Blog Full

“McDonalds”da stajçı, maşınları park edən, haker, kardioloji reanimasiyada sanitar və makaron fabrikində fəhlə və s.

Forbes siyahısından olan şəxslərin uğura doğru yolları müxtəlif olub: bəziləri mağazalarda təmizlik işində çalışıblar, digərləri şam ağacları yetişdiriblər və ya ayda 12 dollara ingilis dili müəllimi işləyiblər.  

I hissəyə nəzər yetirin

Uorren Baffet – saqqız satıcısı və qəzet paylayan

Dünyanın ən məşhur investorlarından biri və 109,5 milyard dollarlıq sərvətin sahibi Uorren Baffet, siyasətçi və sahibkar Hovard Baffetin təminatlı ailəsində anadan olub. Lakin buna baxmayaraq, gələcək milyarder pul qazanmaq cəhdlərinə hələ gənc yaşlarından başlamışdı. Kiçik-Baffet hələ 10 yaşı olmadığı vaxtlarda öz babasının dükanından saqqız və koka-kola alır və onları qonşularına artıq qiymətə satırdı. Bir qədər sonra o, qəzet paylamaqla məşğul olub, 11 yaşında ilk dəfə birjada oynamağa cəhd edib, 13 yaşında isə özünün ilk gəlir bəyannaməsini verib. Bundan iki il sonra Baffet yeni biznes növünü düşünüb tapıb. Dostu ilə birlikdə 25 dollara pinboll oyun avtomatını ikinci əldən satın alıb və həmin oyun avtomatını bərbərxanada icarəyə verib. Bir neçə aydan sonra bu gənc sahibkarların mülkiyyətində artıq bir neçə belə oyun avtomatları var idi. Bir qədər keçdikdən sonra onlar həmin oyun avtomatlarını 1200 dollara müharibə veteranlarına satmışdılar.

Fil Nayt – jurnalist və mühasib

2016-cı ilin iyun ayında “Nike” şirkəti, 78 yaşlı qurucusu Fil Naytın idarə heyətinin sədri vəzifəsindən istefaya getdiyini elan etdi. Yarım əsrdən çox əvvəl, 1964-cü ildə qaçış üzrə məşqçi olan Bill Bouerman ilə birlikdə yeddi il sonra “Nike”a çevrilən “Blue Ribbon Sports” şirkətini quran məhz, Nayt olmuşdu. Fil Nayt ABŞ-da idman ayaqqabısı tədarük etmək ideyasına Yaponiyada “Tiger” idman ayaqqabılarının istehsal olunduğu Onitsuka fabrikini ziyarət etdikdən sonra gəlmişdi. İlk idman ayaqqabısı modelini isə “Nike” şirkəti 1971-ci ildə istehsal etmişdi.

Hələ öz biznesi ilə məşğul  olmazdan əvvəl, Fil Nayt Oregon universitetində jurnalistika fakültəsini bitirmiş və Stenford biznes məktəbində iqtisadi təhsil almışdı. 54,5 milyard dollarlıq bir sərvətə sahib olan Fil Nayt gənclik illərində “The Oregonian” qəzetində idman xəbərləri şöbəsində işləməyə başlamışdı. Gecə növbəsində Nayt yarışların nəticələri ilə bağlı cədvəlləri hazırlayırdı, bundan sonra səhər o, piyada evə qədər bir neçə mil yol gedirdi. 60-cı illərin ortalarında isə o, artıq qaçış yollarının tam kənarında öz avtomobilinin baqajından yapon idman ayaqqabılarının satışı ilə məşğul olur, eyni zamanda “Portlend” firmalarından birində mühasib işləyirdi.

Dmitriy Rıbolovlev – sanitar

“Uralkaliya” şirkətinin sabiq sahibi və “Monako” futbol klubunun əsas sahibi Dmitriy Rıbolovlev həkim ailəsində anadan olub. Məktəbi bitirdikdən sonra, gələcək milyarder sənədlərini Perm tibb institutuna təqdim etmiş və ilk cəhddən qəbul olunmuşdu. Artıq ikinci kursdan başlayaraq o, həm təhsil almış və eyni zamanda işləməyə başlamışdı. Mühazirələrdən sonra o, şəhər xəstəxanasının kardiologiya şöbəsində sanitar vəzifəsində çalışmış, sonra isə tibb qardaşı vəzifəsinə keçirilmişdi. 6,7 milyard dollarlıq sərvətin hazırkı sahibi institutu qırmızı diplomla bitirib, lakin o, kardioloji reanimasiya şöbəsində həkim kimi elə də çox işləməyib. Ötən əsrin 90-cı illərində Dmitriy Rıbolovlev biznes işinə başlayır.

Qeyd etmək lazımdır ki, onun ilk şirkəti tibb profilli idi. O, atası ilə birlikdə “Maqnetiks” şirkətini təsis etmişdi. “Atam maqnitoterapiya adlanan yeni bir müalicə metodunu – maqnit sahəsi ilə müəyyən nöqtələrə təsir etməyi işləyib-hazırlamışdı. Bu onun doktorluq dissertasiyasının mövzusu idi. Bunun böyük sənaye müəssisələrində çox populyar bir metodika olması ortaya çıxdı. Biz əməkdaşların müalicəsi üçün müqavilələr bağlamağa başladıq”, – “Vedomosti” nəşrinə verdiyi müsahibədə milyarder belə demişdi.

Oleq Tinkov – elektrik çilingəri və alverçi

“Tinkoff Bank”ın təsisçisi və 8,8 milyardlıq sərvət sahibi Oleq Tinkoff Leninsk-Kuznetski şəhərində anadan olub. Sahibkarın uşaqlığı barakda keçmiş, suyu isə onlar əllərində vedrə ilə çox uzaqdan daşımışlar. Tinkov avtobioqrafik kitabında yazırdı ki, “şaxtaçılar və keçmiş məhbuslar, sərxoşlar arasında yaşayırdım. Onlardan sonra idman kostyumlarında olan leninqradlı quldurlar mənə karikatura personajlarını xatırladırdı, onlar sadəcə gülüş doğururdular”.

Özünün ilk 50 rublunu Oleq Tinkov altıncı sinifdə oxuyarkən, çalışdığı mebel fabrikində qazanmışdı. “Bundan əlavə, biz nədənsə mineral sular buraxan makaron fabrikində də işləmişdik. 12 şüşə su üçün nəzərdə tutulan yeşiklər daim sınıb-tökülürdü, biz isə onları təmir edirdik. Buna görə bizə 50 rubl əlavə pul verirdilər”, – biznesmen öz xatirlərində yazırdı.

18 yaşında Tinkov mədəndə elektrik avadanlıqlarının təmiri emalatxanasında elektrik montyorunun şagirdi kimi işə başlayıb. Onun iş növbəsi səhər saat 7-dən gündüz 3-ə kimi çəkirdi, bundan sonra gələcək milyarder velosiped idmanı üzrə məşqlərə gedirdi. Oleq Tinkovun ilk biznes işi məhz, onunla əlaqəli idi. Leninabadda keçirilən təlim-məşq toplanışı zamanı o, hər biri 50 rubldan dörd ədəd Montana cins şalvarı satın alır və yaşadığı şəhərdə həmin malın hər birini 200 rubldan satır. “Beləcə işlərim alındı: pul əldə edirdim, toplanışlara yola düşürdüm və geriyə malla dönürdüm. İki il beləcə keçdi. Sonralar isə artıq mağazaya deyil, birbaşa anbara gəlir və cins şalvarları qutu ilə birlikdə alırdıq. O zaman SƏDM əməkdaşları alverçiləri gözüm-çıxdıya salırdılar, idmançılara isə bir qayda olaraq, toxunmurdular: bizim böyük baqajımız onlarda şübhə oyatmırdı, axı, yarışlara formamız və velosipedlərimizlə birlikdə uçurduq”, – Tinkov öz memuarlarında belə xatırlayır.

Vergi Məcəlləsinə son dəyişikliklərin bir istiqaməti də cari vergi ödəyicilərinin işinin asanlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar rüb qurtardıqdan sonra 15 gündən gec olmayaraq cari ödəmələri dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. Bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisə və təşkilatlar mənfəət vergisini yerli büdcəyə (bələdiyyə büdcəsinə) ödəyirlər. Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil edir.

Cari vergi ödəmələrinin hesablanması ilə bağlı qanunvericilik 3 üsul təklif edir:

• Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil etməsi (Maddə 151.1);
• Cari vergi ödəmələrinin məbləğini bu rübdəki gəlirinin həcmini onun keçən ilin ümumi gəlirində (gəlirdən çıxılan məbləğlər nəzərə alınmadan) verginin xüsusi çəkisini göstərən əmsala vurmaqla müəyyənləşdirməsi (Maddə 151.2);
• Təqvim ili ərzində rüblər üzrə artan yekunla bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən müvafiq vergi dərəcələrinə əsasən hesablanması (Maddə 151.5).

Müalicə haqlarını ödəmək üçün maddi yardım, birdəfəlik müavinət almış şəxslərə hansı güzəşt verilir?

Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2022-ci il tarixədək qüvvədə olan 151.5-ci maddəsini əvvəlki vergi ilində fəaliyyəti olmayan və növbəti vergi ilində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyətini hüquqi şəxs yaratmadan həyata keçirən fiziki şəxslər, habelə yeni yaradılmış və fəaliyyət göstərən vergi ödəyiciləri tətbiq edirdi. Bunlara öncəki il sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan və ya hesabat ilində mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olan şəxsləri misal olaraq göstərmək olar.

Vergi Məcəlləsinə edilən yeni dəyişikliyə əsasən, əvvəlki vergi ilində vergi tutulan mənfəəti (gəliri) olmayan vergi ödəyiciləri də Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsini tətbiq etməyə borcludur. Bununla əlaqədar olaraq, 151.5-ci maddəsinin müvafiq bəndlərinə “və ya vergi tutulan mənfəəti (gəliri)” sözləri əlavə edilib.

Bu dəyişikliyin səbəbləri nədir?

Əvvəlki vergi ilini zərərlə başa vuran vergi ödəyicisi növbəti ilin rüblərində mənfəətlə işləsə də, ondan cari vergi ödəmələrini həyata keçirmək tələb edilmir. Çünki vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsi üzrə cari vergi ödəməsini seçərsə, ötən il zərərlə işlədiyi üçün rüblük ödənişdə mənfəətin ¼-ni müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.2-ci maddəsini seçdikdə isə ötən vergi ili üzrə mənfəət vergisi olmadığından xüsusi çəki müəyyənləşdirmək alınmır.

Göründüyü kimi həm Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci, həm də 151.2-ci maddələri üzrə cari vergi ödəmələrini hesablayarkən, rüb üzrə cari vergi ödəməsi formalaşmır. Bu səbəbdən də vergi orqanı ötən il zərərlə işləyən vergi ödəyicilərinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsinə uyğun cari vergi ödəməsinin hesablanması tələbini müəyyən edib.

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi

Misal 1: Kiçik sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisi 2021-ci ili 20.000 manat məbləğində zərərlə başa vurub. Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin birinci rübündə gəlirləri 30.000 manat, xərcləri isə 10.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsi üzrə arayışında 20.000 manat mənfəət (gəlir) göstərildiyi üçün o, 4.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsini aprel ayının 15-dək dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Misal 2: Orta sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisinin 2021-ci il üzrə zərəri 50.000 manat olub. 2022-ci ilin yekunlarına görə mənfəəti 30.000 manat olduğu üçün vergi ödəyicisi 2022-ci ildə 6.000 manat cari vergi ödəməlidir. Mümkündür ki, vergi ödəyicisi 2022-ci ilin mənfəətini 2021-ci ilin zərərinə aid etdiyi üçün mənfəət vergisi bəyan etməsin. Bu halda 2022-ci il ərzində ödənilən 6.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsi mənfəət vergisi üzrə artıq ödəmə hesab ediləcək.

Misallarla bağlı bir məqamı qeyd etmək istəyirik ki, Vergi Məcəlləsinin 151.5.2-ci maddəsi vergi ödəyicisinə rüb ərzində hesabladığı cari vergi ödəmələrinin məbləği mənfəətdən və ya gəlirdən verginin məbləğinin 75 faizindən az olmayan hissəsini ödəməyə imkan verir.

Mənbə: vergiler.az

Fiziki şəxs sahibkarları maraqdıran məsələlərdən biri ilin ortalarında “Startap” şəhadətnaməsi ilə vergi güzəştlərinin əldə edilməsi və bunun tədbiqi ilə bağlıdır. Mövzu ilə bağlı sərbəst auditor Altay Cəfərov misal üzərindən şərh verib.

Fiziki şəxs olan sahibkarın 2021-ci ilin yanvar ayından iyun ayına qədər elektron qaimə-fakturalar üzrə gəliri 40 min manat olmuşdur. Sahibkar 1 iyul 2021-ci ildən həmin fəaliyyət üzrə “Startap” şəhadətnaməsi almış və gəlir vergisindən azad edilmişdir. İyul-dekabr aylarında 30 min manat gəlir əldə etmiş sahibkar 2021-ci ildə təqdim edəcəyi gəlir vergisi bəyannaməsində vergidən azad edilən dövriyyəni nə qədər göstərməlidir?

Vergi Məcəlləsinin 102.1.31.-ci maddəsinə əsasən, “Startap” şəhadətnaməsi olan fiziki şəxs şəhadətnaməni aldığı tarixdən 3 il müddətinə və həmin startap şəhadətnaməsi üzrə innovasiya fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirləri vergidən azaddır. Fiziki şəxsin “Startap” şəhadətnaməsində göstərilən innovasiya fəaliyyətindən, layihədən başqa gəlirləri ola bilər, bu zaman həmin digər gəlirlər vergiyə cəlb ediləcəkdir.

Misalda qeyd etdiyimiz sahibkarın innovasiya fəaliyyəti üzrə “Startap” şəhadətnaməsi 1 iyul 2021-ci ildən olduğu üçün yanvar-iyun aylarında əldə etdiyi gəlir – 40.000 manat gəlir vergisinə cəlb olunur. Çünki güzəşt “Startap” şəhadətnaməsinin alındığı tarixdən tətbiq edilir.

Beləliklə, fiziki şəxs olan sahibkarın iyul-dekabr aylarında əldə etdiyi gəliri – 30.000 manat gəlir vergisindən azad olunur.

Mənbə: vergiler.az

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, aşağıda göstərilən məbləğlər gəlir vergisindən azad edilmişdir:

– ölkə daxilində müalicə haqlarını, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatının haqqını ödəmək üçün maddi yardımın, birdəfəlik müavinətin dəyərinin 10.000 manatadək olan hissəsi;

– xaricdə müalicə haqlarını, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatının haqqını ödəmək üçün maddi yardımın, birdəfəlik müavinətin dəyərinin 50.000 manatadək olan hissəsi.

Müalicə (o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatı) haqlarını ödəmək üçün maddi yardım, birdəfəlik müavinət almış şəxslərə bu güzəşt həmin məbləğlərin təyinatı üzrə ödənildiyini təsdiq edən müvafiq sənədlər təqdim edildiyi halda verilir.

Nə dəyişib?

Tibb sahəsində qiymət artımları, habelə cərrahiyyə əməliyyatlarının mövcud qiymətləri nəzərə alınaraq ölkə daxilində həmin məbləğ 1.000 manatdan 10.000 manata, xüsusilə xarici ölkələrdə müalicə haqlarının, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatlarının məbləği yüksək olduğundan 2.000 manatdan 50.000 manata artırılmışdır.

Mənbə: vergiler.az

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi