Blog Full

Fiziki şəxslərin əmlak vergisinin xüsusiyyətləri

Fiziki şəxslərin əmlak vergisinin hesablanması zamanı ilk diqqət etməli məqam vergitutma obyektidir, yəni hansı əmlakımıza görə hesablamalı olduğunu dəqiqləşdirməliyik. Əgər əmlak bina, hava, su nəqliyyatıdırsa narahat olmağa, əziyyət çəkməyə dəyməz. Belə ki, onlara görə vergi sizin tərəfdən deyil, bələdiyyə tərəfindən hesablanır. Bələdiyyənin vergi xidməti onu hesablamalı, sizə tədiyyə bildirişi təqdim etməlidir. Vergi bələdiyyəyə ödənilir.

Bu sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərə də aiddir, qeyd edilən vergitutma obyektlərindən vergini birmənalı bələdiyyə orqanları hesablayır. Bu qayda binaların sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədi üçün istifadə edildiyi halları da əhatə edir.

Bunun üçün binalar, su, hava nəqliyyatı vasitələri bələdiyyədə uçota alınmalıdır. Əks halda verginin bələdiyyə tərəfindən hesablanması mümkün olmaz. Bu məqsədlə binaların bələdiyyə orqanında uçota alınması üçün müraciət etməlisiniz. Su, hava nəqliyyat vasitələri barədə məlumatı isə bələdiyyə orqanı özü aidiyyəti dövlət qurumlarından əldə edəcəkdir. Su, hava nəqliyyatı birgə mülkiyyətdə olarsa kimin adına qeydiyyata alınmışdırsa, vergini ödəmək vəzifəsini o daşıyır. Binalar birgə mülkiyyətdə olduqda hər kəs öz payına mütənasib həddə vergini ödəməyə məsuldur.

Əmlak vergisi, o cümlədən fiziki şəxslərdən əmlak vergisinin hesablanması və ödənilməsi qaydası Vergi Məcəlləsinin XIII fəsində şərh olunub.

Fiziki şəxsə məxsus binalardan hesablanan əmlak vergisi

Binaların əmlak vergisi hesablanan zaman onların sahələri əsas götürülür. Bu zaman sahənin kvadratmetri əsas rol oynayır. Yaşayış sahəsi insanın həyatı əhəmiyyətlidir, odur ki,  30 kvadratmetrədək hissəyə görə vergi alınmır (VM, 198.1.1). Hesablama fiziki şəxsin əmlak vergisi dərəcəsinin vergitutma bazasına hasili kimi aparılır.

Nümunə 1: Şəxs Naxçıvan şəhərində yerləşən çoxmənzilli binada və Qıvraq qəsəbəsində yaşayış sahələrinə sahibdir. Birincinin sahəsi 135 kv.m, ikinci isə 170 kv.m –dir. Hesablamalar 30 kv.m –lik güzəşt nəzərə alınmaqla aparılıb. Bu zaman nəzərə almaq lazımdır ki, əgər fiziki şəxs bir neçə yaşayış sahəsinə sahibdirsə,   30 m^2 sahə yaşayış sahələrinin hər birindən çıxılır;

Naxçıvan şəhərindəki mənzil: (135 – 30) × 0.2 = 21manat;

Qıvraq qəsəbəsindəki mənzil: (170 – 30) × 0.1 = 14 manat.

Cəmi ödəniləcək vergi 21 + 14 = 35 manat olacaq.

Önəmli məqam ondan ibarətdir ki, binanın Bakıda yerləşməsi zamanı əlavə olaraq əmsallar tətbiq olunur.  Zonalar və zona əmsalları Nazirlər Kabinetinin 06.04.2015-ci il tarixli 101 saylı qərarı ilə təsdiq edilib.

Nəqliyyat vasitlərindən hesablanan əmlak vergisi

Su, hava nəqliyyatı vasitələrinə sahib rezident fiziki şəxslərin həmin əmlakın yerindən, habelə inların istifadə dərəcəsindən asılı olmayaraq əmlak vergisi üçün vergitutma obyektidir. Hesablamalar zamanı tətbiq edilən əmlak vergisi dərəcəsi mühərriki olanlar üçün hər  kub.sm-ya görə 0,02manat dərəcə ilə, mühərriki olmayanlar üçün isə onların  bazar qiymətinin 1%-i dəyərində tətbiq edilir.

Nümunə 2: Fiziki şəxsin mülkiyyətində həcmi 750 kub.smolan mühərrikli kater, bazar qiyməti 45000 manat olan şəxsi təyyarə vardır. Bu şəxsin əmlak vergisi öhdəliyini hesablayaq.

750*0,02+45000*1%=15+450=465 manat

Əmlak vergisinin ödənilməsi zamanı diqqət ediləsi məqamlar

Fiziki şəxslər sahibkarlıq fəaliyyətlərində istifadə etdikləri əsas vəsaitlərə görə onların orta illik qalıq dəyərindən 1% dərəcəylə vergi ödəyirlər. Amma fərdi sahibkar əsas vəsaitini bazar qiymətindən artıq qiymətə sığortalamışdırsa bazar qiymətinin 1%-i həddində vergi ödənilməlidir. Belə əsas vəsaitlərə binalar aid deyil, binalara görə ödəmələr yuxarıda qeyd etdiyimiz formada həyata keçirilir.

Fiziki şəxslərdən əmlak vergisi bələdiyyələr tərəfindən cari ilə görə tələb edir. Bununla bağlı 1 avqust tarixindən gec olmamaqla ödəyiciyə tədiyyə bildirişi təqdim edilməli, tədiyyə bildirişini aldıqdan sonra hesablanmış vergini ödənməlidir. Ödəməni bir dəfəyə həyata keçirmək məcburiyyətində deyilsiniz. Qanun ödəmələr üçün 15 avqust, 15 noyabr tarixlərini müəyyən etmişdir. Yəni həmin tarixlərə qədər bərabər hissədə ödəməni həyata keçirmək hüququnuz vardır.

Sual verilə bilər, fiziki şəxs binanı təqvim ilində almışdırsa, əmlak vergisini o ödəməlidir yoxsa köhnə sahib? Cavab belədir: Əgər əvvəlki sahib ödəməyibsə, ödənişi binanı yeni əldə etmiş şəxs ödəməlidir.  Vergilər banklar, poçt qurumları, nağdsiz ödəmə terminallarında  ödənilir, onların nağd şəkildə  qəbulu qadağandır. 

Kameral vergi yoxlaması

Əmlak vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması haqqında danışarkən, ilk növbədə bu verginin tutulma formasına nəzər salmaq vacibdir. Əmlak vergisi üzrə vergitutmanın aşağıdakı formaları tətbiq edilir.

• tədiyyə bildirişi əsasında;
• bəyannamələrə uyğun.

Binaların xüsusi mülkiyyətçiləri olan fiziki şəxslər, habelə su və hava nəqliyyat vasitələrinin rezident fiziki sahibləri həmin əmlaklara görə vergini bildiriş əsasında ödəyir. Vergi orqanı yaxud bələdiyyə tərəfindən aparılmış hesablamalar əsasında vergi ödəyicisinə tədiyyə bildirişi təqdim edilir və ödəniş bu bildirişə əsasən icra olunur. Bu halda əmlak vergisi üzrə kameral yoxlamadan danışmaq mənasızdır.

Kameral vergi yoxlaması, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi vergi hesabatları, habelə artıq mövcud olan digər məlumatlar əsasında yerlərə getmədən vergi orqanı tərəfindən aparılır. Əmlak vergisi bəyannaməsi müəssisənin və fərdi sahibkarın balansında olan əsas vəsaitlərə görə təqdim edilir. Emlak vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması bu bəyannamənin məlumatları əsasında aparılır.

Əmlak vergisi üzrə kameral yoxlamanın məqsədi

Kameral vergi yoxlamasının məqsədi aşağıdakılardır:

• vergi pozuntularının aşkar edilməsi və onların qarşısının alınması;
• vergi və digər dövlət yığımları üzrə normativ hüquqi aktların icrasına nəzarət;
• ödənilməmiş və ya tam ödənilməmiş vergi və cərimələrin bərpası;
• maliyyə sanksiyaları üçün əsas olduqda, onların tətbiqi.

Kameral yoxlama proseduru vergi müfəttişlərinin təşkilata birbaşa getməsini nəzərdə tutmur, Dövlət Vergi Xidmətinin uyğun qurumlarında aparılır. Tənzimləyici orqanların səlahiyyətləri belə yoxlamada məhduddur, şirkətin kameral yoxlama prosesində fəal iştirakı tələb olunmur. Ümumiyyətlə, vergi yoxlaması qanun pozuntuları aşkarlanana qədər sakit, səs-küysüz keçir. Qanun  pozuntuları aşkarlandıqda vergi orqanı vergilərin bərpasından tutmuş cinayət məsuliyyətinə qədər müxtəlif tədbirlər görə bilər.

Əmlak vergisi üzrə risk meyarları

Emlak vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması aşağıdakı risk meyarları nəzərə alınmaqla aparılır:

• yoxlanılan  və əvvəlki dövrlərin vergi bəyannamələrinin məlumatlarının müqayisəsi;
• əmlak vergisi üzrə azadolmaların düzgün tətbiqinin araşdırılması;
• mənfəət vergisi bəyannaməsinin 233.2 sətri ilə əmlak vergisi bəyannaməsinin göstəricilərinin müqayisə edilməsi;
• dəqiqləşdirilmiş emlak vergisi beyannamesinde azalma halları varsa, onların səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi.

Bunlardan başqa, əmlak vergisi üzrə kameral yoxlama zamanı hesabat dövründə vergitutma bazasına təsir edən və vergi ödəyicisinin fəaliyyəti ilə bağlı vergi orqanında olan aşağıdakı məlumatlar da araşdırıla bilır:

• Dövlət Gömrük Komitəsindən idxal-ixrac barədə alınan məlumatlar;
• notariat əməliyyatları barədə məlumatlar (daşınmaz əmlakın alqı-satqısı zamanı);
• dövlət satınalma müqavilələri üzrə məlumatlar;
• nəqliyyat vasitələrinin qeydiyyatını aparan qurumların məlumatları;
• mənbəyi məlum digər məlumatlar.

Əmlak vergisi üzrə kameral məktub

Əgər kameral yoxlama zamanı təqdim edilmiş vergi bəyannaməsində uyğunsuzluq aşkar edilərsə vergi ödəyicisinə  tam adı “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktub” olan kameral məktub göndərilir. Məktubda vergi orqanı kameral vergi yoxalmasının aparılmasının mümkün olmaması və bunun səbəbləri göstərilir. Həmçinin yoxlamanın tamamlanması üçün zəruri sənəd və məlumatların təqdim edilməsi (məsələn, dəqiqləşdərilmiş əmlak vergisi bəyannaməsi) tələb olunur.

Kameral məktuba cavabı necə yazmalı?

Ola bilər ki, dəqiqləşdirilmiş vergi bəyannaməsindən başqa izahat məktubu da yazmaq lazım gəlsin. Vergi orqanının uyğunsuzluq haqqında məktubuna cavab sərbəst formada hazırlanır. Əslində bu, həm də vergi orqanına təqdim olunan sənədlərə müşayiət məktubudur. Məktubun mətnində o, vergi orqanlarının tələbini yerinə yetirdiyini və tələb olunan sənədləri onlara göndərdiyini göstərir.

Məktubda kameral yoxlamanın tamamlanması üçün göndərilən sənədlərin siyahısı göstərilməlidir. Əgər uyğunsuzluq məktubunda əlavə suallar nəzərdə tutulubsa, vergi ödəyicisi onların hər biri üçün izahat verir.

Tələb olunan sənədlər çatışmır – vergi ödəyicisini nə gözləyir?

Vergi orqanlarına istənilən halda cavab vermək lazımdır. Bəs əmlak vergisi üzrə tələb olunan sənədlər yodursa? Çox güman ki, vergi əməkdaşları müəssisədə səyyar vergi yoxlaması keçiriləcək.

Sənədlərin itirilməsi, məhv edilməsi və ya ümumiyyətlə verilməməsi şirkət üçün ciddi problem yarada, maliyyə sanksiyalarına, inzibati və cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər. Vergi işçilərinə bütün lazımi sənədlərin vaxtında təqdim edilməsi bu riskləri aradan qaldırır.

Kameral vergi yoxlaması haqqında daha çox məlumat almaq istəyirsiniz? Peşəkarların konsultasiya xidmətindən istifadə edin!

Bizim MMC abadlıq işləri ilə məşğul olur. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindəki kəndlərdən vergi ödəyicisi olmayan şəxslərdən həyətyanı sahələrində becərdikləri ağac və gül kolları alırıq. Bu zaman alınmış məhsulların qeydiyyatı hansı formada aparılmalıdır? 

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, vergi ödəyicisi tərəfindən vergi orqanlarında uçotda olmayan fiziki şəxslərdən malların alışı “Malların alış aktı” ilə sənədləşdirilməli və həmin sənəddə malları təqdim edən şəxsə dair məlumatlar (şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin PİN-i, seriya və nömrəsi, fiziki şəxsin soyadı, adı, atasının adı) əks etdirilməlidir.

Eyni zamanda, vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərdən mallar alınarkən alış aktı kağız daşıyıcıda tərtib edildiyi halda malların alışı tarixindən 5 gün müddətində elektron alış aktı tərtib edilir.

Bununla yanaşı, vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərdən mallar alınarkən vergi ödəyicisi tərəfindən elektron alış aktı tərtib edilməklə çap edilib vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən imzalandığı halda həmin sənəd malların alışını təsdiq edən sənəd hesab edilir və kağız daşıyıcıda alış aktı tərtib edilmir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 71-2-ci maddəsi.

Mənbə: vergiler.az

Kadrlar uçotunun mahiyyəti 

İşçilərin işə qəbulu zamanı istifadə edilən əmək müqaviləsi kadr uçotu məqsədləri üçün əsas sənəddir. Kadr uçotunun aparılması hər bir müəssisə, təşkilat üçün mütləqdir. Bu uçot Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə uyğun tənzimlənir. Gəlin ilk öncə onun nə olduğuna nəzər yetirək:

Kadr uçotunun düzgün şəkildə yerinə yetirilməsi əmək mübahisələrində problemlərin rahatlıqla həll olunmasına gətirib çıxarır. Əmək müqavilələri sayəsində həm işəgötürən, həm də işçi üçün gələcəkdə yarana biləcək problemlərin qarşısı alınır.

Kadr işlərinin düzgün təşkilinin müxtəlif yolları var:

• kadrlar xidməti yaratmaq və bu sahə üzrə mütəxəssis tutmaq;
• bu işi sənədlərlə yaxşı işləməyi bacaran mühasib və ya katibənin öhdəsinə qoymaq;
• bu funksiya üzrə ixtisaslaşmış autsorsinq şirkətinə müraciət etmək.

Qeyd olunan üsulların hər birinin müsbət cəhətləri olmaqla yanaşı, yaratdığı çətinliklər də mövcuddur. Müəssisəyə uyğun seçim etmək lazımdır.

Mühasibatlıqda kadrlar üzrə sənədlərin tərkibi

Kadr uçotunun qurulması prosesi aşağıdakılardan ibarətdir:

1. əmrlərin tərtib olunması;
2. işçilərin şəxsi işlərinin yaradılması;
3. müqavilələrin tərtib olunması;
4. məzuniyyət, ştat cədvəllərinin tərtib olunması;
5. təftiş predmeti üzrə kadr kargüzarlığının yoxlanması;
6. prosedurun tələb olunan kadrlar prosesinə uyğun şəkildə yazılması və s.

Kadr işləri üzrə məsul şəxsin əsas vəzifələri arasında ilkin sənədlərin qəbulu, nəzarəti, işlənməsindən ibarət işlər də mövcuddur. Kadr uçotuna dair sənədləri tərtib edərkən şəxsin birbaşa fərdi məlumatları toplanır, işlənir. Bəs fərqli mərhələlərdə bu tənzimləmələr üçün hansı sənədlər mövcuddur?

Kadr uçotunda ən çox istifadə olunan əmək müqavilələridir. Bundan əlavə əmək kitabçaları, əmrlər və s. mövcuddur. Bu məqalədə biz əmək müqaviləsinin nə olduğuna dair məlumatları bölüşəcəyik.

Əmək müqaviləsi nədir?

Əmək müqaviləsi işçi ilə işəgötürən arasında onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini müəyyən edir və aşağıdakı şəxslər arasında bağlanır:

• işçi (iş yerində çalışan fiziki şəxs);
• işəgötürən (müdiriyyət, müəssisənin rəhbəri).

Əmək müqaviləsi müəssisə, yaxud təşkilatlarda əmək  münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsinə əsas verən yeganə sənəddir. İşəgötürənlə işçi arasında əmək münasibətləri AR Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir.

Bəzi hallarda işəgötürənlər tərəfindən işçilərlə əmək müqaviləsi əvəzinə xidmət müqaviləsi bağlanılır. Lakin xidmət müqaviləsi hər hansı xidmətin göstərilməsi məqsədi ilə sifarişçi və icraçı arasında bağlanılan mülki-hüquqi müqavilədir və mülki qanunvericiliklə tənzimlənir. Məsələn, tapşırıq müqaviləsi, podrat müqaviləsi və s.

Əmək müqaviləsinə əsasən işəgötürən işçini işlə təmin edir, ona görə əmək haqqı ödəyir. Bunun müqabilində işçi:

• səmərəli işləməyi,
• iş qrafiki qaydalarına əməl etməyi,
• əmək müqaviləsi üzrə vəzifələrini yerinə yetirməyi öhdəsinə götürür.

AR Əmək Məcəlləsinin 49-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş bəzi hallar istisna olmaqla, əmək müqaviləsi tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası ilə imzalandıqda, son imzalanma tarixindən əmək müqaviləsi bağlanılmış hesab olunur və hüquqi qüvvəyə minir. Əmək müqaviləsi aşağıdakı tələbləri özündə əks etdirir:

Əmək müqaviləsi aşağıdakı tələbləri özündə əks etdirir:

• İki tərəfin də hüquq və vəzifələrini;
• Əmək şəraitinin şərtlərini;
• İşçinin əmək funksiyasını;
• Tərəflərin öhdəliklərini.

Əmək müqaviləsi Əmək Məcəlləsinə əlavə nümunəvi formaya uyğun tərtib edilir. tərəflərin razılığı iləsərbəst bağlanır, yəni bunun üçün heç bir məcburiyyət olabilməz.

Əmək müqaviləsi bağlayanda bir sıra üstünlüklər əldə edirsiz:

Əmək müqaviləsi haqqında biliklər yalnız kadr uçotu işçiləri üçün deyil, müəssisə rəhbərləri və işçilər üçün də vacibdir.