Blog Full

Əməkhaqqının hesablanması ardıcıllığı

Bəzən “maaş” adlandırılan əməkhaqqı əksər vətəndaşlar üçün əsas gəlir növüdür və Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 13.2.34 maddəsi onu “fiziki şəxsin muzdlu işlə bağlı aldığı haqq” kimi müəyyən edir. Fiziki şəxsin belə gəlirləri onun xeyrinə olan bütün ödənişlərdən ibarətdir. Əməkhaqqı hesablanması zamanı işçinin tarif (vəzifə) maaşı, mükafatlar, əlavə ödənişlər və digər ödənişlər nəzərə alınır, həmin məbləğlərdən dövlət büdcənə tutulmalar edilir. Əməkhaqqıdan tutulmalar Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 175-ci maddəsi ilə müəyyən edilib.

Müəssisə və təşkilatlarda əməkhaqqı hesablanması aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:

• işçinin hər hansı vergi yaxud ayırmalardan əvvəl qazandığı ümumi əməkhaqqı (“GROSS”) müəyyən olunur;
• bütün vergi, habelə sığorta ödənişləri ümumi əməkhaqqından tutulduqdan sonra işçiyə verilən faktiki əməkhaqqı məbləği (“NETT”) hesablanır.

Əməkhaqqıdan tutulmalar

İşəgötürən əməkhaqqı hesablanması zamanı işçinin muzdlu işlə bağlı gəlirlərindən müəyyən məbləğlər tuta bilər. Əməkhaqqıdan tutulmalar:

• dövlət büdcəsinə, sosial sığorta fondlarına tutulmalar (məsələn, vergilər, MDSS haqqı)
• işçinin ərizəsi əsasında (məsələn, kommunal ödənişlər, xeyriyyə fondlarına);
• məhkəmənin qərarı ilə (məsələn, aliment ödənişi);
• AR ƏM-in 175.2-ci maddəsində müəyyən edilən digər hallarda (məsələn, təhtəlhesaba verilən məbləğlər) həyata keçirilə bilər.

İşçinin muzdlu işlə bağlı aldığı haqdan dövlət büdcəsinə, fondlara aşağıdakı ödənişlər tutulur:

• gəlir vergisi üzrə tutulma;
• məcburi dövlət sosial sığorta haqqı;
• işsizlikdən sığorta haqqı;
• icbari tibbi sığorta haqqı.

Əməkhaqqıdan tutulmalar işçinin muzdlu işlə bağlı aylıq gəlirlərinə faiz dərəcələri tətbiq edilməklə aparılır.

Əməkhaqqı hesablanması zamanı şəxsin işlədiyi vergi ödəyicisinin “Neft-qaz sahəsində fəaliyyətin və qeyri-dövlət sektorunun Meyarları”nın təsdiq edilməsi haqqında AR NK-ın qərarı  ilə müəyyən edilən kateqoriyası nəzərə alınmalıdır. Bunlar aşağıdakılardır:

1. Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyiciləri;
2. Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyiciləri.

Birinci kateqoriyaya aid olan vergi ödəyicilərində çalışan işçilərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən tutulmalar haqqında “Neft-qaz sahəsi və dövlət sektorunda əməkhaqqıdan tutulmalar” adlı məqalədən oxumaq olar.

Verginin hesablanması

Fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərinə tətbiq edilən vergi dərəcəsi AR Vergi Məcəlləsinin 101-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən edilir. Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin gəlirlərinə vergi dərəcəsi tətbiq edilərkən 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə tətbiq edilən güzəşt nəzərə alınmalıdır (VM, maddə 101.1-1). Belə ki, vergiyə cəlb edilən muzdlu işdən gəliri 8000 manata qədər olan işçilərin maaşından gəlir vergisi tutulmur, bu məbləğdən çox olduqda 8000 manatdan yuxarı hissəsinə 14% tətbiq edilməklə vergi tutulur.

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan, habelə qeyri-dövlət sektoruna aid edilən sığortaedənlər əməkhaqqı hesablanması zamanı 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətində “Sosial sığorta haqqında” AR qanunun 14.4-cü maddəsinə istinad etməlidilər. Məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması zamanı həmin maddəyə əsasən aylıq vəzifə maaşı  200 manata qədər olduqda tutulmalar:

• sığortaedən üçün – 22 faiz;
• sığortaolunanın gəlirindən – 3 faiz həddində müəyyən olunub.

Əməkhaqqı 200 manatdan yuxarı olduqda:

• sığortaedən – 44 manat + 200 manatdan yuxarı məbləğin 15 faizi;
• sığortaolunan – 6 manat + 200 manatdan yuxarı məbləğin 10 faizi məbləğində məcburi dövlət sığorta haqqı tutulur. 

Sosial fondlara əməkhaqqıdan digər tutulmalar

Əməkhaqqıdan tutulmalar hesablanan zaman “İşsizlikdən sığorta haqqında” AR Qanununun 9-cu maddəsinə, habelə “Tibbi sığorta haqqında” AR Qanununun 15-10.1-ci maddəsinə uyğun faiz dərəcələrini nəzərə almalıdrılar. Qeyd edək ki, hər iki halda işçinin hansı vergi ödəyicisində əmək müqaviləsi ilə çalışması fərqləndirilmir.

Əməkhaqqı hesablanması zamanı işsizlikdən sığorta haqqı işçinin əməkhaqqı gəlirlərinə 0.5 faiz tətbiq edilməklə tutulur.

İcbari tibbi sığorta üzrə tutulma – əməkhaqqı 8000 manatadək olduqda 2 faiz, 8000 manatdan yuxarı olan hissədən 0,5 faiz olmaqla hesablanaraq tutulur.

Əməkhaqqıdan tutulmaların hesablanması nümunələri

Əməkhaqqının hesablanması və tutulmalar

İşəgötürən işçilərin muzdlu işlə əlaqədar gəlirlərindən bir sıra tutulmalar edir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 13.2.34 maddəsinə görə fiziki şəxsin muzdlu işlə bağlı aldığı haqq “əməkhaqqı” adlanır. Əməkhaqqı hesablanması zamanı tutulmalar Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 175-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə görə aşağıdakı hallarda əməkhaqqıdan tutulmalar həyata keçirilə bilər:

• vergi, sosial sığorta və digər icbari ödənişlər üçün;
• işçinin yazılı razılığı olduqda;
• məhkəmənin qərarı ilə müvafiq icra sənədləri əsasında;
• AR ƏM, maddə 175.2-də sadalanan digər hallarda.

Əməkhaqqının hesablanması, vergi, sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta kimi digər əməkhaqqıdan tutulmaların icrası müəssisənin mühasibat xidməti tərəfindən həyata keçirilən mürəkkəb, həm də əziyyətli bir prosesdir.

Əməkhaqqıdan vergi və digər icbari tutulmalar

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 73-cü maddəsinə görə “…vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini tam həcmdə və vaxtında ödəmək hər bir kəsin borcudur.” Vergi və yığımların dövlət büdcə gəlirlərinin formalaşmasında rolu böyükdür. İşçinin əmək müqaviləsi ilə çalışdığı iş yerindən aldığı maaş onun gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir.

İşəgötürən işçiyə əməkhaqqı hesablanması zamanı dövlətin müəyyən etdiyi minimum məbləği nəzərə almalı, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş tutulmaları dəqiq yerinə yetirməlidir.

Qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən vergi və digər icbari ödənişlər üzrə əməkhaqqıdan tutulmaların tərkibi aşağıdakı kimidir:

• gəlir vergisi üzrə tutulma;
• məcburi dövlət sosial sığorta haqqı;
• işsizlikdən sığorta haqqı;
• icbari tibbi sığorta haqqı.

İşçilərə əməkhaqqı hesablanması zamanı “Neft-qaz sahəsində fəaliyyətin və qeyri-dövlət sektorunun Meyarları”-nın təsdiq edilməsi haqqında AR NK-ın qərarı nəzərə alınmalıdır.

İcbari tutulmaların normativ-hüquqi əsasları

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin əməkhaqlarından tutulmalar aşağıdakı qanunvericilik aktlarına uyğun həyata keçirilir:

• gəlir vergisi üzrə – AR Vergi Məcəlləsi, maddə 101.1;
• sosial sığorta üzrə – “Sosial sığorta haqqında” AR qanunu, maddə 14.3;
• işsizlikdən sığorta haqqı – “İşsizlikdən sığorta haqqında” AR Qanunu, maddə 9;
• icbari tibbi sığorta üzrə – “Tibbi sığorta haqqında” AR Qanunu, maddə 15-10.1.

Əməkhaqqı hesablanması zamanı bu  maddələrdə qeyd edilmiş faiz dərəcələri nəzərə alınır.

Neft-qaz sahəsində və dövlət sektorunda işləyən işçilərdən tutulmalar

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan, habelə dövlət sektorunda işləyən şəxslərdən gəlir vergisi aylıq əməkhaqqıdan aşağıdakı dərəcələrlə tutulur:

• 2500 manata qədər olduqda 14%;
• 2500 manatdan çox olduqda 350 və əlavə olaraq 2500 manatdan çox olan məbləğin 25%.

Əsas iş yerində muzdlu işlə əlaqədar aylıq gəliri 2500 manatadək olan işçilərdən vergi tutulan məbləğ 200 manat azaldılır (AR VM, maddə 102.1.6).

Bundan başqa əməkhaqqıdan tutulmalar zamanı işçilərə Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş  gəlir vergisindən azadolmalar və güzəştlər tətbiq edilə bilər.

Əməkhaqqı hesablanması zamanı məcburi dövlət sosial sığorta haqqı sığortaedənlər üçün 22%, sığortaolunanın gəlirindən isə 3% həcmində müəyyən olunub.

İşsizlikdən sığorta ödənişi – işçi əməkhaqqı gəlirlərindən 0.5 faiz olmaqla hesablanır.

İşçidən icbari tibbi sığorta üzrə tutulma əməkhaqqı 8000 manatadək olduqda 2 faiz, 8000 manatdan yuxarı olan hissədən 0,5 faiz olmaqla həyata keçirilir.

Əməkhaqqıdan tutulmaların hesablanması nümunələri

“NETT” əməkhaqqı dedikdə vergi, habelə digər ödənişlər tutulandan sonra olan əməkhaqqı (işçiyə yekun verilən məbləğ) başa düşülür.

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərdən əməkhaqqıdan tutulmalar haqqında buradan oxumaq olar.