Blog Full

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il 2 dekabr tarixli 430 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlavə dəyər vergisindən azad olunan bilavasitə kənd təsərrüfatı təyinatlı suvarma və digər qurğuların, maşınların, avadanlıqların və texnikaların, habelə onların ehtiyat hissələrinin Siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi haqqında

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

1. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il 2 dekabr tarixli 430 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2022, № 12, maddə 1535) ilə təsdiq edilmiş “Əlavə dəyər vergisindən azad olunan bilavasitə kənd təsərrüfatı təyinatlı suvarma və digər qurğuların, maşınların, avadanlıqların və texnikaların, habelə onların ehtiyat hissələrinin Siyahısı”nda aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1.1. 8424821000 alt yarımmövqeyinə aid sətirdən sonra aşağıdakı məzmunda sətir əlavə edilsin:

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı ekspert Anar Bayramovun şərhini təqdim edir. Vergi Məcəlləsinin 228-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən işğaldan azad edilmiş ərazilər daxilində yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən göstərilən gecələmə və qalma xidmətlərinə (digər əlavə xidmətlər istisna olmaqla) görə nağdsız qaydada ödənilən ƏDV-nin 30 faizi, nağd qaydada ödənilən ƏDV-nin 5 faizi geri qaytarılır. Bu maddə üzrə ƏDV-nin qaytarılması qaydası və şərtləri bu Məcəllənin 165.5-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən edilir.

Göründüyü kimi, ƏDV-nin geri qaytarılması ilə bağlı fərqli yanaşma yalnız işğaldan azad edilmiş ərazilər daxilində mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən göstərilən gecələmə və qalma xidmətlərinə şamil edilir.

Misal 1. Vətəndaş Şuşa şəhərində yerləşən oteldə qalmaq üçün 118 manat (100 manat + 18 manat ƏDV) nağdsız ödəniş edib. Bu halda həmin xidmətə görə ödənilən 18 manatlıq ƏDV-nin 30 faizi, yəni 5,40 manatı vətəndaşa geri qaytarılacaq.

Misal 2. Vətəndaş Kəlbəcər şəhərində yerləşən oteldə gecələmək üçün 236 manat (200 manat + 36 manat ƏDV) nağd ödəniş edib. Ödəniş nağd olduğu üçün vətəndaşa 36 manatlıq ƏDV-nin 5 faizi, yəni 1,80 manatı geri qaytarılacaq.

Misal 3. Vətəndaş Cəbrayıl şəhərində yerləşən marketdən nağdsız formada 59 manatlıq (50 manat + 9 manat ƏDV) ərzaq məhsulları alıb. Bu halda vətəndaş ərzaq məhsulları aldığı üçün Vergi Məcəlləsinin 165.5-ci maddəsi tətbiq olunacaq. Yəni nağdsız qaydada ödənilmiş ƏDV-nin 30 faizi deyil, 17,5 faizi – 1,58 manatı istehlakçıya geri qaytarılacaq.

Mənbə: Anar Bayramov. “Vergi uçotu” kitabı / vergiler.az

Əmək məzuniyyətləri haqqında ümumi məlumat

İstirahət hüququnun təmin edilməsi, iş qabiliyyətini möhkəmləndirməsi, eləcə də sağlamlığını mühafizə etmək məqsədilə müəyyən vaxt aralığında işçiyə məzuniyyətlər verilir. Onun verilməsi zamanı tətbiq edilən hüquqi normalar Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Məzuniyyətlərin növləri ilə buraya keçid etməklə ətraflı tanış olmaq olar. Əmək məzuniyyəti təcrübədə ən çox istifadə olunur, əsas və əlavə hissələrdən ibarətdir. İşçinin hər iş ili üzrə bir dəfədən az olmayaraq ondan istifadə hüququ var. Bu hüququnun pozulması, məzuniyyətin verilməməsi üzrə qadağalar qanunvericiliklə, o cümlədən İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən tənzimlənir.

Məzuniyyətin verilməməsi üzrə qadağalar

İşçinin məzuniyyət hüququ müqavilə bağlayaraq işə başladığı gündən yaranmış hesab olunur. Tutduğu vəzifədən asılı olmayaraq işçilərin məzuniyyət müddətində:

• iş yeri;
• vəzifəsi;
• əməkhaqları saxlanılır.

Bu şərtlər onların qanunvericiliklə müəyyən olunmuş mühüm təminatlarıdır. ƏM-in 110-cu maddəsinə görə işçilərin məzuniyyətlə təmini, yaxud məzuniyyətdən istifadəsi məhdudlaşdırıla bilməz.

Əmək məzuniyyətinin verilməməsi üzrə qadağalar Məcəllənin 135-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Bu maddəyə əsasən işəgötürənin işçiyə məzuniyyətləri verməməsi qadağan edilir. İşçinin müvafiq iş ilində istənilən səbəbdən məzuniyyətdən istifadəsi mümkün olmaya bilər. Bu halda işçiyə uyğun qaydada kompensasiya ödənişi zəruridir. Amma, nəzərə almaq lazımdır ki:

• ƏM-də 135.2 maddədə “istənilən səbəbdən istifadə edilmədikdə” deyildikdə işəgötürənin deyil, işçinin iradəsi başa düşülməlidir;
• İşçinin məzuniyyətdən istifadə etməməsi halı əsaslı sənədlərlə təsdiq edilməli və rəsmiləşdirilməlidir.

Məzuniyyətin verilməməsi üzrə qadağalar haqqında qısaca danışdıq, bəs istifadə edilməmiş məzuniyyətlərə görə pul kompensasiyalarının verilməsi necə nizamlanır? Bəzi halları nəzərdən keçirək:

a) əgər işçi əmək məzuniyyətinin növbəlilik cədvəlində müəyyən edilmiş vaxtda verilməsini istəyərsə, işəgötürənin bundan imtina edərək, onun məzuniyyətini pul ilə kompensasiya etmək hüququ yoxdur. Hər iki tərəfin qarşılıqlı razılığına əsasən məzuniyyətin başqa ilə keçirilməsi mümkündür. Bu halda da işçiyə, onun razılığı olmadan pul kompensasiyası ödənilə bilməz.

b) işçi məzuniyyətinin 21 təqvim günündən istifadə edərək, yerdə qalan hissəsini pulla əvəzlənməsini tələb edə bilməz.

c) bəzi müəssisələrdə işçilər qrup halında məzuniyyətə buraxıla bilər. Bu zaman həmin işçilərin məzuniyyətdən istifadə etməmək, yaxud da onun pulla əvəzlənməsini tələb etmək hüquqları yoxdur. Belə işçilərə təhsil sahəsində çalışan pedaqoji işçiləri misal göstərmək olar.

Əmək məzuniyyəti verilərkən işçinin işlədiyi aylar üzrə aldığı əməkhaqqısına əsasən orta əməkhaqqı hesablanır. ƏM-nin 140-cı maddəsi məzuniyyətə görə verilən əməkhaqqının hesablanma və ödənməsi qaydalarını şərh edir. Həmin qaydalar haqında buradan da məlumat almaq olar.

Məcəllədə məzuniyyətin verilməməsi üzrə qadağalarla yanaşı, onun keçirilməsi hallarına məhdudiyyətlər də şərh olunub.

Məzuniyyətin başqa vaxta keçirilməsində qadağan edilən hallar

Məzuniyyətin digər vaxta keçirilməsi şərtləri və qaydaları ƏM-nin 134-cü maddəsi ilə müəyyənləşir. Həmin qaydaları şərh edən məqaləmizlə buradan tanış ola bilərsiniz.

Həmin maddəyə əsasən məzuniyyətin vaxtını  dəyişmək üçün aşağıdakı şərtlər olmalıdır:

• işəgötürənin, işçinin təşəbbüsü;
• əsaslandırmaq;
• qarşılıqlı razılıq.

Yuxarıda qeyd edilən şərtlərdən  hər hansı biri ödənilməzsə, əmək məzuniyyəti başqa vaxta keçirilə bilməz.

Qanunvericiliyə əsasən işçilərin məzuniyyət hüququnun pozulması qadağandır.  Qanunvericiliyin pozulması halları, eləcə də təyin edilən cərimələr  İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə müəyyən edilir.

Həmin məcəllənin 192.4-cü maddəsinə görə məzuniyyətlərin hesablanmasında hər hansı bir qanun pozuntusu aşkar edilərsə, vəzifəli şəxslərə 700-1300 manat aralığında cərimələr tətbiq olunur. Əgər nöqsan riyazi hesablama səbəbindən baş verərsə, bu istisna hal kimi qəbul oluna bilər.

Həmçinin, işçiyə məzuniyyət verilmədikdə, yaxud istifadə edilməyən məzuniyyətə görə kompensasiya ödənilmədikdə, işəgötürən məsuliyyətə cəlb olunaraq 1500-2000 manat məbləğində cərimə edilə bilər (IXM, maddə 192.5).

Maliyyə itkilərinə yol verməmək üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş məzuniyyətin verilməməsi üzrə qadağalar, əmək məzuniyyətinin başqa vaxta keçirilməsi, hesablama və ödəmələr diqqətdə saxlanılmalıdır.

Əmlak vergisinin vergitutma bazası

Əmlak vergisinin hesablanması vergitutma bazası və vergi dərəcəsi əsasında aparılır. Fiziki şəxslər, fərdi sahibkarlar və müəssisələr üzrə vergi dərəcəsi fərqlənir. Sabit vergi məbləği və faizlə ifadə olunan dərəcələrlə tanış olmaq üçün buraya keçid edə bilərsiniz.

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 12-ci maddəsində “vergitutma obyektinin vergi tutulan hissəsinin kəmiyyətcə ifadəsi” kimi şərh olunan vergitutma bazası isə əsas vergitutma elementlərindən biridir. Vergitutma bazası vergitutma obyektləri üzrə qanunvericiliyə uyğun sənədləşdirilən məlumatlar əsasında müəyyən olunur.

Əmlak vergisinin vergitutama obyekti AR VM-in 197-ci maddəsində şərh olunub. Vergi bazası rezident, qeyri-rezident fiziki şəxslər, fərdi sahibkarlar və müəssislər fərqli qaydada müəyyən olunub. Məcəllə əmlak vergisinin hesablanması zamanı fərdi sahibkarlar və müəssisələr fərq qoymur. Buna görə də məqalədə  “müəssisə” anlayışından istifadə ediləcək, amma bu zaman həm də fərdi sahibkarlar nəzərdə tutulacaq.

Fiziki şəxslərin əmlak vergisinin hesablanması

Belə hesablamalar zamanı fiziki şəxsin sahibkarlıqla məşğul olub-olmamasından asılı olmayaraq ilk növbədə vergitutma obyektinə diqqət etmək lazımdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, bina, habelə hava, su nəqliyyat vasitələri üçün fiziki şəxsin əmlak vergisinin hesablanması bələdiyyələr tərəfindən aparılır. Hesablamalar əsasında vergi ödəyicisinə tədiyyə bildirişi təqdim edilir, müvafiq məbləğ bələdiyyə büdcəsinə ödənilir.

Qeyd edilənlər sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərə də aiddir, habelə binaların sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədi üçün istifadə edildiyi halları da əhatə edir.

Bina dedikdə qapalı həcm-fəza quruluşuna malik aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik tikinti obyektləri başa düşülür:

• insanların yaşaması, fəaliyyəti, təbiət təsirlərindən qorunması üçün nəzərdə tutulub;
• insanlara sosial, mədəni və məişət xidmətləri göstərir;
• istehsalat sahələrinin yerləşdirilməsi və ya maddi dəyərlərin saxlanması üçün istifadə olunur.

Vergi Məcəlləsinin 198.1.1 maddəsinə görə yaşayış sahəsinə  30 kvadratmetrədək hissəyə görə vergi alınmır. Əmlak vergisi üzrə azadolmalar və güzəştlərin ətraflı təsviri buradadır. Binalar üzrə tətbiq edilən vergi dərəcələri aşağıdakı cədvəldə verilib:

Bakı şəhərində yerləşən binalar üzrə hesablamalar zamanı bu dərəcələrə AR Nazirlər 2015-ci il 6 aprel tarixli 101 nömrəli Qərarı ilə müəyyən olunmuş zonalar üzrə 0,7-1,5 hədlərində əmsallar tətbiq edilir.

Nümunə 1: Fiziki şəxsin xüsusi mülkiyyətindəki Zərdab şəhərində yerləşən mənzilin yaşayış sahəsi 140 kv.m2-dir. Həmin şəxsin illik əmlak vergisinin məbləği (140-30) x 0,2 = 22 manat olacaq.

Su və hava nəqliyyatı vasitələri üçün əmlak vergisinin hesablanması zamanı mühərrikinin 1 kub santimetri üçün 0,02 manat, mühərrik olmadıqda isə – onların bazar qiymətinin 1 %-i olmaqla vergi dərəcəsi tətbiq olunur.

Nümunə 2: Fiziki şəxsin mülkiyyətindəki motorlu katerin mühərrikinin həcmi 800 kub santimetr, avarlı qayığın bazar qiyməti 8.000 manatdır. Əmlak vergisini hesablanması belə olacaq (manatla).

motorlu katerə görə 800 x 0,02 = 16;

avarlı qayığa görə 8.000 x 1% = 80.

Fiziki şəxslər üzrə hesablamalar haqqında burada daha ətraflı şərh olunub.

Müəssisələrin əmlak vergisinin hesablanması

Fərdi sahibkarların və müəssisələrin əmlak vergisi onların balansındakı əsas vəsaitlərin Məcəllənin 202-ci maddəsinə uyğun hesablanmış orta illik qalıq dəyərinin 1 faizi kimi hesablanır və dövlət büdcəsinə ödənilir.

Hesablamalar zamanı vergi ödəyicisinin il ərzində fəaliyyət müddətindən asılı olaraq əmlakın orta illik qalıq dəyərinin müəyyən edilməsinin  üç qaydası tətbiq olunur, yəni vergi ödəyicisi:

1. əvvəlki ildən ödəyici olduqda;
2. hesabat ilində ödəyici olduqda;
3. hesabat ilində ödəyici olmaqdan çıxdıqda.

Birinci hal üçün hesablamaya nümunədə nəzər salaq.

Nümunə 3: Müəssisənin əsas vəsaitlərinin hesabat ilinin əvvəlinə qalıq dəyəri 140000, hesabat ilinin sonuna isə 130000 manat olub. Müəssisənin əmlak vergisi üzrə hesablama  belə olacaq:

Əsas vəsaitlərinin orta illik qalıq dəyəri: (140.000+130.000)/2=135.000 manat

Əmlak vergisi: 135000*1%=1350 manat

Fərdi sahibkarların və müəssisələrin əmlak vergisinin hesablanması qaydaları üzrə daha çox nümunə ilə buradan tanış olmaq olar. Azadolmalar və güzəştlər Vergi Məcəlləsinin 199-cu maddəsində şərh olunub. Həmin güzəştlər haqqında buradan da məlumat ala bilərsiniz.

Əmlak vergisinin ödənilməsi

Hüquqi və fiziki şəxslərin əmlak vergisi ödənişləri cari vergi ödəmələri formasında həyata keçirilir. Fərdi sahibkarlar və müəssisələr üçün cari ödəmələr təqvim ili ərzində 4 dəfə, fiziki şəxslər üçün isə 2 dəfə həyata keçirilir.

Əmlak vergisinin hesablanması və ödənilməsi zamanı cari vergi ödənişlərindən istifadə qaydası haqqında “Hüquqi və fiziki şəxslərin əmlak vergisi ödəmələri”  məqaləmizdən daha geniş məlumat almaq olar.