Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 163. 951

30 May 2024

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət tənzimlənməsi

by | posted in: Xəbər | 1

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət tənzimlənməsi

Mühasibat uçotu subyektləri (hüquqi və hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər) Azərbaycan Respublikası ərazisində öz fəaliyyətlərini qurarkən mühasibat uçotunun məcburiliyini nəzərə almalıdırlar. Bu “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3-cü maddəsində təsbit olunub. Qanun mühasibat uçotunun təşkili və aparılması, o cümlədən maliyyə hesabatlarının hazırlanması və təqdim edilməsi qaydalarını tənzimləyir.

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət tənzimlənməsi qeyd olunan “Mühasibat uçotu haqqında” qanunun 4-cü maddəsinə uyğun aparılır. Belə tənzimləmənin əsas məqsədi ölkədə beynəlxalq standartları və uçot qaydaları ilə uzlaşan maliyyə hesabatlarının tərtib olunmasını və mühasibat uçotunun aparılmasını təmin etməkdir. Tənzimləmə prosesi aşağıdakı hüquqi normativ sənədlərə əsaslanır:

Uçot qaydalarının tərkibi “Mühasibat uçotu haqqında” qanunun 2.1.1 maddəsində şərh olunub.

“Uçot qaydaları – mühasibat uçotu subyektlərində mühasibat uçotunun aparılması, mühasibat uçotu sənədlərinin tərtib edilməsi, habelə ayrı-ayrı maliyyə-təsərrüfat əməliyyatlarının mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üzrə hüquqi aktlardır”.

Mühasibat uçotunu tənzimləyən hüquqi aktlar

Ümumilikdə, hüquqi sənədləri iki böyük qrupa bölmək olar:

qanunvericilik aktları;
qanunaltı aktlar.

AR Konstitusiyası, Məcəllələr, Qanunlar və AR Prezidentinin fərman və sərəncamları qanunvericilik aktlarına nümunədir.

Qanunaltı aktlar nazirliklər tərəfindən hazırlanıb, dövlət qeydiyyatından keçdikdən sonra qüvvəyə minir.

Qeyd etdiyimiz kimi, mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq respublikamızın ərazisində fəaliyyət göstərən müəssisələrdə (Ələt azad iqtisadi zonasında fəaliyyət göstərən müəssisələr istisna olunmaqla) mühasibat uçotunun təşkili və aparılması “Mühasibat uçotu haqqında” AR qanunu ilə tənzimlənir.

Mühasiblər öz işlərində bir sıra məcəllələrdən də istifadə edir. Təsərrüfat fəaliyyətinin aparılması qaydası, müəssisələrin yaradılması, ləğv edilməsi və müəssisələrarası, həmçinin, dövlət və ayrı-ayrı şəxslərlə qarşılıqlı münasibətlər “Mülki Məcəllə” ilə tənzimlənir. Əmək hüququ və muzdlu işçilərlə qarşılıqlı münasibətlər “Əmək Məcəlləsi” əsasında qurulur. “Vergi Məcəlləsi” vergilərin hesablanması və ödənilməsi qaydalarını müəyyən edir.

Dövlət tənzimləməsini həyata keçirən qurumlar

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət tənzimlənməsi, bu sahəyə ümumi hüquqi və metodiki rəhbərlik AR hökuməti və AR Maliyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. AR Mərkəzi Bankının İdarə Heyəti bu qurumda mühasibat uçotunun aparılması qaydalarını müəyyən edir.

Maliyyə Nazirliyi:

Beynəlxalq Standartların Azərbaycan dilinə tərcüməsini təşkil edir və rəsmi sənəd kimi dərcini təmin edir;
uçot qaydalarını təsdiq edir;
digər icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətləri daxilində işlənib hazırlandığı normativ hüquqi aktların təsdiq edilməsinə razılıq verir;
peşəkar mühasib təşkilatları ilə əməkdaşlıq edir, peşəkar mühasib təşkilatının akkreditasiyasını, peşəkar mühasib sertifikatı almış şəxslərin dövlət reyestrinin aparılmasını təmin edir;
səlahiyyətləri çərçivəsində mühasibat uçotu sahəsində digər funksiyaları həyata keçirir.

Dövlət tənzimlənməsi sahəsində Maliyyə Nazirliyinin funksiyalarının tam siyahısı “Mühasibat uçotu haqqında” qanunun 4.3 bəndində şərh olunub.

Kredit təşkilatlarında mühasibat uçotunun aparılması, illik maliyyə hesabatlarının hazırlanması qaydalarını AR Mərkəzi Bankı müəyyən edir.

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət nəzarəti

Mühasibat uçotu sahəsində dövlət nəzarəti dedikdə uçot subyektlərində mühasibat uçotunun aparılması üzrə Qanunla onlara təhkim edilmiş öhdəliklərə əməl edilməsinin yoxlanılması başa düşülür.

Dövlət nəzarətinin vəzifələri və funksiyaları “Mühasibat uçotu haqqında” qanunun 5-ci maddəsində şərh edilib.

Kənar dövlət maliyyə nəzarətinin obyektində mühasibat uçotunun aparılmaması, yaxud qanunvericiliyin tələblərinə uyğun təşkil edilməməsi səbəbindən zəruri məlumatları əldə etmək mümkün olmadıqda, Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatası “Hesablama Palatası haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, kənar dövlət maliyyə nəzarətinin obyektindən mühasibat uçotunun təmin edilməsini tələb edir.

Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı aşağıdakı uçot subyektlərində mühasibat uçotunun aparılmasına dövlət nəzarətini həyata keçirir:

kredit təşkilatlarında;
sığortaçılar, təkrarsığortaçılar, hüquqi şəxs olan sığorta brokerləri və müstəsna olaraq sığorta agenti fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi şəxslərdə;
investisiya fondları və bu fondların idarəçiləri üzrə;
qiymətli kağızlar bazarında lisenziyalaşdırılan şəxslərdə.

Dövlət nəzarəti dövlət maliyyə nəzarəti tədbirləri və vergi yoxlamaları aparılarkən həyata keçirilir.

Tenderlər üçün ödənilən iştirak haqqı gəlirdən çıxılırmı?

29 May 2024

Tenderlər üçün ödənilən iştirak haqqı gəlirdən çıxılırmı?

by | posted in: Xəbər | 0

Tenderlər üçün iştirak haqqı ödəyən hüquqi və ya fiziki şəxs həmin məbləği xərc kimi gəlirlərindən çıxa bilərmi? Mənfəət və ya gəlir vergisinin hesablanması zamanı bu nəzərə alınırmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “Dövlət satınalmaları haqqında” Qanunun 2-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, iştirak haqqı tenderin əsas şərtlər toplusunu və ya kotirovka sorğusunun şərtlərini almaq və iddiaçı kimi qeydiyyatdan keçmək üçün malgöndərən (podratçı) tərəfindən ödənilən vəsaitdir.

Adıçəkilən Qanunun 29-cu maddəsinin müddəalarına əsasən, bu Qanunun 50-1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, keçirilən satınalmalar zamanı malgöndərən (podratçı) tenderin əsas şərtlər toplusunu və kotirovka sorğusunun şərtlərini almaq və iddiaçı kimi qeydiyyatdan keçmək üçün satınalan təşkilata iştirak haqqı ödəyir. İştirak haqqının ümumi məbləğini tender predmetinin ehtimal olunan qiymətinin 0,3 faizindən və tender xərclərinin 1,2 mislindən çox olmamaq şərti ilə satınalan təşkilat müəyyən edir. Tenderin keçirilməsi ilə bağlı bütün xərclər, o cümlədən elan, reklam, tender keçirilən yerin icarəsi, tender komissiyasının maliyyələşdirilməsi, tender sənədlərinin hazırlanması və iddiaçılara çatdırılması xərcləri, həmçinin tenderin keçirilməsi ilə birbaşa əlaqədar olan bütün digər xərclər tenderdə iştirak haqları hesabına ödənilir. Tenderdə iştirak haqlarından toplanmış vəsait tender xərclərindən çox olduqda fərq satınalan təşkilatın sərəncamında qalır (büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda dövlət büdcəsinə köçürülür), az olduqda isə fərq satınalan təşkilatın hesabından ödənilir.

Eyni zamanda, Vergi Məcəlləsinin 159.1-ci maddəsinə əsasən, malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı tətbiq edilən ticarət əlavəsi və vergi tutulan idxal ƏDV-nin vergitutma obyektidir. Bununla yanaşı Vergi Məcəlləsinin 71-1-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, həmin Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda fərdi sahibkarlara və hüquqi şəxslərə malları təqdim edən, işləri görən və xidmətləri göstərən şəxs onlara elektron qaimə-faktura verir.

Vergi Məcəlləsinin 16.1.11-6-cı maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslərə mal, iş və xidmətlərlə bağlı bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada elektron qaimə-faktura göndərmək vergi ödəyicisinin vəzifəsidir.

Qeyd olunanlara əsasən, tenderdə iştirak üçün ödənilən iştirak haqları xidmətlərin göstərilməsi ilə bağlı olduğundan ƏDV-yə cəlb olunur və elektron qaimə-faktura təqdim edilməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 16-cı, 71-1-ci, 159-cu maddələri, “Dövlət satınalmaları haqqında” Qanunun 2-ci və 29-cu maddələri

Mənbə: vergiler.az

Uçot subyektlərində mühasibat uçotu xidməti qarşısında duran əsas vəzifələr

29 May 2024

Güzəşt nəticəsində gəliri 2.500 manatdan aşağı düşən işçinin gəlir vergisi necə hesablanmalıdır?

by | posted in: Xəbər | 0

Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin əsas iş yerində (əmək kitabçasının olduğu yerdə) hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə etdiyi aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda 200 manat, illik gəliri 30.000 manatadək olduqda 2400 manat məbləğində olan hissəsi gəlir vergisindən azaddır. Bəzi işçilərin digər vergi güzəşti olduğu hallar da mövcuddur. Bu zaman gəliri 2.500 manatdan artıq olsa da güzəştin tətbiqindən sonra həmin məbləğ 2.500 manatdan az qalır. Bəs bu halda həmin şəxsə 200 manatlıq vergi güzəşti tətbiq edilirmi?

Bu suala iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir:

Maddənin tələblərindən göründüyü kimi, Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-ci maddəsi ilə tənzimlənən 200 manatlıq güzəşt yalnız əsas iş yeri üzrə çalışan və aylıq gəliri 2.500 manatadək olan şəxslərə şamil olunur. Maddənin tətbiqi ilə bağlı yarana biləcək iki fərqli məqama aydınlıq gətirək.

Birinci məqam ondan ibarətdir ki, işçinin aylıq gəlirindən hər hansı güzəşt məbləği çıxıldıqdan sonra alınan aylıq gəlirinin 2.500 manatdan aşağı olması mümkündür.

Misal 1

Neft-qaz sektorunda çalışan işçinin əməkhaqqı 2.600 manatdır. Müharibə veteranı olan işçinin Vergi Məcəlləsinin 102.2-ci maddəsinə görə 400 manat güzəşti mövcuddur. 400 manatlıq güzəşt tətbiq etdikdən sonra işçinin gəliri 2.200 manat qaldığı üçün bəzi vergi ödəyiciləri həmin işçiyə Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsinə görə 200 manat güzəşt tətbiq edirlər. Bu cür yanaşma doğru deyil, çünki 200 manatlıq güzəştlər aylıq gəlir 2.500 manatadək olduqda tətbiq edilir. İşçinin aylıq gəliri 2.500 manatdan çox olduğu üçün ona Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsindəki güzəşt tətbiq edilə bilməz. Vergi ödəyicisi tərəfindən hesablanan gəlir verigisi 308 manat təşkil edəcək:

2600 – 400 = 2200 manat;

2200 x 14 % = 308 manat.

İkinci məqam isə işəgötürən tərəfindən öz işçisinə malı, işi və ya xidməti təqdim etdiyi, yaxud hədiyyə verməsi halında Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-ci maddəsinin tətbiqi məsələsidir.

Misal 2

İşçinin aylıq əməkhaqqı 1.800 manatdır, işəgötürənin qərarına əsasən, ona aprel ayında 1.200 manat məbləğində birdəfəlik müavinət ödənilib. Aprel ayı üzrə işçiyə gəlir vergisi hesablandıqda Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-ci maddəsində nəzərdə tutulan 200 manatlıq güzəşt tətbiq edilməyəcək. Çünki işçinin aylıq gəliri 3.000 manat təşkil edir:

1.800 + 1200 = 3.000 manat.

Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsində nəzərdə tutulan 200 manat güzəşt isə işçinin muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda tətbiq edilməlidir. Beləliklə, işəgötürən tərəfindən hesablanan gəlir vergisi 252 manat təşkil edəcək:

3.000 – 1.200 = 1.800 manat;

1.800 x 14 % = 252 manat.

Mənbə: vergiler.az

Sadələşdirilmiş vergidən azadolmalar və güzəştlər varmı?

27 May 2024

Əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsinin tələbləri hansılardır?

by | posted in: Xəbər | 0

Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinin şərtləri imkan verdiyi hallarda işçi əsas iş yeri üzrə müəyyən olunmuş iş vaxtından sonra həm əsas iş yerində, həm də əvəzçilik qaydasında əmək müqaviləsi bağlayaraq başqa iş yerlərində də əmək fəaliyyəti ilə məşğul ola bilər. Bəs bu zaman əmək münasibətləri necə tənzimlənir? Bu suala “BSC Business Service Centre” şirkətinin insan resursları üzrə aparıcı mütəxəssisi Firəngiz Səmədova aydınlıq gətirir:

Əmək Məcəlləsinə əsasən, əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsi bağlanan iş yeri işçinin əlavə iş yeri, əmək kitabçası saxlanılan yer isə əsas iş yeri sayılır. Əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsi əmək kitabçası təqdim edilmədən bağlanılır. Əvəzçilik üzrə iş vaxtının müddəti Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsinə əsasən, normanın yarısından çox olmamaqla tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir.

Misal 1

İşçi “A” MMC-də əvəzçilik üzrə mühasib vəzifəsinə işə qəbul edilib. İşçinin iş saatları necə tənzimlənməlidir?

Qeyd etdiyimiz kimi, əvəzçilik üzrə iş vaxtının müddəti tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir. Lakin işçinin gündəlik normal iş vaxtının müddəti 4 saatdan və gündəlik normal iş vaxtına uyğun olan həftəlik normal iş vaxtının müddəti 20 saatdan çox ola bilməz.

Misal 2

İşçi əsas iş yeri üzrə 5 günlük qrafikdə olmaqla gün ərzində 2, həftə ərzində 10 saat çalışır. Bu halda əlavə iş yerində 5 günlük qrafikdə olmaqla gündəlik 6, həftə ərzində 30 saat çalışa bilərmi

Əvəzçilik üzrə iş vaxtının müddəti Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş normanın yarısından çox olmamaqla müəyyən edildiyi üçün bu halda da günlük 4 saat və həftəlik 20 saat həddinin aşılmaması gözlənilməlidir. İş vaxtından sonra əvəzçilik üzrə əlavə iş yerlərində işləməyə əsas iş yeri üzrə işəgötürənin razılığı tələb edilmir. İş vaxtı ərzində isə əvəzçilik üzrə işləməyə işəgötürənin razılığı ilə yol verilir. Əvəzçilik üzrə əmək şəraitinin şərtlərini, əmək funksiyasının həcmini əlavə iş yerinin işəgötürəni ilə əmək müqaviləsi bağlanarkən tərəflərin özləri müəyyən edirlər.

Misal 3

İşçinin “A” MMC-də əsas iş yeri üzrə iş saatları 09:00-dan 18:00-dək müəyən edilib. Əməkdaşın “B” MMC-də əvəzçilik üzrə iş saatları isə 18:00-dan sonra müəyyən edilib.

Bu zaman işçinin əvəzçilik üzrə iş saatları əsas iş yeri üzrə iş saatları ilə eyni vaxta təsadüf etmirsə, əsas iş yeri üzrə işəgötürənin razılığı tələb edilmir. Yaşı 18-dən az olan işçilərin əvəzçilik qaydasında əlavə iş yerində çalışmalarına yalnız onların həm əsas, həm də əlavə iş yerində gündəlik iş vaxtının cəmi Əmək Məcəllənin 91-ci maddəsində onlar üçün nəzərdə tutulmuş qısaldılmış iş vaxtından çox olmadıqda yol verilə bilər.

Misal 4

Yaşı 18-dən az olan işçi həm əsas, həm də əvəzçilik üzrə işləyir. Bu halda işçinin iş saatları neçə tənzimlənməlidir?

Yaşı 18-dən az olan işçilər üçün həftəlik iş saatı 36 saatdan çox olmayaraq müəyyən edilib. Bu zaman işçi əsas iş yerində iş saatları 18 saatdan çox olmayaraq, əvəzçilik qaydasında əlavə iş yerində də iş saatları 18 saatdan çox olmayaraq müəyyən edilməlidir.

İşçinin əmək kitabçası əsas iş yerində saxlanılır və əvəzçiliklə işləyən iş yerinə təqdim edilmir. Lakin işçi bunu tələb edərsə, o zaman əvəzçilik üzrə əmək fəaliyyəti haqqında əmək kitabçasında qeydlər əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsinin surəti əsasında işçinin arzusu ilə əsas iş yerində aparılır.

Əmək Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən, əvəzçilik qaydasında əmək müqaviləsinin bağlanması işəgötürənin müvafiq məzmunda əmri (sərəncamı, qərarı) ilə sənədləşdirilə bilər. Bu zaman əmək müqaviləsinin bağlanması və ona dəyişikliklər edilməsi qaydalarına mütləq əməl olunmalıdır.

Əvəzçilik üzrə işləyənlərin tarif (vəzifə) maaşı, mükafatlandırılması, əməkhaqqına əlavələrin, artımların verilməsi əsas iş yerində çalışan işçilər üçün müəyyən olunmuş qaydalara uyğun həyata keçirilir.

Əlavə olaraq bildiririk ki, Əmək Məcəlləsinin 110-cu maddəsinin 2-ci hissəsinə görə, əlavə iş yerində əvəzçiliklə işləyən işçilərin də bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş məzuniyyətlərdən istifadə etmək hüququ vardır. Yəni işçinin əlavə iş yerində həftə ərzində çalışa biləcəyi maksimum saatın 20 olması məzuniyyət hüququnun bu saata uyğun proporsional qaydada azaldılmasına əsas vermir.

Mənbə: vergiler.az