Read More9
Read More9
Oxunma sayı: 131. 658
7 Yan 2026

2026-cı ildə Nett-dən Gross-a əməkhaqqı hesablanması

by | posted in: Xəbər | 0

Nett əməkhaqqı nədir?

İşçinin vergi və digər icbari tutulmalardan əvvəlki ümumi gəliri (gross) ilə faktiki aldığı məbləği (net) dəqiq fərqləndirmək üçün gross-dan nett-ə və yaxud əksinə, nett-dən gross-a düsturlardan istifadə etməklə əməkhaqqının hesablanması aparılır.

Bu, həm işəgötürənə, həm də işçiyə faktiki maliyyə öhdəliklərini və gəlirlərini müəyyən etməyə imkan verir. İşəgötürən vergiləri və ödənişləri hesablamaq üçün ümumi məbləğdən (gross əməkhaqqı) istifadə edir, işçi isə şəxsi xərclərini planlaşdırmaq üçün onların hesabına yatırılan xalis məbləği (nett maaş) bilməlidir.

Nett əməkhaqqı – işçiyə muzdlu işlə bağlı ödənilən haqdan qanunvericiliklə müəyyən edilmiş vergi və digər icbari tutulmalar çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdir.

Ümumi və xalis əməkhaqqı barədə bizim “Gross və Nett əməkhaqqı nədir” məqaləmizdən geniş məlumat ala bilərsiz.

Xalis əməkhaqqının hesablanması 2026-cı ildə dəyişəcəkmi?

Bəli dəyişəcək, bu özəl müəssisələrdə çalışan müzdlu işçilərdən tutulmalara dəyişikliklər edilməsi barədə layihədə öz əksini tapıb. Dəyişikliklərdə aylıq gəlirin 2500 manatadək olan hissəsi üzrə olan gəlir vergisinin:

  • 3 illik (2026-2028) mərhələli keçidi nəzərdə tutur;
  • proqressiv vergi dərəcələri müəyyən edilir –3 (5;7)%, 10%,14%.

Dəyişikliklərə daha ətraflı tanış olmaq üçün “Əməkhaqqıdan tutulmaları 2026-cı ildə necə olacaq” adlı məqaləyə keçid edin.

Gözlənilən dəyişikliklər, təbii ki, işçinin faktiki aldığı məbləğə, ümumi əməkhaqqına, habelə onların hesablanması alqoritminə təsir edəcək.

Nett → Gross hesablanması hansı hallarda lazım olur?

  • İşçi gəlirlərini hesablamaq istəyir: bütün çıxılmalardan sonra kartına faktiki nə qədər məbləğin köçürüləcəyini bilərək işçi şəxsi büdcəsini planlaşdıra bilər.
  • Əmək müqaviləsində dəqiqləşdirmələr: işçi ilə faktiki alacağı məbləğ razılaşdırılıb, lakin əmək müqaviləsində ümumi əməkhaqqını əks etdirmək lazımdır;
  • İşçinin tam dəyərini bilmək istəyi: Nett-dən Gross-a əməkhaqqını bilməklə vergi və icbari tutulmaları nəzərə alaraq işəgötürənin işçiyə nə qədər xərc çəkdiyini müəyyən etmək olar.

Hesablamalar necə aparılır?

Faktiki alınan məbləğdən ümumi əməkhaqqını hesablamaq üçün ilk növbədə Nett əməkhaqqının Grossdan (ümumi əməkhaqqıdan) müəyyən edildiyini bilməliyik.

Nett = Gross – (Gəlir Vergisi + MDSS + İşsizlikdən Sığorta + İcbari Tibbi Sığorta )

Göründüyü kimi Nett əməkhaqqından Gross məbləği tapmaq üçün NETT əməkhaqqına (xalis maaşa) əməkhaqqıdan tutulan bütün vergiləri və icbari ödənişləri (gəlir vergisi, sosial sığorta və sair) əlavə etmək lazımdır.

2026-cı ildə əməkhaqqı hesablanmasının əsasları

2026-cı ildə əməkhaqqıdan tutulmalara tətbiq edilməsi gözlənilən dəyişikliklər əsasən neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərə aiddir. Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektorunda çalışan işçilər üzrə əməkhaqqı hesablaması 2025-ci ildəkinə nisbətən az dəyişib. Bu sektorda da İTS hesablanması, özəl sektorda olduğu kimi, əməkhaqqı 2500 manatadək və 2500 manatdan çox olan hissəsinə görə bölünmüş iki aralıqda aparılır.

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoru üçün əməkhaqqı cədvəli -2026

Dəyişikliklərdən sonra özəl sektorda əməkhaqqıdan tutulmalar 2026-ci ildə aşağıdakı kimi olacaq:

  • Gəlir vergisi (GV): 2500 manatadək (Gross– 200) × 3%, 2500 – 8000 manat arası 75+ (Gross-2500)* 10%, 8000 manatdan yuxarı olduqda 625 manat + (Gross-8000)*14%;
  • Məcburi Dövlət Sosial Sığortası (MDSS): 200 manatadək Gross*3%, 200-8000 manat aralığında (Gross-200)*10%+6, 8000 manatdan yuxarı olduqda (Gross-8000)*10%+786;
  • İcbari Tibbi Sığorta (ITS): 2500 manatadək Gross × 2%, 2500 manatdan çox olduqda (Gross-2500)*0,5%+50;
  • İşsizlikdən sığorta (İS) = Gross × 0.5%

2026-cı il üzrə NETT–GROSS əməkhaqqı hesablamaları ilə bağlı sualınız var? Bizə müraciət edin!

2026-cı ildə Nett-dən Gross-a əməkhaqqı hesablanmasının əsasları

Əməkhaqqıdan tutulmalara 2026-cı ilin əvvəlindən tətbiq ediləcək tutulmalara diqqət etsək, onların müəyyən aralıqlarda fərqli olduğunu görə bilərik. Bu xalis maaşdan ümumi əməkhaqqının hesablanmasına da təsir edir. Hesablama zamanı ümumi əməkhaqqının yuxarıda qeyd edilən intervallardan hansına uyğun gəlməli olduğünü təxmin etmək lazımdır, əks halada hansı düsturun tətbiq ediləcəyini müəyyən etmək çətinləşir. Bu xüsusi ilə aralıqlarn sərhədlərində özünü daha çox biruzə verir və hesablamalara təsir edir.

Nett – Gros əməkhaqqı hesablanmasının riyazi mahiyyətini anlamaq üçün 0-2500 manat aralığını araşdıraq. Digər intervallar üçün hesablamaların ardıcıllığı mahiyyətcə eynidir.

Gross əmək 0 – 2500 manat aralığında olduqda hesablamalar  

Bu aralıqda olan əməkhaqqı üçün gəlir vergisi 3% təşkil edir, eyni zamanda Vergi Məcəlləsinin 102.1.6 -ci maddəsi nəzərə alınmaqla:

  •  GV = (Gross – 200) × 0.03 = 0,03* Gross – 6

Bu dəyəri əsas düsturda yerinə qoyaq:

  • NETT = Gross – (0,03* Gross – 6) + 0.125 * Gross – 14)
  • NETT = Gross – (0.155 * Gross – 20)
  • NETT =  0.845 * Gross + 20

GROSS = (NETT – 20) / 0.845

Nümunə:

Nett=2132,50  manat,  Gross=(2132,50-20)/0,845 = 2500 manat

Aralıqların sərhədlərinə uyğun ədədləri, habelə yuxarıdakı riyazi hesablamaların mahiyyətini bilməklə digər intervallar üçündə riyazi hesablamalar aparmaq olar.

Exceldə NETT → GROSS kalkulyatoru

Əlbəttə, riyazi hesablamalar aparmaq olar, amma bu vaxt aparır, diqqət tələb edir və cansıxıcıdır. Bunu nəzərə alaraq mütəxəssislərimiz sizin üçün Exceldə sadə kalkulyator hazırlayıb. Kalkulyator bütün kateqoriyalara aid olan işəgötürənlərdə çalışan işçilərin 2026-ildə  əməkhaqqından tutulmaları, habelə Nett →Gross yaxud əksinə hesablamalrı aparmağa imkan verir.

Əgər:

  • GROSS əmək haqqı aralığı məlum deyilsə, yaxud;
  • hesablamalar aralıq sərhədlərinə yaxın maaşlar üçün aparılırsa;
  • verilmiş NETT maaşa əsasən hansı düsturdan istifadə edəcəyinizi bilmirsinizsə;

rahatlıqla bu kalkulyatordan istifadə edə bilərsiniz.

Bundan başqa “Supergross” Excel düsturu vasitəsi ilə işçinin işəgötürənə tam olaraq hansı məbləğə başa gəldiyini (işçinin tam dəyəri) də bu kalkulyatorla hesablamaq  olar.

Fayla nəzər yetirin: Nett – Gross kalkulyatoru üçün keçid al

Faylı yükləyin: Nett – Gross əməkhaqqı hesablanması (2686 downloads )

2026-cı il üzrə NETT–GROSS əməkhaqqı hesablamasını mütəxəssislərə həvalə edin!

 

24 Noy 2025

2026-cı il üçün əməkhaqqı cədvəli: əməkhaqqıdan tutulmalar necə hesablanacaq?

by | posted in: Xəbər | 0

1. Əməkhaqqıdan tutulmalar 2026-cı ildə dəyişəcəkmi?

Azərbaycanda 2026-cı ildə əməkhaqqıdan vergi tutulması qaydalarında mühüm dəyişikliklər olacaq. Belə ki, 2026-ci ilin yanvar ayının 1-dən neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən vergi tutlmasına edilən güzəştlər (Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 101.1-1. bəndi) qüvvədən düşür. Habelə həmin kateqoriyalı işçilərə hesablanmış əməkhaqları üzrə məcburi dövlət sosial tutulmalarının hesablanması qaydalarında da (“Sosial sığorta haqqında” AR qanunun 14-cü maddəsi) həmin tarixdən yeni redaktə gözlənilir. Bu güzəştlərin ləğvi, gözlənilən dəyişikliklər, təbii ki, işçilərin “ələ çatan” maaşına (nett əməkhaqqıya) birbaşa təsir göstərəcək.

Həm işçilər, həm mühasiblər, həm HR mütəxəssisləri, həm də işəgötürənlər üçün nəzərdə tutulan bu məqalədə gözlənilən dəyişikliklərin mahiyyəti şərh olunur.

2. Əməkhaqqıdan tutulan vergilər və ayırmalar 2025-ci ildə necə idi?

Müzdlu işdən aylıq gəlirlərdən 2025-ci ildə vergi tutulması Vergi Məcəlləsinin 101.1 maddəsi ilə tənzimlənib. Həmin maddəyə əsasən 2500 manatdək olan əməkhaqqıdan 14%, 2500 manatdan çox olan əməkhaqqıdan isə 350 manat və 2500 manatdan çox olan hissəsinin 25%-nin cəmi hesablanmaqla vergi tutulur.

Eyni zamanda Məcəllənin 101.1-1 maddəsi ilə neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərinə 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə vergi güzəştləri müəyyən olunub. Qeyd edilən müddətdə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablamalarına da müəyyən güzəştlər tətbiq edilib. 2025-ci ildə əməkhaqqıdan tutulmalar haqqında buradan daha ətraflı məlumat almaq olar. 7 illik müddət bitdiyindən bu güzəştlər 2026-cı ilin yanvar ayının 1-dən qüvvədən düşür.

3. Əməkhaqqıdan tutulmalarda 2026-cı ildə hansı dəyişikliklər gözlənilir?

Təklif edilən layihə, 7 illik vergi güzəştlərinin ləğvindən sonra, heç də bütün kateqoriyalardan olan işçilərin muzdlu işlə bağlı gəlirlərinə Vergi Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsinin birbaşa tətbiqini nəzərdə tutmur. Layihəyə görə özəl sektorda 2026-cı ildə əməkhaqqıdan tutulacaq gəlir vergisinin dərəcəsi aşağıdakı kimi müəyyən oluna bilər:

Aylıq gəlir Gəlir vergisi -2026
0 – 2500 AZN (2500-200)*3%
2500 – 8000 AZN 75 AZN + 2500-dən yuxarı hissənin 10%-i
8000 AZN-dən yuxarı 625 AZN + 8000-dən yuxarı hissənin 14%-i

 Həmçinin, 2027-2028-ci illərdə aylıq gəlirlərin minimum intervalı üçün (0-2500 manat) vergi dərəcəsinin artımı (5 və 7 %) nəzərdə tutulur, yəni:

  • 01.2027-cı il tarixdən 01.01.2028-ci il tarixədək 2500 manatadək aylıq gəlirdən 5 faiz, 2500 manatdan 8000 manatadək olan aylıq gəlirdən 125 manat + 2500 manatdan 8000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəlir 8000 manatdan çox olduqda 675 manat + 8000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi;
  • 01.2028-cı il tarixdən 01.01.2028-ci il tarixədək isə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 7 faiz, 2500 manatdan 8000 manatadək olan aylıq gəlirdən 175 manat + 2500 manatdan 8000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəlir 8000 manatdan çox olduqda 725 manat + 8000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi gəlir vergisinin çıxılması gözlənilir.
Vergi dərəcələri üzrə dəyişikliyin mahiyəti
✔ 2019–2025 dövründə özəl sektorda əməkhaqqıya gəlir vergisi 0% idi;
✔ 2026-dan vergitutma yenidən bərpa olunur;
✔ Əmək bazarında işçilərin xalis maaşı bir qədər azalacaq;
✔ Mühasiblər üçün əməkhaqqı hesablamalarında yeni düstur tətbiq ediləcək.

4. DSMF, işsizlik və tibbi sığorta tutulmaları 2026-cı ildə dəyişəcəkmi?

Təklif edilən layihədə 2026-cı ildə məcburi dövlət sosial sığorta (MDSS) haqlarının hesablanması zamanı işçi və işəgötürənə münasibətdə aşağıdakı sxemlər nəzərdə tutulub:

  • 200 manatadək əməkhaqqı üçün MDSS – işçi 3 %, işəgötürən 22 %;
  • 200-8000 manat üçün MDSS – işçi 10 %, işəgötürən 15 %;
  • 8000 manatdan çox oldurqa – işçi 10 %, işəgötürən 11 %.

Hazırki məlumatlar görə işsizlik sığortası üzrə hər hansı dəyişiklik nəzərdə tutulmasa da, İTS üzrə aşağıdakı dəyişiklik gözlənilir:

  • İşsizlikdən sığorta haqqı – 0,5%;
  • İcbari Tibbi Siğorta haqqı – 2500 manatadək 2%, 2500 manatdan yuxarı 0.5%.

Beləliklə işçinin 2026-cı ildə əməkhaqqı üzrə əsas dəyişikliklər vergilər və 2500 manatdan yuxarı dəyərlər üçün isə İTS ilə bağlıdır.

2026-cı il üzrə işçilərdən tutulmaların siyahısı
✔Gəlir vergisi – yeni dərəcələrlə;
✔DSMF – 200 manatadək 3%, 200 manatdan yuxarı – 6 manat + yuxarı məbləğin 10%-i;
✔İşsizlikdən sığorta – 0.5%;
✔İcbari tibbi sığorta – 2500 manatadək – 2%, 2500 manatdan yuxarı olduquqda – 50+2500 manatdan yuxarı məbləğin 0,5%;✔Həmkarlar təşkilatına tutulmalar – uyğun dərəcələrlə.

5. Xalis əməkhaqqının hesablanması – 2026: düstur və nümunə

2026-cı ildən xalis əməkhaqqını hesablamaq üçün belə bir düsturdan istifadə etmək olar:

Nett əməkhaqqı (Xalis maaş) = Gross əməkhaqqı – (gəlir vergisi + DSMF + işsizlik + tibbi sığorta)

Bunu nümunədə izah edək. Tutaq ki, özəl müəssisədə çalışan işçinin əməkhaqqısı (Gross) 3000 manatdır.

Gəlir vergisinin hesablanması:  75 + (3000 – 2500) × 10% = 75 + 50 = 125 manat

MDSS hesablanması: 6+(3000-200)*10%=6+280= 286 manat

Tutulmalar Məbləğ
Gəlir vergisi 125 manat
MDSS 286 manat
İşsizlik (0.5%) 15 manat
Tibbi sığorta – 2500 manatadək 2%, 2500 manatdan yuxarı 0.5%. 52,50 manat
Xalis maaş 2521,50 manat

6. İşəgötürənlərin məsuliyyəti və yükü dəyişəcəkmi?

Məqalə işçilərin əməkhaqlarından tutulmalar üzrə 2026-cı ildə baş verəcək dəyişiklliklərin şərhinə yönəlsə də, qısa bir qeyd edək:

  • İşəgötürən üçün 2026-cı ildə ümumi yükündə əməkhaqqının 2500-8000 manat intervalında olan hissəsində azalma olacaq (icbari tibbi sığorta hesabına), 2500 manatadək olan hissəsində isə dəyişmir;
  • Lakin əməkhaqqı hesablanması prosesinin yenidən qurulması lazımdır;
  • 2026-cı ildən bütün Vahid Bəyannamələrdə yeni dərəcələr tətbiq olunacaq;
  • HR və mühasibatlıq şöbələri sistemlərini yeniləməlidir.

7. Dəyişikliklər işçilərin xalis maaşına (nett əməkhaqqıya) necə təsir edəcək?

2026-cı ildə işçilərin real xalis əməkhaqlarında kiçik azalma baş verə bilər:

  • 1000 manat maaş alan işçinin xalis maaşı təxminən 30 manat azalır;
  • 1500 manat maaş alan işçinin xalis maaşı 45 manat azalır;
  • 2500 manat maaşda azalma 75 manat civarındadır;
  • Yuxarı maaşlarda isə dəyişiklik daha çox hiss edilir.

Azalmanın əsas səbəbi 2026-cı ildə əməkhaqqıya yenidən gəlir vergisinin tətbiq olunmasıdır. MDSS, İS vəvə İTS (2500 manatadək olan əməkhaqlarında) dəyişmədiyi üçün dəyişiklik yalnız gəlir vergisindən qaynaqlanır.

Aşağıdakı keçidlərdən Exceldə hazırlanmış əməkhaqqı cədvəllərini yükləmək olar:

2026-cı il üçün neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoru üçün əməkhaqqı cədvəli (3294 downloads )

2026-cı il üçün neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoru üçün əməkhaqqı cədvəli (1086 downloads )

Cəmil Əsədov, Accounting.Az saytının redaktoru

17 Apr 2026

407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabı üzrə uçot: prinsiplər, standartlar və nümunələr

by | posted in: Xəbər | 0

Müəllif: Cəmil Əsədov / accounting.az saytının redaktoru

407 saylı hesab — törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan borcların uçotu üçün istifadə olunan mühasibat hesabıdır. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər adətən kreditlər, istiqrazlar, uzunmüddətli borc müqavilələri və ya digər maliyyə vasitələri formasında olur və onların əsas xüsusiyyəti – faizlə maliyyələşmə və bir ildən çox müddətə aid olmasıdır. 407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabı yalnız törəmə və ya asılı müəssisələrlə qarşılıqlı münasibətlərdə istifadə olunur və belə borcların əlaqəli tərəf öhdəlikləri kimi tanınması, maliyyə hesabatlarında açıqlanma zərurətini artırır.

Gəlin ilk növbədə hesabın tətbiqi zamanı istifadə edilən bəzi anlayışlara beynəlxalq uçot standartları baxımından aydınlıq gətirək.

Törəmə müəssisə (Subsidiary)

Törəmə müəssisə, başqa bir şirkətin (ana şirkətin) tam və ya nəzarət edən səviyyədə sahib olduğu müəssisədir. Ana şirkət törəmə müəssisənin maliyyə və fəaliyyət qərarlarına nəzarət edə bilir. Açar şərt-nəzarət etməkdir.
Ana şirkət aşağıdakı hallarda törəmə müəssisəyə nəzarət edir:

  • səhm və ya səsvermə hüququnun əksəriyyətinə sahibdirsə (adətən >50%);
  • idarəetməni müəyyənləşdirə bilirsə (məsələn, direktorlar şurasının təyinatı);
  • gəlirlər və aktivlər üzərində dominant söz sahibidirsə.

Mənbə: 10 saylı MHBS: “Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları” (IFRS 10).

Asılı müəssisə (Associate)

Asılı müəssisə, başqa bir şirkətin tam nəzarət etmədiyi, lakin əhəmiyyətli təsirə malik olduğu şirkətdir. Yəni, onu idarə etmir, amma qərarların qəbuluna müəyyən təsir gücünə malikdir.

Ən çox rast gəlinən hal – bir şirkət digərinin səhm və ya səsvermə hüququnun 20%-dən çoxuna, lakin 50%-dən azına sahibdirsə, bu, asılı müəssisə sayılır.

Mənbə: 28 saylı MUBS:  “Asılı müəssisələrə və birgə müəssisələrə investisiya qoyuluşları” (IAS 28).

407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabında uçot zamanı əhəmiyyətli təsiri sübut etmək üçün bəzi məqamlar nəzərə alınmalıdır. Bu “Asılı müəssisələrə investisiyalar – 151-ci hesab üzrə uçot” adlı məqalədə şərh olunub.

Əhəmiyyətli təsir (Significant influence)

Əhəmiyyətli təsir, bir şirkətin digərinin maliyyə və fəaliyyət siyasətlərinin formalaşmasında iştirak edə bilməsi deməkdir. Ancaq bu, tam nəzarət və ya birgə nəzarət demək deyil.

Əlamətləri:

  • direktorlar şurasında yer alma;
  • siyasət qərarlarına təsir etmək hüququ;
  • əhəmiyyətli səhm payı (20%-dən çox).

Nümunə – əgər “A” şirkəti “B” şirkətinin 30%-nə sahibdirsə və şuranın qərarlarında iştirak edirsə, “B” şirkəti “A” üçün asılı müəssisədir və “A” şirkəti “B”-yə əhəmiyyətli təsir göstərir.

Mənbə: IAS 28 və MHBS12: “Digər müəssisələrdə iştirak paylarının açıqlanması” (IFRS 12).

Milli qanunvericilikdə 407 saylı hesabın mövqeyi

Hesabın mahiyyəti və təyinatı “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu, habelə AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə müəyyən edilib. Qaydaların 34.34-cü bəndi hesabın mahiyyətini izah edir: “407 №li “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabında mühasibat uçotu subyekti törəmə və ya asılı müəssisələrindən faiz xərcləri yaradan borclar aldığı zaman, onlar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.“

Bu hesab yuxarıda qeyd edilən qaydaların 4-cü “Uzunmüddətli öhdəliklər” bölməsində əks olunur və faiz xərcləri və əsas borc ayrı-ayrılıqda uçota alınmalıdır.

Hesab aşağıdakı uçot hesabları ilə birgə 40-cı “Uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” maddəsinə aiddir:

Törəmə və ya asılı müəssisələrindən faiz xərcləri yaradan borclar alındığı zaman, hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində ödənilməli olan borclar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar 506 №li “Törəmə (asılı) müəssisələrə qısamüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabında əks etdirilir.

407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabı üzrə tənzimləmələr

Hesab üzrə uçot qeydlərinin tənzimlənməsi yuxarıda qeyd edilən qaydaların 34.34-34.38 bəndləri əsasında aparılır. Tənzimləməlin mahiyyəti aşağıdakı cədvəldə verilib:

Əməliyyatın məzmunu Debit Kredit
Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər yarandıqda (34.34) 223 (“Bank hesablaşma hesabları”) yaxud 224 (“Tələblərə əsasən açılan digər bank hesabları”) 407 saylı hesab
Öhdəlik qısamüddətli kimi təsnifləşdirildikdə (34.34) 407 saylı hesab 506 saylı hesab
Hesab üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda (34.35) 407 saylı hesab 631-4: Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə gəliri
Hesab üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda (34.35) 751-4: “Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə xərcləri” 407 saylı hesab
Öhdəlik qısamüddətli kimi təsnifləşdirilmədən birbaşa ödənildikdə (34.36) 407 saylı hesab “Pul vəsaitlri və onların ekvivalenti” bölməsinin hesabları (221, 223, 224, 225)
Öhdəlik üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi (34.37) 407 saylı hesab Uzun və qısamüddətli debitor borcları- uyğun hesabları, Sair qısamüddətli aktivlər –  243, 244 saylı hesabları, 538 -“Digər qısamüddətli kreditor borcları” və 545 “Digər qısamüddətli öhdəliklər” hesabları
Öhdəliyin bağışlanılması və ya qanunvericiliyə uyğun silinməsi(34.38) 407 saylı hesab 631-5 saylı “Digər maliyyə gəlirləri” hesabı

Beynəlxalq mühasibat standartları ilə əlaqə

407 saylı hesabın uçotu zamanı bir neçə beynəlxalq mühasibat standartının tələbləri nəzərə alınmalıdır:

  • Maliyyə öhdəliklərinin ilkin tanınması və qiymətləndirilməsi (“Maliyyə alətləri: IFRS 9)
  • Törəmə müəssisələrə olan borcların açıqlanması (“Əlaqəli tərəflərlə bağlı məlumatların açıqlanması.IAS 24)
  • Konsolidasiya və açıqlama standartları ( “Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatları: IFRS 10”, “Digər müəssisələrdə iştirak paylarının açıqlanması: IFRS 12”)

Bu standartlara əsasən:

  • törəmə müəssisəyə verilmiş və ya ondan alınmış borclar ayrıca göstərilməli;
  • faiz xərcləri və risk dərəcələri açıq şəkildə təqdim edilməlidir.

Həmçinin, borcun məbləği və valyutası, faiz dərəcəsi və ödəniş cədvəli, əlaqəli tərəf olması və struktur baxımından təsviri maliyyə hesabatlarında xüsusi qeydlərlə verilməlidir.

407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabında uçotun tənzimlənməsi zamanı aşağıdakı risklər və uçota təsir edən amillər də nəzərə alınmalıdır:

  • valyuta riski – əgər borc xarici valyutadadırsa, məzənnə dəyişməsi uçotda yenidən qiymətləndirməyə səbəb olur.
  • kredit riski – əlaqəli tərəf öhdəliyinin ödənməməsi müəssisənin likvidlik göstəricilərinə təsir edə bilər.
  • yığım riski: Əlaqəli tərəf uçotunda xərclərin vaxtında tanınmaması audit zamanı problemlər yarada bilər.

Praktik nümunə

“ABC” şirkəti öz törəmə (asılı) müəssisəsindən ilin əvvəlində 3 il müddətinə illik 8 faizlə 50000 manat borc alıb. Müddətin ikinci ilinin noyabr ayının sonunda borc tamamilə qaytarılır. Mühasibat yazılışları aşağıdakı cədvəldə verilib. 

Əməliyyatın məzmunu Debit Kredit Məbləğ (manatla)
Törəmə müəssisədən uzunmüddətli borc götürülüb 223: “Bank hesablaşma hesabları” 407 saylı hesab 50 000
1-ci il üçün faiz xarici hesablanıb 751: “Maliyyə xərcləri” 537: “Faizlər üzrə qısamüddətli borclar” 4 000
1-ci il üçün faiz borcu ödənilir 537: “Faizlər üzrə qısamüddətli borclar” 223: “Bank hesablaşma hesabları” 4 000
İlin sonunda faiz xərcləri mənfəətlə bağlanır 801: “Ümumi mənfəət (zərər) 751: “Maliyyə xərcləri” 4 000
2-ci il noyabr ayında borc qaytarılır 407 saylı hesab 223: “Bank hesablaşma hesabları” 50 000
2-ci il üçün faiz xarici hesablanıb 751: “Maliyyə xərcləri” 537: “Faizlər üzrə qısamüddətli borclar” 3 667
2-ci il üçün faiz borcu ödənilir 537: “Faizlər üzrə qısamüddətli borclar” 223: “Bank hesablaşma hesabları” 3 667
İlin sonunda faiz xərcləri mənfəətlə bağlanır 801: “Ümumi mənfəət (zərər) 751: “Maliyyə xərcləri” 3667

Nəzərə almaq lazımdır ki, 407 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” hesabı mühasibat uçotunun həm milli, həm də beynəlxalq səviyyədə mühüm elementidir. Törəmə müəssisələrlə əlaqəli borcların düzgün sənədləşdirilməsi, vaxtında uçota alınması və doğru açıqlanması müəssisənin maliyyə şəffaflığına və audit proseslərinə birbaşa təsir edir.

17 Apr 2026

ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyat limiti necə müəyyən edilir?

by | posted in: Xəbər | 0

Məcburi ƏDV qeydiyyatı üçün tələb olunan dövriyyə həddi ilə bağlı məlumat verməyinizi xahiş edirəm.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 155.1-ci maddəsinə əsasən, sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən və ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200.000 manatdan artıq olan şəxslər, o cümlədən Vergi Məcəlləsinin 218.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş hüquqdan istifadə etməyən ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər növbəti ayın birinci günündən 10 gün ərzində ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə verməyə borcludurlar.

Vergi tutulan əməliyyatların həcmi müəyyən edilərkən vergi ödəyicisinin pərakəndə ticarət və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə göstərilən xidmətlər üzrə nağdsız qaydada POS-terminal vasitəsilə aparılan ödəmələr əsasında formalaşan dövriyyəsi 0,5 əmsal tətbiq edilməklə nəzərə alınır.

Əlavə olaraq bildirilib ki, ƏDV qeydiyyatından keçməli olmayan sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən şəxslər də vergi orqanına ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyat haqqında könüllü ərizə verə bilərlər.

Əsas: Vergi Məcəlləsi 155-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

Sonuncu əməkhaqqı, yoxsa məzuniyyət haqqı? Müqayisəli təhlil

16 Apr 2026

Sonuncu əməkhaqqı, yoxsa məzuniyyət haqqı? Müqayisəli təhlil

by | posted in: Xəbər | 0

Әmək Məcəlləsinin 111-ci maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən, məzuniyyətdə olduğu müddət ərzində işçinin iş yeri, vəzifəsi (peşəsi) və bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallarda, sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla, orta əməkhaqqı saxlanılır, habelə işəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinin pozulması və işçinin intizam məsuliyyətinə cəlb edilməsi yolverilməzdir. Bu müddət işçinin əmək stajına, həmçinin ixtisası üzrə stajına daxil edilir.

İqtisadçı ekspert Anar Bayramov həmin müddəaya bu il əlavə edilmiş “sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla” ifadəsinin mahiyyətini açıqlayıb.

İşçinin məzuniyyətdə olduğu dövr üzrə ödəniləcək məbləğ aşağıdakı iki göstərici ilə müqayisə edilir:

– Orta әmәkhaqqı әsasında hesablanmış mәzuniyyәt haqqı;

– İşçi mәzuniyyәtә çıxmadığı halda, yәni mәzuniyyәt dövrünә tәsadüf edәn tarixlәrdә normal qaydada işlәdiyi tәqdirdә alacağı әmәkhaqqı.

Qaydaya əsasən, əgər birinci göstərici ikinci göstəricidən çox olarsa, məzuniyyət haqqı birinci göstərici üzrə ödənilir. Әks halda, ikinci göstərici əsas götürülür.

Misal 1

İşçi 6-13 fevral 2026-cı il tarixlərində (8 təqvim günü) əmək məzuniyyətindən istifadə edəcək. Fərz edək ki, işçinin son 12 ay ərzində əməkhaqqı sabit olub və aylıq 1.000 manat təşkil edib.

Әmək Məcəlləsinin 140-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, son 12 ay üzrə bir təqvim günü üçün məzuniyyət haqqı belə hesablanacaq:

(12.000 : 12) : 30,4 gün = 32,89 manat.

8 təqvim günündən istifadə edən işçinin məzuniyyət haqqı:

32,89 x 8 təqvim günü = 263,16 manat

6-13 fevral 2026-cı ili əhatə edən məzuniyyət dövrünə 6 iş günü düşür (beşgünlük iş rejimi, fevral ayında ümumilikdə 20 iş günü). İşçi məzuniyyətə çıxmadığı halda alacağı əməkhaqqı:

(1.000 : 20) x 6 iş günü (məzuniyyət dövrünə təsadüf edən iş günlərin sayı) = 300 manat.

Mәzuniyyәt üçün orta әmәkhaqqı məbləği – 263,15 manat mәzuniyyәt dövründәki iş günlәrә görә sonuncu әmәkhaqqıdan (300 manat) az olduğu üçün işçiyə 6–13 fevral 2026-cı il tarixləri üzrə məzuniyyət haqqı 300 manat məbləğində ödənilməlidir.

Misal 2

Eyni göstəricilərə malik işçi 6–9 fevral 2026-cı il tarixlərində (4 təqvim günü) əmək məzuniyyətindən istifadə edəcək. Son 12 ay üzrə bir təqvim günü üçün məzuniyyət haqqı 32,89 manat olacaq:

(12.000 : 12) : 30,4 = 32,89 manat.

6–9 fevral 2026-cı il tarixləri üzrə məzuniyyət üçün orta əməkhaqqı:

32,89 x 4 = 131,58 manat.

Bu dövrə 2 iş günü düşür (6 və 9 fevral 2026-cı il tarixləri). Ona uyğun olaraq, işçi məzuniyyətə çıxmadığı halda, alacağı əməkhaqqı məbləği 100 manat olacaq:

(1.000 : 20) x 2 = 100 manat.

Bu halda mәzuniyyәt üçün orta әmәkhaqqı məbləği – 131,58 manat

Mәzuniyyәt dövründәki iş günlәrә görә sonuncu әmәkhaqqıdan (100 manat) çox olduğu üçün işçiyə orta əməkhaqqı əsasında hesablanmış məzuniyyət haqqı (131,58 manat) ödənilir.

Qeyd edək ki, əgər işçinin həmin aylarda əməkhaqqının tərkib hissəsi olan əlavələri varsa, o zaman həmin əlavələr nəzərə alınmaqla sonuncu əməkhaqqı müəyyən edilməlidir.

Bəzi hallarda işçinin məzuniyyət müddəti 2 ayı əhatə edir. Bəs bu zaman hesablama necə həyata keçiriləcək?

Misal 3

İşçi 19 fevral 2026-cı il tarixindən 10 mart 2026-cı il tarixinə qədər əmək məzuniyyətindən istifadə edir. İlk olaraq işçinin son 12 ay üzrə (fevral 2025–yanvar 2026) nəzərə alınan gəlirləri toplanır.

Toplanan məbləğ 12-yə bölünür, sonra 30,4-ə bölünərək bir təqvim günü üçün məzuniyyət haqqı müəyyən edilir. Məzuniyyət dövrü fevral ayında 10, mart ayında isə 9 təqvim günü olmaqla ümumilikdə 19 gün təşkil edir (8 mart nəzərə alınmır). Əgər 1 günlük məzuniyyət haqqı 50 manat müəyyən edilsə, işçinin məzuniyyət haqqı 50 x 19 = 950 manat olacaq.

Məzuniyyət dövründəki iş günlərinə görə hesablanan əməkhaqqı:

Fevral ayında: 400 manat;

Mart ayında: 500 manat.

Mәzuniyyәt haqqının sonuncu әmәkhaqqı ilә müqayisәsi:

– Orta məzuniyyət haqqı: 950 manat;

– Məzuniyyət dövründəki iş günlərinə görə əməkhaqqı: 900 manat;

950 manat (mәzuniyyәt üçün orta әmәkhaqqı) > 900 manat (mәzuniyyәt dövründәki iş günlәrә görә sonuncu әmәkhaqqı).

Nəticədə işəgötürən tərəfindən işçiyə Әmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsinə əsasən hesablanan 950 manat məzuniyyət haqqı ödəniləcək.

Misal 4

İşçi 19 fevral 2026-cı il tarixindən 10 mart 2026-cı il tarixinə qədər əmək məzuniyyətindən istifadə edir. İlk olaraq işçinin son 12 ay üzrə (fevral 2025–yanvar 2026) nəzərə alınan gəlirləri toplanır.

Toplanan məbləğ 12-yə bölünür, sonra 30,4-ə bölünərək bir təqvim günü üçün məzuniyyət haqqı müəyyən edilir. Məzuniyyət dövrü fevral ayında 10, mart ayında isə 9 təqvim günü olmaqla ümumilikdə 19 gün təşkil edir (8 mart nəzərə alınmır). Əgər 1 günlük məzuniyyət haqqı 40 manat müəyyən edilibsə, məzuniyyət haqqı: 40 × 19 = 760 manat olacaq.

İş günlərinə görə əməkhaqqı:

fevral – 400 manat;
mart – 500 manat.

Mәzuniyyәt haqqının sonuncu әmәkhaqqı ilә müqayisәsi:

Orta məzuniyyət haqqı: 760 manat;
İş günlərinə görə əməkhaqqı: 900 manat;

760 manat (mәzunuyyәt üçün orta әmәkhaqqı) < 900 manat (mәzuniyyәt dövründәki iş günlәrә görә sonuncu әmәkhaqqı).

Bu halda işçiyə 900 manat məbləğində məzuniyyət haqqı ödənəcək, çünki sonuncu əməkhaqqı daha yüksəkdir.

Mənbə: vergiler.az

Mühasibat xidmətləri ilə maraqlanırsınız? Peşəkar konsultasiya üçün bizimlə əlaqə saxlayın!
16 Apr 2026

DSMF-nin rüblük gəlirləri və xərcləri açıqlanıb

by | posted in: Xəbər | 0

Bu ilin I rübündə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (DSMF) gəlirləri 2 milyard 132 milyon manat təşkil edib.

Bu barədə DSMF-yə istinadən xəbər verilir.

Məlumata görə, bu, proqnozla müqayisədə 9 % və yaxyd 183 milyon manat çoxdur.

Fondun gəlirlərinin tərkibində məcburi dövlət sosial sığorta daxilolmaları proqnoza nisbətən 3 % və yaxud 41 milyon manat çox – 1 milyard 559 milyon manat olub.

Yanvar-mart aylarında DSMF-nin xərcləri isə 2 milyard 53 milyon manat təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 10 % və yaxud 189 milyon manat çoxdur.

Mənbə: report.az

Vergidə üfüqi monitorinq üçün ərizənin forması və doldurulma qaydası təsdiqlənib

1 2 3 4 … 2. 679
error: Content is protected !!