Blog Full

Əmlak vergisi nədir?

Əmlak vergisi mühasiblərin gəlirdən tutulan vergilərdən sonra ən çox maraqlandığı, öyrənmək istədikləri vergi növüdür. Bu vergi növü sahib olduğumuz daşınar və daşınmaz əmlakla, sərvətlə bağlıdır, yəni, sərvətdən tutulan vergilərə aiddir. Belə vergilərə digər nümunə torpaq vergisidir. Ümumən sərvətdən alınan vergilər, digər vergilərə müxtəlif ölkələrdə tətbiq edilən qaydaların müxtəlifliyi ilə fərqlənib. Məsələn, gəlir (mənfəət) vergisinin prinsipləri, demək olar ki, əksər ölkədə eynidir.

Əmlak vergisinin tarixi qədim vaxtlara gedir. Artıq Roma İmperiyasında məlum olan bu vergi növü Avropada orta əsrlərin sonlarına qədər vergitutmanın əsas formalarından biri olmuşdur. O, torpaq və pul üzərində mülkiyyətdən tutulurdu.

Müxtəlif ölkələrdə əmlak vergisi

Fransada müasir formada əmlak vergisi 1982-ci ildən mövcuddur. Fransa Ollandın sosialist hökuməti tətbiq edilən dərəcəni 2012-ci ilin payızından xeyli artırdı, yuxarı hədd məhdudiyyətini ləğv etdi. Vergi əmlakın qiymətindən asılı olaraq 0.5%-1.5%-ə qədər dərəcə ilə hesablanır.

Rusiyada müəssisələrin əmlak vergi regional vergilərə aiddir. Əvvəllər bu vergiyə cəlb edilən obyektlərin siyahısı daha geniş idi, məsələn buraya:

• qeyri-maddi aktivlər;
• materiallar;
• digər vasitələr də daxil edilirdi. Sonra onların siyahısı azaldıldı, faiz artırıldı.

Fiziki şəxslərin əmlak vergisi yerli vergidir, ödəyicilər – əmlak sahibləridir. Vergi dərəcələri yerli idarəetmə qurumları tərəfindən müəyyən edilir, lakin federal qanunla müəyyən edilmiş dərəcələr daxilində olmalıdır.

Almaniyada əmlak vergisi ödəyicinin müəyyən bir tarixə sahib olduğu əmlakın məbləğindən asılı idi. 1995-ci ildə daşınmaz əmlakın qiymətləndirilməsi metodu konstitusiyaya zidd hesab edildi, buna görə də 1997-ci ildə vergi bu ləğv edildi.

Azərbaycanda əmlak vergisi həm yerli, həm də dövlət büdcəsinin formalaşamasında müəyyən rol oynayır. Məsələn fiziki şəxslər  onlara məxsus bina, su, habelə hava nəqliyyatı vasitələri üçün yerli büdcəyə əmlak vergisi ödəyirlər.

Vergilər haqqında daha çox məlumat almaq üçün keçid edin

Büdcə gəlirlərində əmlak vergisi üzrə daxilolmaların proqnozlaşdırılması 

Yəqin ki, Maliyyə Nazirliyinin dövlət büdcəsinin idarə edilməsində rolunun əhəmiyyətindən geniş məlumat verməyə elə də ehtiyac yoxdur. Onun fəaliyyətindən biri dövlət büdcəsi gəlirləri üzrə proqnoz layihəsini tərtib etməkdir. Büdcə gəlirləri vahidlik, daxili balanslaşdırma, düzgünlük, reallıq, fasiləsizlik və ardıcıllıq  prinsipləri əsasında proqnozlaşdırılır.

Sual oluna bilər ki, gəlirlərin proqnoz layihəsi nəyin əsasında hazırlanır?

Burada ölkə üzrə aşağıdakı məlumatlar təhlil edilir:

Büdcə gəlirləri proqnozlaşdırılarkən əsas etibarı ilə ekonometrik və səmərəli vergi dərəcələri modellərindən istifadə edilir. Həmin modellər haqqında ətraflı buradan məlumat tapa bilərsiniz.

Bildiyimiz kimi büdcə gəlirləri əsas etibarı ilə vergidən daxilolmalar hesabına formalaşır. Hər il büdcə daxilolmalarının təqribən 40% -ini vergilərdən daxilolmalar təşkil edir.

Azərbaycan Respublikasının ərazisində müəssisələrdən, habelə fərdi sahibkarlarda daxil olacaq əmlak vergisini 2 variant üzrə proqnozlaşdırmaq mümkündür:

Əmlak vergisi üzrə büdcəyə nə qədər vergi daxil olacağının gözləntisi müxtəlif düsturlarla hesablanır. Düstur fərqi vergitutma obyekti fərqlərindən irəli gəlir.

Həmin qayda və düsturlar barədə buradan daha ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz

Dövriyyənin dəqiqləşdirilməsinə əsas verən hallar 

Bəzən olur ki, ƏDV ödəyiciləri arasında daha əvvəl satılmış mallar, görülmüş işlər, göstərilmiş xidmətlərlə bağlı yeni məqamlar ortaya çıxır ki, bu da dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi üçün zəmin yaradır. Məsələn:

• əməliyyat ləğv edilir;
• mallar qaytarılır;
• qiymət dəyişikliyi baş verir.

Bütün bunlar büdcə ilə hesablaşmalarda, habelə dövriyyələrdə fərqlərə səbəb olur. Belə məqamların tənzimlənməsi Vergi Məcəlləsinin 163-cü maddəsinə əsasən aparılır. Həmin maddəyə əsasən mal göndərən, iş görən, xidmət göstərən vergi ödəyicisinin vergiyə cəlb edilən əməliyyatları üçün dövriyyənin dəqiqləşdirməsi aşağıdakı hallarda tətbiq edilir.

• əməliyyat ləğv olunduqda (tam yaxud qismən);
• mal geri qaytarılarsa (tam yaxud qismən);
• aparılan əməliyyatların xarakterində dəyişikliklər olduqda;
• müəyyən hallar üçün (məsələn, qiymətin enməsi) razılaşdırılan kompensasiya dəyişərsə;
• elektron qaimə-fakturanı təqdim etmiş vergi ödəyicisində sonradan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsinə əsas yaradan hallar olduqda və həmin dəqiqləşdirmə qanun əsasında aparıldıqda.

Bütün belə hallarda dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi əməliyyatı həyata keçirilməli, ƏDV bəyannaməsinin müvafiq sütununda qeydlər aparılmalıdır.

Dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi nə vaxt aparılır?

Dəqiqləşdirmə ona əsas verən halın yarandığı ayın bəyannaməsində edilməlidir.

Nümunə 1: A şirkəti iyul ayında müştərisinə 5000 AZN dəyərində mal satmış, malın dəyəri müştəri tərəfindən avqust ayında satıcının bank hesabına, əlavə dəyər vergisi isə ƏDV-nin depozit ödənilmiş və əvəzləşdirilib. Lakin noyabr ayında mallarda yaranmış bəzi qüsurlar səbəbi ilə onlar tam şəkildə geri qaytarılıb. Dekabr ayında alıcının avqust ayında ödədiyi məbləğ tam şəkildə ona geri qaytarılmışdır.

Burada alıcı mala görə ödədiyi və əvəzləşdirdiyi ƏDV məbləğini noyabr ayı bəyannaməsində büdcəyə geri hesablamalıdır.

Satıcı isə noyabr ayının bəyannaməsində dədiqləşdirilən dövriyyə məbləğində 5000 AZN azaltmalı, dekabr ayının bəyannaməsində dəqiqləşdirilən dövriyyə hissəsində ödənilmiş məbləğ sütununda isə müştəriyə qaytardığı 5000 AZN yazaraq büdcəyə hesabladığı vergini öz xeyrinə qaytarmalıdır.

Satılan malların bir qisminin sizə geri qaytarılması satış dövriyyəsinin dəyişilməsi deməkdir. Bu, fərqli aylarda baş veribsə, dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi vacibdir. Dəqiqləşdirilmə mütləq qaydada malların qaytarıldığı yaxud sonradan qiymətlərin dəyişildiyi ayda edilir.

Belə hallarda əvvəlki ayların bəyannamələrinə dəqiqləşdirilmə vermək lazım deyil. Hətta, belə etmək VM-in 58.1-ci maddə üzrə maliyyə sanksiyası ilə nəticələnə bilər. Odur ki, əməliyyatlar aparıldıqdan və hesabat ayı bitdikdən sonra belə hal yarandıqda ilk öncə cavab tapmalı olduğunuz sual budur: “Bu bəyannamənin dəqiqləşdirilməsidir, yoxsa dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi?” Mahiyyətini təsbit etdikdən sonra ona uyğun hərəkət edilməlidir. Malların tam yaxud qismən qaytarıldığı halda mütləq “Malların geri qaytarılması qaiməsi” təqdim edilməlidir.

Əməliyyatın xarakterinin dəyişilməsinə:

• ƏDV-dən azad əməliyyatın əlavə dəyər vergisinə cəlb edilməsi;
• ƏDV-yə cəlb edilmiş əməliyyatın əlavə dəyər vergisindən azada çevrilməsini;
• digərlərini göstərmək olar.

Nümunə 2:  ƏDV ödəyicisi 2021-ci ilin iyulunda elektron qaimə faktura ilə mal alır və ƏDV-sini ödəyib əvəzləşdirir. Vergi ödəyicisinin ilkin niyyəti həmin malı sahibkarlıq və vergi tutulan əməliyyatlar çərçivəsində satmaq idi. Lakin noyabr 2021-ci ildə qərara gəlinir ki, həmin mal nizamnamə kapitalına pay qoyuluşu şəklində istifadə edilsin. Vergi ödəyicisi sonuncu əməliyyatı etdiyi ayın bəyannaməsində vaxtı ilə əvəzləşdirdiyi ƏDV-ni büdcəyə hesablamalıdır. Çünki əməliyyatın xarakteri dəyişmişdir.

ƏDV üzrə dövriyyənin dəqiqləşdirilməsinə nümunələr

Aşağıdakı cədvəldə dövriyyənin dəqiqləşdirilməsinə səbəb ola biləcək əməliyyatlardan ən çox rast gəlinə bilənləri nümunələr əsasında şərh edilib. Qeyd edək ki, verilmiş nümunələrdə satıcı tərəfin vergi öhdəlikləri tənzimlənir:

Əgər yuxarıda sadalananlardan başqa hansısa əməliyyat dövriyyəyə, habelə vergi məbləğinə təsir edirsə, dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi aparılır.

Mövzunu “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə mütəxəssisi Səbinə Mirzəyeva şərh edir.

Gəlir dedikdə rezident vergi ödəyiciləri üçün Azərbaycan Respublikasında və Azərbaycan Respublikasından kənarda əldə edilən, qeyri-rezident vergi ödəyiciləri üçün isə Azərbaycan Respublikası daxilində əldə etdikləri gəlirlər başa düşülür. Gəlirlər isə öz növbəsində 3 qrupa aid edilir:

1. Muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən gəlir;

2. Muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən əldə edilən gəlir;

3. Vergilərdən azad edilən gəlirlərdən və əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artımdan başqa bütün digər gəlirlər.

Muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən gəlir dedikdə əməkhaqqı, bu işdən alınan hər hansı bir ödəmə və ya fayda nəzərdə tutulur. Əməkhaqqı – müvafiq iş vaxtı ərzində əmək funksiyasını yerinə yetirmək üçün əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilən, işçinin gördüyü işə (göstərdiyi xidmətlərə) görə işəgötürən tərəfindən pul və ya natura formasında ödənilən gündəlik və ya aylıq məbləğ, habelə ona edilən əlavələrin, mükafatların və digər ödənclərin məcmusudur.

Vergi Məcəlləsinə əsasən, fiziki şəxslərin əməkhaqqından tutulan vergilərin dərəcəsi belə müəyyən edilib:

• Neft-qaz sahəsində və dövlət sektorunda fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin muzdlu işdən gəlirləri 2.500 manatadək olduqda vergi tutulan aylıq məbləğinin 14%-i məbləğində, 2.500 manatdan çox olduqda isə 350 manat + 2500 manatdan çox olan məbləğinin 25%-i məbləğində gəlir vergisi tutulur.
• Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektorunda işləyən fiziki şəxslərin gəlirləri 2019-cu il yanvarın 1-i tarixindən 7 il müddətində vergi tutulan aylıq gəlirləri 8.000 manatadək olduqda vergi dərəcəsi 0%-dir. 8.000 manatdan yuxarı olduqda isə 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14%-i məbləğində vergi tutulur.

Fiziki şəxslərin gəlir vergisinə güzəşt və azadolmalar Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Əməkhaqqı hesablanarkən gəlir vergisi üzrə azadolmalara nəzər yetirək:

– Fiziki şəxsin hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə etdiyi aylıq gəliri (əsas iş yerində) 2.500 manatadək olduğu halda 200 manat, illik gəliri 30.000 manatadək olduqda 2.400 manat məbləğində olan hissəsi gəlir vergisindən azaddır.

Misal 1

Neft-qaz sahəsində fəaliyyət göstərən fiziki şəxsin aylıq gəliri 850 manatdır. Onun gəlir vergisi necə hesablanır?

Vergidən azadolma: 200 manat;

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: 850 – 200 = 650 manat.

– Fiziki şəxslərin təqvim ili ərzində alınan hədiyyələrin, təhsil haqlarını ödəmək üçün maddi yardımın – birdəfəlik müavinətin 2.500 manatadək olan hissəsi gəlir vergisindən azaddır. Maddi yardım almış həmin şəxslərə azadolma o vaxt verilir ki, məbləğlərin təyinatı üzrə ödənildiyini təsdiq edən sənədlər təqdim edilsin.

Misal 2

Dövlət müəssisəsində çalışan işçinin illik gəliri 11.520 manatdır (aylıq gəlir 960 manat). Müəssisə tərəfindən əməkdaşının təhsil haqqını ödəmək üçün 3.000 manat məbləğində maddi yardım ayrılıb. Bununla bağlı təsdiqedici sənədlər təqdim edilib. Bu halda hesablama belə aparılacaq:

Vergidən azadolma: 2.400 manat (illik gəliri 30.000 manatadək olduqda tətbiq edilən azadolma) + 2.500 manat (təhsil haqqı üçün maddi yardımdan azadolma);

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: (11520 + 3000 ) – (2400 + 2500 ) = 9620 manat.

– Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə ödənən müavinətlərdən başqa, dövlət təqaüdləri, dövlət müavinətləri, əvəzsiz dövlət köçürmələri, təsdiqedici sənədləri ilə birlikdə (Dövlət köçürmələri, dövlət büdcəsi hesabına edilmiş birdədəlik ödəmələrlə bağlı icra hakimiyyəti orqanlarının qərarları, ödəniş sənədləri) gəlir vergisindən azad edilir.

Misal 3

Dövlət müəssisəsi 2023-cü ilin noyabr ayı üzrə işçiyə 500 manat əməkhaqqı hesablayıb. Həmin ayda əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə 230 manat müavinət və 150 manat dövlət təqaüdü hesablanıb.

Vergidən azadolma: 150 manat (dövlət təqaüdü);

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: (500 + 230) – 200 manat (aylıq gəliri 2500 manatadək olduqda) = 530 manat.

– Həmçinin işçi sayının və ştatların ixtisarı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə, fərdi sahibkarın fəaliyyətinin ləğvi ilə bağlı, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə ödənilən təminatlar gəlir vergisinə cəlb olunmayacaq.

– Dövlət qulluqçusunun pensiya yaşına çatmasına görə öz arzusu ilə dövlət qulluğundan çıxması ilə əlaqədar ödənilən birdəfəlik haqq gəlir vergisindən azaddır.

– Vergi Məcəlləsinə əsasən, şəhid statusu almış şəxslərin valideynlərinin, övladlarının, dul arvadlarının (ərlərinin) vergi tutulan aylıq gəlirlərinin 800 manat məbləğində hissəsi gəlir vergisindən azaddır.

Misal 4

Qeyri-dövlət sektorunda çalışan şəhid övladının aylıq vergi tutulan əməkhaqqı məbləği 10.000 manatdır.

Vergidən azadolma: 800 manat;

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: 2000 manat (aylıq əmək haqqının 8000 manatdan yuxarı olan hissəsi) – 800 manat (şəhid övladları üçün tətbiq edilən) = 1200 manat.

Mənbə: vergiler.az

Yol vergisinin hesablanması vergitutma bazasına yol vergisi üzrə vergi dərəcəsi tətbiq edilməklə aparılır. Yol vergisinin hesablanması, tutulması və dövlət büdcəsinə ödənilməsi vergi və gömrük orqanları, habelə vergi ödəyicisinin özü tərəfindən həyata keçirilə bilər. Hesablamalar zamanı ilk növbətə yol vergisinin vergitutma obyekti düzgün müəyyən edilməlidir. Yol vergisinin tutulması AR Vergi Məcəlləsinin 212-ci maddəsi ilə tənzimlənir.

Avtonəqliyyat sahiblərində yol vergisinin hesablanması qaydası

Bildiyimiz kimi, respublikamızın sərhədlərini keçən qeyri-rezident avtonəqliyyat sahibləri, həmçinin tespublika ərazisində benzin, dizel yanacağı, maye qaz istehsalı ilə məşğul olan yaxud idxal edən şəxslər yol vergisi ödəyicisidir. Bəs bu zaman yol vergisi nece hesablanır?

Ölkəmizdə avtonəqliyyat vasitələrinin dövlət qeydiyyatını AR Daxili İşlər Nazirliyi aparır. DİN rüb bitəndən sonra növbəti ayın 20-sindən gec olmayaraq ölkədə yeni qeydiyyatdan keçmiş, həmçinin qeydiyyatı ləğv edilmiş (qeydiyyatdan çıxarılma) avtonəqliyyat vasitələri haqqında informasiyanı lazımi formada Dövlət Vergi Xidmətinə təqdim edir.

Digər ölkələrdə qeydiyyata alınmış avtomobillər Azərbaycana giriş edərkən, gömrük sərhəd buraxılış məntəqələri yaxud gömrük rəsmiləşdirilməsinin keçirildiyi yerlərdə gömrük qrumları onlardan yol vergisinin tutulması üçün uyğun proseduru həyata keçirir. Yol vergisinin hesablanması zamanı Vergi Məcəlləsinin 211.1.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş vergi dərəcələri əsas götürülür və bir bank günündə büdcəyə ödənilir.

Nümunə 1: Türkiyə vətəndaşına məxsus oturacaq yerləri 45 olan avtobus ölkəyə girmiş və 25 günlük qalacağını bildirmişdir. Yol vergisinin hesablanması qaydasına uyğun olaraq vergi məbləği 175 ABŞ dolları təşkil edəcəkdir.

Əgər yol vergisinə cəlb olunma AR gömrük ərazisindən çıxarkən baş verərsə, gömrük sərhəd buraxılış məntəqələrində gömrük orqanları sözügedən vergini tutur, yuxarıda qeyd etdiyimiz qaydada bir bank günü müddətində büdcəyə ödəyir. Ölkəni çıxarkən yenidən yol vergisinin tutulması o zaman ola bilər ki, vergi ödəyicisi daxil olarkən qeyd etdiyi müddətdən artıq müddətə ölkəmizdə qalmış olsun.

Ölkə ərazisində müddətdən çox qaldıqda yol vergisinin hesablanması

Ölkə ərazisində bəyan edilən müddətdən daha çox qalan vergi ösdəyicisi üçün ölkəni tərk edərkən yol vergisi nece hesablanır? Bu zaman VM-in  211.1.1.4 maddəsini tətbiq etməklə ödəniləcək məbləğ aşağıdakı ardıcıllıqla hesablanır:

• daxil olma zamanı ödənməli vergi qnunvericiliyə uyğun müəyyən edilir;
• faktiki ödənmiş yol vergisi hesablanmış məbləğdən çıxılır.

Nümunə 2: Tutaq ki, yuxarıdakı nümunədə qeyd edilən şəxs avtomobili ilə ölkəmizdən çıxanda müəyyən edilmişdir ki, onun qalma müddəti 50 gün olmuşdur. Yol vergisinin hesablanması qaydasını tətbiq edərək, ondan tutulacaq əlavə məbləği müəyyən edək.

Türkiyə vətəndaşının bəyana etdiyi Azərbaycanda qalacağı 25 gün üçün ölkə ərazisinə daxil olan zaman 175 ABŞ dolları məbləğində yol vergisini gömrük orqanları tutub, dövlət büdcəsinə ödəmişdirlər. Ancaq Azərbaycanı tərk edərkən ölkədə qalma müddəti daha çox olduğu üçün 325 (500-175) ABŞ dolları yol vergisini gömrük işçiləri tutub (VM, maddə 211.1.1), bir bank günü ərzində dövlət büdcəsinə keçirir.

Yol vergisinin hesablanması qaydalarını əks etdirən başqa bir nümunəyə baxaq.

Nümunə 3:  Türkiyə firmasına məxsus mühərrikin həcmi 3.000 kub sm həcmli mühərrikə sahib minik maşını, 35 oturacaq yerli avtobus və 4 oxlu yük avtomobili AR-na daxil olarkən onların respublika əraisində bir il qalacağı bəyan edilmişdir. Lakin həmin avtomobillər AR ərazisindən çıxarkən müəyyən edilmişdir ki, onların ölkəmizin ərazisində qalma müddəti bir il 20 gün olmuşdur. Həmin avtomobillərə yol vergisinin hesablanması qaydasını tətbiq edərək vergini hesablayaq:

Türkiyə firmasının bəyan etdiyi AR ərazisində qalınacaq bir ilə görə mühərrikin həcmi 3000 kub santimetrədək olan minik avtomobilinə 80,  35 yerlik avtobus üçün 1750,  4 oxlu yük avtomobil üçün 2800 ABŞ dolları olmaqla, cəmi 80 + 1750 + 2800 = 4630 ABŞ dolları məbləğində yol vergisini AR-na keçərkən ödəmişdir.

Ölkəmizdə faktiki qaldığı müddətə (bir il 20 gün) görə hesablamaları aparaq:

1. Mühərrikinin həcmi 3000 kub santimetrədək olan minik avtomobilinə görə, VM 211.1.1.1-ci maddəsində verilmiş cədvələ əsasən – 80 + 20*0,6 = 92 ABŞ dolları;

2. 35 oturacaq yerli avtobus üçün məcəllənin 211.1.1.2-ci maddəsində verilmiş cədvələ əsasən 1750 + 20*20 = 2150 ABŞ dolları;

3. 4 oxlu yük avtomobilə görə VM-nin 211.1.1.3-cü maddəsində verilmiş cədvələ əsasən 2800 + 20*30 = 3400 ABŞ dolları

                             Cəmi: 5642 ABŞ dolları

Ödənilməli olan yol vergisi:  5642 – 4630 = 1012 ABŞ dolları.

Yanacaq istehsalçıları üçün yol vergisinin hesablanması qaydası

Respublikamızda benzin (burada avtomobil üçün nəzərdə tutulur), maye qaz, dizel yanacağı istehsal edən şəxslər üzrə yol vergisinin hesablanması dövrü ay götürülür. Bəyannamə hesabat ayı bitdikdən sonra növbəti ayın 20-sindən gec olmayaraq vergi orqanına təqdim edilməli, hesablanmış vergi məbləği də həmin müddət ərzində büdcəyə ödənilməlidir. Bəs bu ödəyicilərdə yol vergisi nece hesablanır və ödənilir? Nümunələrə baxaq.

Nümunə 2:  “A” MMC dizel istehsalıyla məşğuldur. 2019-cu ilin yanvarında 250 ton dizel istehsal etmişdir. Həmin yanacağa görə müəssisə yol vergisini hesablamalı, hesabatı 20 fevral tarixini aşmamaqla vergi orqanına göndərməli, vergini ödəməlidir. Həmin hesabat yanavar bütövlükdə yanvar ayını əhatə edəcəkdir.

Neftdən alınmış məhsulların satışıyla bağlı fəaliyyət göstərən şəxslər məhsulun maya dəyərini hesablayarkən buraya həmin məhsulun hazırlanmasında istifadə etdikləri neft məhsulları üçün ödənilən yol vergisini daxil edirlər. Sözügedən məhsulları təqdim etdikləri hesabat dövrləri üzrə təqdim olunan malların miqdarına uyğun şəkildə, malın maya dəyərinə aid edərək gəlirdən çıxırlar. Həmin məbləğlər mənfəət vergisi bəyannaməsində “Xərclər” hissəsində göstərilir.

Nümunə 3: Müəssisə Aİ92 markalı avtomobil benzini istehsal edir. Benzinin hər tonunun topdansatış tarifi (ƏDV və aksiz vergisi ilə) Azərbaycan Respublikası Tarif (qiymət) Şurasının qərarı ilə müəyyən edilib və 1289,82 manatdır. Bu zaman yol vergisi nece hesablanır?

Bir ton Aİ-92 benzininin neçə litr olduğunu müəyyən edək, belə ki, Vergi Məccəlləsinin 211.1.2 maddəsinə görə yol vergisi daxili istehlaka yönəldilən benzinin hər litrinə 0,07 manat olmaqla hesablanır, ƏDV və aksiz vergisi ilə birgə topdansatış qiymətinə əlavə edilir. Aİ-92 benzinin xüsusi çəkisi 1,31 olduğundan, bir  ton Aİ-92 benzini 1310 litr ( 1000 X 1.31 = 1310 lt. ) olar.

Yol vergisi hər ton benzin üçün 91,7 manat olacaqdır (1310*0,07=91,7 manat). Həmin məbləğ növbəti ayın 20-dək büdcəyə ödənilir.

Yol vergisinin hesablanması qaydası, yol vergisinin tutulması və büdcəyə ödənilməsi prosesi, əslində, elə də çətin deyil. Bu zaman Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddələrinin düzgün tətbiq edilməsnə diqqət etmək lazımdır.