Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 160. 703

1 İyn 2026

Xarici ezamiyyət xərcləri necə hesablanır? – Qaydalar və şərtlər

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Mühasibləri, HR-ləri maraqlandıran məsələlərdən biri də işçilərin ezamiyyətdə olduğu müddətin müəyyənləşdirilməsi, normalar hesabına mehmanxana və gündəlik xərclərinin ödənilməsidir. Həmin məqamlarla bağlı yaranan suallara sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.

İşçilərin ezamiyyə xərclərinin hesablanması, ödənilməsi kimi məsələlər Nazirlər Kabinetinin 25.01.2008-ci il tarixli 14 saylı “Ezamiyyə xərclərinin normaları haqqında” qərarı və Maliyyə Nazirliyinin 18.01.2012-ci il tarixli Q-01 saylı “İşçilərin ezamiyyə qaydaları” adlı qərarı ilə tənzimlənir. Qaydaların 6-cı bəndinə əsasən, işçi ezamiyyətdən qayıtdıqdan sonra ezamiyyə ilə əlaqədar xərclədiyi vəsaitlərin məbləği haqqında avans hesabatını 3 gün ərzində təqdim etməlidir. Respublika ərazisi daxilində ezamiyyələr zamanı müəyyən olunmuş qaydada rəsmiyyətə salınmış ezamiyyət vəsiqəsi, xarici ölkələrə ezamiyyələr zamanı isə pasport və ya onu əvəz edən sənəddə ölkədən çıxmaq, ölkəyə qayıtmaq barədə səlahiyyətli orqanlar tərəfindən edilən müvafiq qeydin surəti və nəqliyyat xərcləri barədə təsdiqedici sənədlər avans hesabatına əlavə olunur.
Həmin məqamları konkret bir neçə nümunə üzərində nəzərdən keçirək.

Misal 1

“Ezamiyyə xərclərinin normaları haqqında” qərara əsasən, İstanbul şəhərinə ezamiyyə norması 220 avrodur. Bunun 60%-ni mehmanxana xərcləri, 35%-ni gündəlik yemək xərcləri, 5 faizini isə şəhərdaxili nəqliyyat, rabitə və digər xidmətlər ilə bağlı xərclər təşkil edir.

Nəzərə alaq ki, işçinin təqdim etdiyi pasport qeydlərinə ölkədən çıxış 18 may, Türkiyədən çıxış 20 may və Azərbaycan Respublikasına giriş 21 may tarixləri yazılıb, o halda ezamiyyə zamanı mehmanxana və digər xərcləri müəyyənləşdirək.

İşçi faktiki olaraq Azərbaycan Respubliksından 18 mayda çıxdığına görə, gündəlik və digər xərclər bu tarixdən hesablanır. Bundan əlavə, işçinin faktiki olaraq ezamiyyə yerindən 20 mayda çıxmasına baxmayaraq Azərbaycan Respublikasına daxilolma tarixi 21 may olduğuna üçün bu xərclərin son tarixi 21 may olacaq. Çünki ezamiyyətdə olma müddəti pasport və ona bərabər tutulan sənəddəki ölkədən getmək və gəlmək haqqında qeydlərlə müəyyənləşir. Odur ki, gündəlik xərclər 18, 19, 20 və 21 may tarixləri üçün, yəni 4 gün müddətinə hesablanacaq.

Mehmanxana xərcləri üçün isə başlama tarixi 18 may, sona çatma tarixi isə 21 may yox, 20 may tarixi olacaq. Çünki pasportda ölkəyə qayıtma tarixi 21 may yazılıb. İşçi faktiki olaraq 21 mayda mehmanxanada qalmamış sayılır. Belə olan halda da mehmanxana xərcləri 18, 19 və 20 may tarixləri üçün, yəni 3 gün müddətinə hesablanmalıdır.

Nəticədə, nümunədəki işçinin 18-21 may ezamiyyə zamanı xərclərinin hesablanması aşağıdakı kimi olacaq:

4 x (220 x 40%) = 352 avro;
3 x (220 x 60%) = 396 avro;
CƏMİ ezamiyyə xərcləri: 352 + 396 = 748 avro.

Misal 2

İşçi 18 maydan 21 maya kimi İstanbul şəhərinə ezamiyyətə göndərilib. Bununla bağlı şirkət rəhbərliyi əmr imzalayıb və əmrdə işçinın 18-21 may tarixlərində 4 gün müddətində ezamiyyətə göndərilməsi yazılıb. İşçi 22 mayda işdə olmalıdır. İşçi təyyarə biletini təqdim edib. Biletdə uçuş tarixi 18 may saat 15.00-dır. Təyyarə İstanbula 18 may saat 18.00-da çatıb. Eyni zamanda, geri qayıtma tarixi 20 may saat 22.00 və Bakıya çatma 21 may saat 01.00 göstərilib. Təyyarə biletinin qiyməti 500 avrodur. Bəs bu halda ezamiyyə xərcləri nə qədərdir?
Burada da faktiki ezamiyyətə getmə vaxtı 18 may və ezamiyyətdən qayıdıb Azərbaycan Respublikasına daxil olma tarixi 21 maydır. Ona görə də gündəlik xərclər əvvəlki misalda olduğu kimi qalacaq:
4 x (220 x 40%) = 352 avro.

Mehmanxana xərcləri üçün tarix yenə də faktiki olaraq 18 may olacaq. “İşçilərin ezamiyyə qaydaları”nın 8-ci bəndinə əsasən, nəqliyyat vasitələrinin yola düşdüyü gün ezamiyyətə gedən gün, nəqliyyat vasitəsinin daimi iş yeri yerləşən yaşayış məntəqəsinə gəldiyi gün isə ezamiyyətdən qayıdan gün sayılır. Nəqliyyat vasitəsi saat 24-ə kimi (saat 24 də daxil olmaqla) yola düşərsə, ezamiyyətə gedən gün cari gün, saat 00-dan sonra isə sonrakı günlər sayılır. Əgər nəqliyyat vasitəsinin yola düşdüyü yer yaşayış məntəqəsindən kənarda yerləşərsə, həmin yerə getmək üçün lazım olan vaxt nəzərə alınır. İşçinin daimi iş yerinə qayıtması gün də eyni qayda ilə təyin edilir.

Bu qaydalar ümumilikdə həm respublika daxilində və həm də xaricdə olan ezamiyyələr üçün nəzərdə tutulub. Qaydalardan da göründüyü kimi, ezamiyyətə gedən gün nəqliyyat vasitəsinin yola düşdüyü və ezamiyyətdən qayıdan gün də nəqliyyat vasitəsinin daimi iş yeri yerləşən yaşayış məntəqəsinə gəldiyi gün sayılır. Ancaq burada incə bir məqam var. Nəqliyyat vasitəsi saat 24-ə kimi yola düşərsə, həmin gün ezamiyyətə gedən və ya qayıdan gün sayılır. Yəni, misalımızda da nəqliyyat vasitəsi 18 may saat 23.00-da yola düşdüyündən, başlama tarixi 18 may tarixi olacaq. Geri qayıtma 20 may saat 22.00-da olduğuna baxmayaraq, faktiki Azərbaycan Respublikasına daxil olan tarix 21 may saat 01.00 olduğuna görə, ezamiyyətin başa çatma tarixi 21 may olacaq. Belə olan halda, mehmanxana xərcləri yenə də 18, 19, 20 may tarixlərinə, yəni 3 gün üçün hesablanacaq:
3 x (220 x 60%) = 396 avro.

Nəticədə aydın olur ki, ikinci misalda da hesablamalar birinci misalda olduğu kimi aparılacaq, əlavə olaraq 500 avro nəqliyyat xərci ödəniləcək:
352 + 396 + 500 = 1248 avro.

Misal 3

İşçi 18 may tarixdən 21 may tarixinə kimi İstanbul şəhərinə ezamiyyətə göndərilib. Bununla bağlı şirkət rəhbərliyi əmr imzalayıb və əmrdə işçinın 18-21 may tarixlərində 4 gün müddətində ezamiyyətə göndərilməsi yazılıb. İşçi 22 mayda işdə olmalıdır. İşçi təyyarə biletini təqdim edib və təyyarə biletində uçuş tarixi 18 may saat 23.00-dır. Təyyarə İstanbula 19 may saat 02.00-da çatıb. Eyni zamanda geri qayıtma tarixi 20 may saat 22.00 və Bakıya çatma 21 may saat 01.00 olub. Təyyarə biletinin qiyməti 500 avrodur. Bu halda ezamiyyə xərcləri nə qədərdir?
Burada da faktiki ezamiyyətə gedən vaxt 18 may və Azərbaycan Respublikasına daxilolma tarixi 21 maydır, ona görə də gündəlik xərclər əvvəlki misalda olduğu kimi aparılacaq:
4 x (220 x 40%) = 352 avro.

Mehmanxana xərcləri üçün tarix yenə də faktiki olaraq 18 may olacaq. “İşçilərin ezamiyyə qaydaları”nın 8-ci bəndinə əsaslanaraq, ezamiyyətə gedən gün nəqliyyat vasitəsinin yola düşdüyü və ezamiyyətdən qayıdan gün də nəqliyyat vasitəsinin daimi iş yeri yerləşən yaşayış məntəqəsinə gəldiyi gün sayılır. Ancaq burada incə bir məqam var. Nəqliyyat vasitəsi 24-ə kimi yola düşərsə, həmin gün ezamiyyətə gedən və ya qayıdan gün sayılır. Yəni, nümunədə nəqliyyat vasitəsi 18 may saat 23.00-da yola düşdüyündən başlama tarixi 18 may və geri qayıtma 20 mayda saat 22.00 olduğuna baxmayaraq, faktiki Azərbaycan Respublikasına daxil olma tarixi 21 may saat 01.00 olduğuna görə ezamiyyətin başa çatma tarixi 21 may olacaq. Belə olan halda da mehmanxana xərcləri ancaq 19 və 20 may tarixlərinə, yəni 2 gün üçün hesablanacaq:

2 x (220 x 60%) = 264 avro.

İşçinin ezamiyyətə gedən günü 18 maydır və gündəlik xərclər də 18 maydan hesablanılır, amma mehmanxanadan faktiki istifadə tarixi 19 maydan başlandığına görə, mehmanxana xərcləri də 19 maydan hesablanmağa başlanılır.

Odur ki, sonda bu nəticəyə gəlmək olur ki, xarici ezamiyyələr zamanı əsas məqam nəqliyyat vasitəsinin yola düşmə, qayıtma tarixi və saatlarıdır.

Həmçinin, “İşçilərin ezamiyyə qaydaları”nın 4-cü bəndinə əsasən, işçilərin ezamiyyət müddəti təşkilat rəhbərləri tərəfindən müəyyən edilir, lakin yolda olduğu müddət hesaba alınmamaqla, bu müddət 40 gündən yuxarı ola bilməz.

Göründüyü kimi, ezamiyyələr zamanı yolda olan müddətin nəzərə alınmamasına təşkilat rəhbərləri diqqət yetirməlidirlər.Yəni işçini ezamiyyətə göndərəndə tarixləri, müddətləri elə formalaşdırmalıdırlar ki, həm işçinin boş vaxtı formalaşmasın, həm də onlara əlavə ezamiyyə xərcləri ödənilməsin.

Mənbə: vergiler.az

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə sığorta olunana müavinətin verilməsi halları

1 İyn 2026

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə sığorta olunana müavinətin verilməsi halları

by muhasibat az | posted in: Müavinət, Xəbər | 0

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı ödənilən müavinət

Sosial sığorta dedikdə fiziki şəxslərə “Sosial sığorta haqqında” AR qanunu ilə müəyyən edilmiş hallarda əməkhaqqının itirilməsinə, gəlir və əlavə xərclərinin kompensasiya olunması, həmçinin itirilməsinin qarşısının alınması məqsədi ilə verilən təzminat forması başa düşülür. Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi belə hallardan biridir.

Aşağıdakılar sosial sığortanın tərəfləri sayılır:

sığortaçı – sosial sığorta üzrə fəaliyyəti həyata keçirən qurumlar (məsələn, DSFM);
sığortaedən – AR ərazisində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər, filial və nümayəndəliklər, dövlət qurumları, seçkili orqanlar, habelə özünü yaxud başqasını sığorta edən şəxslər (məsələn, işəgötürənlər);
sığortaolunanlar – xeyrinə sığorta həyata keçirilmiş şəxslər (məsələn, işçilər);

Sığorta hadisəsi baş verdikdə sığortaolunanların qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada müavinət almaq hüququ vardır. Müavinət sığortaedənin vəsaiti hesabına sığortaçı tərəfindən ödənilir. Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirilməsi zamanı işçilərə müavinətlərin verilməsi qaydaları AR Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi əsasnamə əsasında müəyyən olunur. Sığortaolunanın bu hüququ əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halının məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanan əmək fəaliyyəti dövründə baş verdikdə yaranır.

Müavinətin təyin edildiyi hallar

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət elektron sənəd formasında tərtib edilən xəstəlik vərəqəsi əsasında təyin edilir. Xəstəlik yaxud əmək qabiliyyətini itirmək vərəqəsindən başqa hər hansı sənədə görə müavinət təyin edilə bilməz.

Xəstəlik vərəqlərinin verilməsi AR Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi “Sosial sığorta haqları ödəyən vətəndaşlara xəstəlik vərəqələrinin verilməsi qaydası haqqında təlimat” əsasında, səlahiyyətli tibb müəssisələrinin həkimləri tərəfindən həyata keçirilir.

Sığortaolunanlara əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi haqqında arayışın verilməsi bu təlimatda göstərilmiş xüsusi hallardan başqa, digər hallarda qadağan olunur.

Bu təlimatda göstərilmiş xüsusi hallarda sığortaolunanlara əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi haqqında arayış verilə bilər.

Xəstəlik vərəqəsi əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin aşağıdakı hallarında qeyd edilən təlimata uyğun olaraq verilir:

xəstəlik, məişət zədəsi zamanı;
vərəm, psixi və zöhrəvi xəstəliklər;
sanatoriya-kurort müalicəsi zamanı;
xəstələnmiş ailə üzvlərinin qulluğa ehtiyacı olduqda;
epidemioloji hallarda karantin zamanı;
AR NK-nın müəyyən etdiyi əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ verən postvaksinal fəsadların siyahısına daxil olan postvaksinal fəsadla əlaqədar;
hamiləlik və doğuşa görə məzuniyyət zamanı.

Uzun müddət və tez-tez xəstələnən sığortaolunanlara müvafiq tibb müəssisənin baş həkimi ayrıca həkim təhkim edir və bu haqda həmkarlar ittifaqları komitələrini xəbərdar edir. Həmkarlar ittifaqı təhkim olunmuş həkim haqqında sığorta olunmuş işçini yazılı xəbərdar etməlidir ki, başqa həkimlər tərəfindən ona verilmiş xəstəlik vərəqələri ödənilməyəcək. Bu qayda yalnız müstəsna hallarda həmkarlar ittifaqları komitələrinin xüsusi qərarları əsasında pozula bilər.

Müavinətin ödəniş mənbəyi

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin ilk 14 təqvim günü üçün müavinət sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Əgər əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi fasiləsiz olaraq ardıcıl verilmiş bir neçə xəstəlik vərəqəsi əsasında davam edərsə, ilk 14 təqvim günü üçün müavinət onların sayından asılı olmayaraq yalnız bir dəfə sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Əgər əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi bir neçə xəstəlik vərəqəsi əsasında fasilələrlə davam edərsə, ilk 14 təqvim günü üçün müavinət onların sayından asılı olaraq, hər dəfə sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Vəkillər Kollegiyası vəkillərin ödənişləri ilə bağlı elektron qaimə-faktura təqdim etməlidirmi?

1 İyn 2026

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin verilməsi dövrü

by muhasibat az | posted in: Müavinət, Xəbər | 0

Sosial müavinətlər

Sosial sığorta iqtisadi fəal vətəndaşların konstitusiya hüququnun “Sosial sığorta haqqında” AR Qanununda nəzərdə tutulan hallarda həyata keçirilməsini təmin etməyə yönəlmiş sosial müdafiə sistemidir. Bu sistem aşağıdakı hallarda fiziki şəxslərin itirilmiş əməkhaqlarının, gəlirlərinin qarşısının alınmasını və ya əlavə xərclərinin ödənilməsini təmin edir:

pensiya yaşına çatdıqda;
xəstəlik səbəbindən əmək qabiliyyətinin itirilməsi zamanı;
tam və ya qismən əlillik dövründə;
ailə başçısını itirildikdə;
uşaq anadan olduqda, habelə ona qulluq üçün məzuniyyət vaxtı;
dəfn üçün və sair.

Sosial sığorta vasitəsi ilə dövlət öz sosial siyasətini həyata keçirir. Sosial sığorta paketinə daxil olan ən geniş yayılmış müavinət növü tibb müəssisəsi tərəfindən verilmiş xəstəlik vərəqəsi (əmək qabiliyyətini itirmək vərəqəsi) əsasında verilən əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi müavinətidir. Sosial müavinətlərin növləri haqqında ətraflı məlumatı bu səhifədə tapmaq olar.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin verilməsi dövrü

Fiziki şəxsin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ aşağıdakı şərtlər daxilində yaranır:

işçinin 6 aydan az olmayan sosial sığorta stajı olmalıdır;
sığorta hadisəsi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanan əmək fəaliyyəti dövründə baş verməlidir.

Müavinət veriləcək dövr əmək qabiliyyətinin itirildiyi birinci gündən başlayaraq sağalanadək olan dövr sayılır. Əgər tibbi sosial ekspert komissiyası (TSEK) işçiyə əlillik müəyyən edərsə, əlilliyin müəyyən edildiyi tarix dövrün sonu hesab olunur. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu müddət bir ildən çox olmamalıdır (AR ƏM, 74-cü maddə).

Əgər işçi işdən çıxarılmasının düzgünlüyünün mübahisələndirildiyi dövrdə əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirərsə, müavinət işçi işə bərpa olunduqda, müəssisənin vəsaiti hesabına verilir.

Növbəti məzuniyyət (əsas yaxud əlavə) vaxtı xəstəlik və ya zədə nəticəsində əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət dövrü müəyyən olunarkən, xəstəlik vərəqəsi əsasında işçinin əmək qabiliyyətini itirdiyi iş günləri nəzərə alınır.

Aşağıdakı dövrlər üçün əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət verilmir:

əməkhaqqı saxlanılmadan məzuniyyət zamanı;
uşağa qulluq etməkdən ötrü məzuniyyət müddətində.

Əgər işçinin əmək qabiliyyətini itirməsi bu məzuniyyətlərdən sonra da davam edərsə, müavinət dövrü, ümumi qayda üzrə onun işə başlamalı olduğu gündən başlayaraq hesablanır. Hamiləlik və doğum zamanı da işçi əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirir, amma bu hal “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi haqqında Əsasnamə”-nin 3-cü fəslində də ayrıca sosial sığorta hadisəsi kimi baxılır. Uyğun səhifəmizdən hamiləliyə və doğuma görə müavinət haqqında ətraflı oxuya bilərsiniz.

İşləyən əlillərə müavinətin verilməsi dövrü

Müharibə ilə bağlı əlilliyi olan şəxslər istisna olmaqla, işləyən əlliyi olan şəxslərə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət aşağıdakı dövrlər üçün təyin edilir.

a) istehsalat qəzası, peşə xəstəliyi səbəbindən əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə:

xəstə sağalanadək, yaxud;
əlilliyi yenidən müəyyən edilənədək.

b) digər hallarda, ardıcıl yaxud təkrar xəstələnmə zamanı əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə:

təqvim ilində altı aydan çox olmamaqla.

Vərəm xəstəliyi olan əlilliyi olan şəxslər istisna olmaqla, işləyən əlilliyi olan şəxslər vərəm xəstəliyi ilə əlaqədar əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdikdə müavinət aşağıdakı dövr üçün verilir:

xəstə sağalanadək, yaxud;
vərəm xəstəliyi ilə bağlı əlilliyi yenidən müəyyən edilənədək.

Sonuncu halda müddət 12 aydan artıq olmamalıdır.

Digər hallarda müavinətin verilmə dövrü

Aşağıdakı hallarda əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi baş verərsə, müavinətin dövrü həmin hallar bitdikdən sonra işçinin işə başlamalı olduğu gündən hesablanır:

müvəqqəti olaraq işin dayandırıldığı müddətdə;
hərbi toplanışlar zamanı;
təhsil müəssisələrində istehsalatdan ayrılmamaqla təhsillə əlaqədar verilən əlavə məzuniyyətlərdə.

Əgər işçi əmək qabiliyyətini qanunvericiliyə uyğun əməkhaqqı dayandırılmaqla işdən kənarlaşdırıldığı dövrdə müvəqqəti itirmişsə və bu işə başlamağa icazə verildikdən sonra da davam edərsə müavinət dövrü onun işə başlamalı olduğu gündən müəyyən edilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin mənbəyi

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət aşağıdakı mənbələrdən ödənilir:

fasiləsiz, ardıcıl davam edərsə ilk 14 təqvim günü üçün müavinət xəstəlik vərəqələrinin sayından asılı olmayaraq, yalnız bir dəfə sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.
fasilələrlə davam edərsə ilk 14 təqvim günü üçün müavinət xəstəlik vərəqələrinin sayından asılı olaraq, hər dəfə sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi işçinin işdən çıxarılmasının düzgünlüyünün mübahisələndirildiyi dövrə düşərsə, müavinət müəssisənin vəsaiti hesabına, işçi işə bərpa olunduqda verilir.

Müavinət dövrü AR Səhiyyə Nazirliyinin “Vahid Səhiyyə İnformasiya Sistemi” vasitəsi ilə əldə edilən (elektron formada, habelə müvafiq qaydada müraciət olduqda kağız daşıyıcıda çap olunmuş formada) xəstəlik vərəqəsi əsasında müəyyən edilir.

Xeyriyyə fondlarına ianənin vergiyə cəlb olunan mənfəətdən azaldılması qaydası

1 İyn 2026

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinəti almaq hüququ olan şəxslər

by muhasibat az | posted in: Müavinət, Xəbər | 1

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi – işçinin xəstəliyi, zədələnməsi və ya qanunla nəzərdə tutulmuş digər səbəblər üzündən əmək funksiyası üzrə vəzifə öhdəliklərin nisbətən qısa müddət ərzində yerinə yetirə bilməməsidir. Bu hal sosial sığorta hadisəsi sayılır. Belə hal baş verdikdə işçinin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ var. Hüququn təmin edilməsi (müavinətin təyini, hesablanması və ödənilməsi) AR NK-nın qərarı ilə təsdiq edilmiş “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığorta edənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi haqqında Əsasnamə” əsasında həyata keçirilir.

Müavinət hüququn yaranması üçün əsas şərt əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halının məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanan əmək fəaliyyəti dövründə baş verməsidir. Sığorta haqqı ödəyən şəxslərdə bu xəstəlik vərəqəsi (büllüten) ilə təsdiq olunur. Xəstəlik vərəqəsi aşağıdakı hallarında verilir:

xəstəlik;
zədələnmələr;
şikəstlik.

AR NK tərəfindən təsdiq edilmiş “ Sığortaolunanlar üçün xəstəlik vərəqələrinin elektron sənəd formasında tərtib edilməsi qaydası haqqında təlimat”– ın VII bölməsi ilə nizamlanan bəzi xüsusi hallarda xəstəlik vərəqəsi əvəzinə arayışlar verilə bilər və şəhadətnamədən istifadə edilə bilər, amma onlar müavinətin verilməsi üçün əsas deyil.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət hüququ

Qeyd etdiyimiz kimi, sığorta haqqı ödəyən şəxslərin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməsi sığorta hadisəsi sayılır və onların sosial müavinət almaq hüququ yaranır. Müavinət sığorta olunanlara itirilmiş əməkhaqqı, gəlirlər, habelə əlavə xərcləri (müayinə, müalicə, dərman xərcləri və sair) kompensasiya etməyə kömək edir və əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi müddətinə görə iki formada ödənilir:

əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halı fasiləsiz olaraq ardıcıl davam etdikdə, ilk 14 təqvim günü üçün müavinət sığortaedən tərəfindən onun vəsaiti hesabına, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta vəsaiti hesabına sığortaçı tərəfindən;
əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halı fasilələrlə davam etdikdə, ilk 14 təqvim günü üçün müavinət hər dəfə sığortaedənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta vəsaiti hesabına sığortaçı tərəfindən.

Şəxsin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ yaranması üçün aşağıdakı şərtlər olmalıdır:

sığorta hadisəsi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanan əmək fəaliyyəti dövründə baş verməlidir;
eyni zamanda işçinin 6 aydan az olmayan sosial sığorta stajı olmalıdır.

Gəlin müxtəlif situasiyalarda bu hüququn yaranması hallarına baxaq.

Situasiya 1.

İşçi əməkhaqqı saxlanılmadan məzuniyyət hüququndan istifadə edir (öz hesabına yaxud ödənişsiz məzuniyyət. Həmin dövrdə o, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirir (xəstələnir, zədələnir və sair). Məzuniyyət ödənişsiz olduğundan, ona bu dövr üçün dövlət sosial sığorta haqqı hesablanmayıb. İşçi xəstəlik vərəqəsi təqdim edilsə belə, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməyə görə müavinət ala bilməyəcək. Bu, uşağa qulluq etməkdən ötrü məzuniyyət müddətində əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməyə də aiddir.

Situasiya 2.

İşçi “ABC” MMC-də əmək müqaviləsi ilə 01.10.2022-ci il tarixdən əmək fəaliyyətinə başlayıb. Bu onun ilk iş yeridir. 01.02.2023-cü il tarixdən 01.04.2023-cü il tarixədək ödənişsiz məzuniyyətdə olan işçi 01.05.2023-ci il tarixdə əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirir. Bu zaman o, büllüten təqdim edərək müavinət ala bilərmi?

İşçinin əmək stajı 7 ay olsa da, ona sosial sığorta stajı 5 aydır. Belə ki, ödənişsiz məzuniyyət müddətində onun iş yeri saxlanılsa da, əməkhaqqı ödənilməyib və dövlət sosial sığorta haqqı hesablanmayıb. Sosial sığorta stajı 6 aydan az olduğu üçün ona əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət verilməyəcək.

Bəzən müavinətin verilməsi zamanı işçidən işlədiyi müəssisəyə münasibətdə 6 aylıq sosial sığorta stajının olması tələbinə rast gəlinir. Bu doğru deyil.

Situasiya 3.

İşçinin 2 illik ümumi sosial sığorta stajı var. “ABC” MMC-də 01.02.2023-cü il tarixdən əmək fəaliyyətinə başlayıb, 01.05.2023-cü il tarixdə isə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirib. Xəstəlik vərəqini (bülleten) təqdim edib. Baxmayaraq ki, yeni iş yerində stajı 2 aydır, işçi müavinət alacaqdır. Belə ki, onun ümumi sosial sığorta stajı əvvəlki iş yerlərindəki 2 ili nəzərə almaqla 6 aydan çoxdur.