

Əvvəlki çərçivə səbəbindən götürülmüş sonuncu, 8-ci bölmədə kapital, onun qorunması anlayışlarından danışılır. 2 əsas ehtimal daxil edilmişdi :

• maliyyə kapitalının qorunması;
• fiziki kapitalın qorunması.

Maliyyə kapitalı fiziki kapital üzərində mülkiyyət hüququnu ifadə edir, yəni kapital fiziki olaraq qorunduğu kimi onun, üzərində mülkiyyət hüququ da qorunmalı, həcmi artırılmalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 101.1-1 ci maddəsinə əsasən, neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən vergi 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətində aşağıdakı cədvələ uyğun olaraq tutulur:

Azərbaycanda “Gömrük orqanlarının vəzifəli şəxslərinin attestasiyasının keçirilməsi Qaydası”nda dəyişikliklər edilib.

Bu barədə Baş nazir Əli Əsədov qərar imzalayıb.

Qərara əsasən, attestasiyanın keçirilməsinin formasından asılı olmayaraq vəzifəli şəxslərə yalnız tutduğu vəzifəyə, vəzifə təlimatına, icra etdiyi işlər və onların nəticələri barədə, habelə tutduğu vəzifəyə uyğunluğunu müəyyən etmək üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hüquqlarına, qulluq funksiyalarına aid olan məsələlərlə əlaqədar suallar verilməli və ya təqdim edilməlidir.

Attestasiya müsahibə, yazılı və ya test imtahanı formasında keçirilə bilər. Test üsulundan istifadə edilməklə keçirilən attestasiya xüsusi proqram təminatı vasitəsilə təşkil edilir. Attestasiya test formasında keçirildikdə vəzifəli şəxsə bu Qaydanın tələblərinə uyğun olaraq 100 sual (25 sual çətin, 30 sual orta, 45 sual sadə olmaqla), yazılı formada keçirildikdə 20 sual (5 sual çətin, 6 sual orta, 9 sual sadə olmaqla) təqdim edilir. Test və yazılı formada təqdim edilmiş sualların cavablandırılması üçün 3 saat vaxt müəyyən edilir.

Müsahibə formasında attestasiya hər bir vəzifəli şəxslə fərdi qaydada, vəzifəli şəxsin bilik səviyyəsinin, işgüzarlıq və mənəvi keyfiyyətlərinin qiymətləndirilməsinə yönəldilmiş sualların, tapşırıqların verilməsi, vəzifəli şəxs tərəfindən həmin sualların cavablandırılması və tapşırıqların həll edilməsi yolu ilə keçiriləcək.

Vəzifəli şəxs attestasiyanın keçirilməsində üzrlü səbəbdən iştirak etmədikdə onun attestasiya komissiyasının növbəti iclasında bu Qaydaya uyğun olaraq attestasiyadan keçməsi təmin edilir.

Attestasiya test formasında keçirildikdə attestasiya komissiyası sualların azı 70 %-ini doğru cavablandıran vəzifəli şəxslərə tutduğu vəzifəyə uyğun gəlir, sualların azı 50 %-ini doğru cavablandıran vəzifəli şəxslərə Qaydanın işini yaxşılaşdırsa və komissiyanın tövsiyələrini yerinə yetirsə, 1 ildən sonra təkrar attestasiyadan keçmək şərtilə tutduğu vəzifəyə uyğun gəlir, sualları 50 %-indən aşağı doğru cavablandıran vəzifəli şəxslərə isə tutduğu vəzifəyə uyğun gəlmir qiymətləri verir.

Mənbə: report.az

Ölkənin birinci bankı Kapital Bank depozit faizlərini 10%-dək artırıb. Nağd pulunu sərfəli və güvənilir sərmayəyə çevirmək istəyənlər, Kapital Bankın ən yaxın filialına yaxınlaşmaqla, AZN valyutası ilə depozitlərdə 6 aylıq müddətə illik 10% depozit faizi əldə edirlər. Depozit üçün minimum 500 manat olmaqla istənilən qədər məbləği banka əmanət etmək mümkündür. Kapital depoziti ilə yüksək faiz əldə etməklə yanaşı əmanət məbləğini minimum 100 manat məbləğində artırmaq olar. Faizlər aylıq və ya müddətin sonunda təqdim edilir. Sığortalanan məbləğin həcmi isə 100 000 manatdır. Kampaniya 31 mart tarixinədək keçərlidir. Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/prkdazn10

Birbank tətbiqində təklif etdiyimiz Rəqəmsal depozit məhsulunda da əmanət faizləri artırılıb. 31 mart tarixinədək davam edəcək kampaniya çərçivəsində yerləşdirilən rəqəmsal depozitlərdə müştərilər 6 aylıq müddətə illik 10% depozit faizi əldə edirlər. Rəqəmsal depozitdə manat valyutası üzrə 1, 3, 6, 9, 12, 18, 24 və ya 36 ay müddətinə minimum 1₼, maksimum 250 000 manat məbləğində depozit yerləşdirmək mümkündür. Depozit gəliri müddətin sonunda təqdim edilir. Tamamilə onlayn həyata keçirilən “Rəqəmsal depozit”dən istifadə etmək üçün sadəcə Birbank mobil tətbiqində “Daha çox” bölməsindən “Depozitlər”i seçməli və “Yeni depozit” bölməsinə keçərək müraciət edib məlumatları tamamlamaq yetərlidir. Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/prrd10

Kapital Bank-ın USD valyutası üzrə depozit faizi isə 3.5%-dir. Ən yaxın Kapital Bank filialına yaxınlaşaraq əmanət müddəti 12 aydan 36 ayadək olmaqla 500 dollardan yuxarı istənilən qədər məbləği banka əmanət etmək olar. Əmanət məbləğini minimum 100 dollar məbləğində artırmaq mümkündür. Faizlər aylıq və ya müddətin sonunda təqdim edilir. Sığortalanan məbləğin illik faiz dərəcəsi xarici valyutada 2,5%,  həcmi isə 100 000 manat ekvivalentindədir.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/prdd

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 117 filialı və 49 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün — https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.