Blog Full

“Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”nin “Sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsinin hazırlanması” mövzusunda təşkil etdiyi ödənişsiz vebinara qoşula bilməyənlər, keçid edərək video yazını izləyə bilərlər.

07 Yanvar tarixində təşkil edilən vebinar “Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”nin 2023-cü ildə təşkil etdiyi ilk ödənişsiz vebinar idi.

Vebinarın təqdimatçısı Salman Əbdülrzazadə İqtisad Universitetində “Biznesin idarə edilməsi və təşkili” ixtisası üzrə bakalavr, Türkiyənin Selçuk Üniversitetində  “Mühasibat uçotu” ixtisası üzrə magistr təhsili almış və hazırda Selçuk Üniversitetində “Mühasibat uçotu” ixtisası üzrə doktorantura təhsili alır.

2019-cu ildən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində Mühasibat dərsini tədris etməkdədir. Eyni zamanda “Accounting.az” MMC-də “Mühasibat üzrə aparıcı mütəxəssis” olaraq fəaliyyət göstərməkdədir. Mühasibat ilə bağlı bir çox elmi konfranslarda və seminarların təşkil edilməsində iştirak etmişdir.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi 2019-cu ildən bəri mühasiblərin ehtiyac duyduğu müxtəlif sahələrdə təlimlər həyata keçirir. Fəaliyyətə başladığı vaxtdan bu günədək 1500-dən çox tələbə və dinləyicisi olmuşdur.

Məktəb, uzunmüddətli təlimlər ilə yanaşı, 1 günlük, ödənişsiz təlimlər də təşkil etməkdədir. Təkcə 2022-ci ildə belə təlimlərin sayı 7 idi. 2023-cü ildə isə, ödənişsiz təlimlərin sayının daha da artması hədəflənib. Çünki məktəbin əsas missiyası, mühasiblərin biliklərini inkişaf etdirmək, yenidən hazırlığına dəstək olmaqdır.

Kanalımıza abunə olmaqla, qoşula bilmədiyiniz vebinarları yenidən izləyə bilərsiniz: https://www.youtube.com/@muhasiblermektebi

Keçidlərə daxil olmaqla isə, “Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”nin təşkil etdiyi ödənişli və ödənişsiz təlimlər barədə tam məlumat ala bilərsiniz.

Mühasibat kursları: https://www.muhasibat.az/muhasibatliq-kursu/

Vergi kursları: https://www.muhasibat.az/vergi-kurslari/

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2022 –ci ilin yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Amma, nəzərə almaq lazımdır ki, dəyişikliklərin bəzilərinin tətbiq tarixi fərqlidir. Bu haqda əməkdaşlıq etdiyimiz vergi.az saytında məlumat verilib. Dəyişiklik və yeniliklərin ana xətti güzəştli vergitutma tətbiq edən ölkələrə ödənişlər zamanı Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmiş sayılmayan gəlirləri, “nəzarət olunan xarici müəssisə” anlayışı, belə müəssisələrin vergiyə cəlbi, faydalı qazıntı, neft qaz sahəsi üzrə müəyyən güzəşt və tənzimləmələri, aksiz hesablanan dövriyyənin müəyyən edilməsi, habelə səyyar vergi yoxlamasını əhatə edir.

Bütün qəbul edilmiş dəyişiklik və əlavələr Vergi Məcəlləsində əks olunub, odur ki, burada onların qısa şərhi ilə kifayətlənəcəyik.

“Nəzarət olunan xarici müəssisə” anlayışı bir yenilikdir, AR Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2022-ci ildən onu vergi qanunvericiliyinı daxil edib. Müvafiq olaraq Məcəlləyə yeni 14-2 maddəsi əlavə edilib. Əlavə və dəyişikliklər belə müəssisələrdə mənfəətin Azərbaycan Respublikasında vergiyə cəlb olunması, habelə nəzarət olunan xarici müəssisənin vergi tutulan gəlirinə aid edilməyən gəlirlərinin tərkibi müəyyən olunub.

Digər əlavə və dəyişiklik yoxlamalarla bağlıdır. Bu dəyişikliklər kameral və səyyar vergi yoxlamalını, habelə əlavə vergi yoxlamasını əhatə edir.

Yeni dəyişikliklərə uyğun olaraq, “vergi ödəyicisi tərəfindən vergilərin hesablanmasına təsir edən və yoxlama dövründə təqdim edilən sənədlərdən fərqli sənədlər əlavə vergi yoxlamasının təyin edildiyi tarixdən 30 iş günü müddətində təqdim edilməlidir.” (maddə 42.1). Bununla paralel olaraq Məcəlləyə 49.1-2 maddəsi də əlavə olunub: “Bu Məcəllənin 49.1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq təyin edilən yoxlama əvvəlki səyyar vergi yoxlamasının davamı hesab edilir və yalnız 1 dəfə 60 iş günündən artıq olmamaqla keçirilə bilər. Əlavə vergi yoxlamasının keçirilməsinin nəticəsi üzrə yenidən əlavə vergi yoxlamasının keçirilməsi barədə qərar qəbul edilə bilməz.”

Dəyişikliklər arasında daha bir məqam gəlir və xərclərin uçotunun aparılması ilə bağlıdır. Belə ki, Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2022-ci ildən etibarən sahibkarlıq subyektlərində uçot metodlarının tətbiqinin yeni qaydalarını müəyyən edir: mikro sahibkarlıq subyektləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu kassa metodu və ya hesablama metodu ilə, digərləri isə yalnız hesablama metodu ilə aparmalıdır. Hesablama metodu:

• orta və iri sahibkarlıq subyektlərinə 2022-ci il yanvarın 1-dən;
• kiçik sahibkarlıq subyektlərinə isə 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən tətbiq edilir.

Mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsinin təqdim edilməsi şərtlərində də dəyişikliklər edilib. İqtisadçı ekspert nar Bayramov Məcəlləyə əlavə edilmiş 72.4-1 maddəni inqilabi dəyişiklik hesab edir (vergi.az). O, fikrini burada konkret nümunəyə uyğun əsaslandırıb.

Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2022-ci ildən aksiz hesablanan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi prosesinə də yeniliklər gətirib. Bunu belə bir sual əsasında izah edək.

Sual: “İstehsal tarixi 10 il olan və benzinlə işləyən avtomobilin idxalı zamanı aksiz məbləğinin hesablanmasında hər hansı dəyişiklik edilibmi?”

Cavab: “Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2022-ci il tarixdən qüvvəyə minmiş müddəalarına əsasən, Azərbaycan Respublikasına idxal olunan minik avtomobillərinin istehsal tarixi 7 ildən artıq olduqda, aksiz Vergi Məcəlləsinin 190.4.1-ci və 190.4.1-3-cü maddələrinə əsasən hesablanmış məbləğə benzin mühərrikli minik avtomobillərinə görə 1,2 yüksəldici əmsal tətbiq edilməklə hesablanır. Əsas: Vergi Məcəlləsi, 190.4.1-4-cü maddə.”

Yuxarıda qeyd etdiymiz Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər 2022-ci ildən qüvvəyə minib və əhatəsi genişdir. Yuxarıda qeyd etdiyimiz vergi.az saytının, “Yenilənmiş Vergi Məcəlləsi ilə nələr dəyişəcək?” adlı məqaləsində, habelə burada həmin əlavə və dəyişikliklər haqqında daha ətraflı məlumat verilib.

Azərbaycan Respublikasında vergi sistemi

Dövlətin vətəndaşlarla qarşılıqdı maliyyə münasibətlərini tənzimləyən alətlərdən biri vergilərdir. Müxtəlif vergi növləri vasitəsi ilə maliyyə ehtiyatları dövlət büdcəsində toplanır. Bu proses həmin ölkədə mövcud vergi sistemi vasitəsi həyata keçirilir.

Azərbaycan Respublikasının müasir vergi sistemi müstəqillik illərində formalaşıb. Müstəqilliyin ilk illərində ayrı-ayrı qanunvericilik aktları ilə tənzimlənən sistem, sonradan daha da inkişaf etdirildi. 2001-ci ilin yanvarın 1-dən tətbiq edilən AR Vergi Məcəlləsi vasitəsi ilə bu sahədə mövcud normativ hüquqi aktlar sistemləşdirildi, ayrı-ayrı qanunlar vahid kodeksdə toplandı.

Azərbaycan Respublikasında vergi sistemi, ödənilən vergilərin idarəetmə səviyyəsinə görə qruplaşması, vergilərin növləri Məcəllənin 4-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddə ödənməli vergiləri belə qruplaşdırır:

• dövlət vergiləri – Vergi Məcəlləsinə daxil edilmiş, AR ərazisində ödənməsi məcburi olan vergilər qrupudur;
• muxtar respublika (MR) vergiləri Naxçıvan Muxtar Respublikasında AR VM-ə müvafiq Naxçıvan MR qanunları ilə müəyyən olunmuş muxtar respublika ərazisində ödənməli vergiləri əhatə edir.
• yerli vergilər (bələdiyyə vergiləri) AR vergi qanunvericiliyi əsasında bələdiyyə ərazisində ödənməli olan vergilərdir. Yerli vergilər bələdiyyələrin qərarı əsasında tətbiq edilir. Digər bələdiyyə ödənişləri uyğun qanunla tənzimlənir.

Qrupların tərkibinə daxil olan bütün vergi növləri Vergilər Məcəlləsində müəyyən olunub. Məcəllədə olmayan hər hansı verginin tətbiqi yolverilməzdir.

Azərbaycan vergi sistemində tətbiq edilən vergi növləri

Vergi ödəyicilərinin ödəmə qabiliyyətinə uyğun olaraq vergitutma aşağıdakı 3 istiqamətdə aparılır:

• gəlir üzərindən;
• istehlak (xərc) üzərindən;
• sərvət üzərindən.

Azərbaycanda gəlirlər üzərindən alınan vergi növləri bunlardır:

• fiziki şəxslərin gəlir vergisi;
• hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi;
• sadələşdirilmiş vergi.

AR Vergi Məcəlləsində istehlak etdiyimiz mallara və xidmətlərə görə alınan vergilərin növləri belə müəyyən olunub:

• əlavə dəyər vergisi (ƏDV);
• aksiz vergisi;
• yol vergisi;
• mədən vergisi.

Sərvət vergitutmada ödəmə qabiliyyəti göstəricilərindən biridir. Sərvət vergiləri xüsusi mülkiyyət hüququnun üstün olduğu iqtisadi sistemlərə xas vergi növüdür. Bazar iqtisadiyyatının tam inkişaf etmədiyi, mülkiyyət hüququnun formalaşma mərhələsində olduğu keçid iqtisadiyyatlarında sərvətdən alınan vergilərin büdcə gəlirlərində xüsusi çəkisi azdır. Bir sıra ölkələrdə sərvət vergisi bahalı mənzillərə, avtomobillərə, brend mallara, bu kimi digər əmlaklara sahib olan insanlara tətbiq edilir. Bu anlamda Azərbaycanda sərvət vergisi tətbiq edilmir. Amma nəzərə alsaq ki, əmlak, habelə torpaq da sərvətin bir növüdür, aşağıdakı vergilərin növlərini bu qrupa aid etmək mümkündür:

• hüquqi şəxslərin, habelə bəzi istisnalarla, fiziki şəxslərin əmlak vergisi;
• hüquqi şəxslərin, habelə müəyyən şərtlər daxilində fiziki şəxslərin torpaq vergisi.

Respublikamızın ərazisində bütün vergi növləri manatla hesablanaraq ödənilir.

Vergi növlərinin idarəetmə səviyyəsinə görə tətbiqi

Xüsusi və müvəqqəti vergi rejimləri

Azərbaycan vergi sistemində müvəqqəti və xüsusi adlanan iki vergi rejimi mövcuddur (VM, maddə 4.5). Müvəqqəti vergi rejimi təbii və qaçılmaz fəlakətlər, habelə iqtisadi şəraitin əhəmiyyətli dəyişməsi halları zamanı vergilərin hesablanmasına və ödənməsinə tətbiq edilən müvəqqəti qaydalardır. Belə hallara:

• təbii fəlakətləri;
• epidemiyaları;
• epizootiyaları;
• böyük ekoloji və başqa qəzaları;
• qlobal iqtisadi mühit amillərini nümunə göstərmək olar.

Məsələn, koronovirus pandemiyası zamanı Vergi Məcəlləsinin 222.2-ci maddəsinə əsasən müvəqqəti  vergi rejimi  2020-ci il yanvarın 1-dən bir il müddətinə tətbiq edilib.

Xüsusi vergi rejimində müəyyən dövr ərzində vergi növlərinin tətbiqi, hesablanması və ödənilməsi xüsusi qaydalar çərçivəsində həyata keçirilir.  Xüsusi vergi rejimli müəssisələrə “Əsrin müqaviləsi”- “Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda “Azəri”, “Çıraq” yataqlarının və “Günəşli” yatağının dərinliklərində yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və neft hasilatının pay bölgüsü haqqında Saziş”, “Əsas ixrac boru kəməri haqqında” və sair belə sazişlər çərçivəsində AR-də fəaliyyət göstərən müəssisə və şirkətləri nümunə göstərmək olar.

Nəzərə almaq lazımdır ki, dəyişən iqtisadi şərtlər vergi sisteminə təsirsiz ötmür, bu da öz növbəsində Vergi Məcəlləsinə uyğun dəyişiklikləri zəruri edir.