Blog Full

“Əslində iqtisadi inkişaf təkcə qəbul olunan qərarların özü ilə deyil, eyni zamanda bu qərarların nə qədər düzgün, çevik və zamanında olmasından asılıdır. Bu gün vergi orqanları yalnız büdcə gəlirlərinin təminatçısı kimi deyil, eyni zamanda iqtisadi inkişafın fəal iştirakçısı kimi çıxış edir. Dövlət büdcəsinin formalaşması, sahibkarlıq mühitinin dəstəklənməsi və iqtisadi aktivliyin təşviqi istiqamətində vergi xidmətinin rolu hər keçən gün daha da artmaqdadır”.

Bu fikri İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi siyasəti baş idarəsinin rəisi Nicat İmanov Bakıda keçirilən “Vergi və mühasibatlıq zirvəsi” adlı tədbirdə səsləndirib. Bildirib ki, 2025-ci ildə Dövlət Vergi Xidmətinin təmin etdiyi fiskal daxilolmaların həcmi 24,2 milyard manat olub ki, bu da ölkə üzrə ümumi fiskal yığımların 79,1 faizini təşkil edir. 2025-ci ildə cəmi daxilolmaların proqnoza nisbəti 105,5 faiz olub. Qeyri-neft-qaz sektoru üzrə daxilolmalar 102,9 faiz təşkil edib. Ümumilikdə, dövlət büdcəsinə 16,4 milyard manat həcmində vergi daxilolması təmin edilib ki, bunun da tərkibində qeyri-neft sektoru üzrə daxilolmalar 12 milyard manatın üzərində olub.

“Əsas göstəricilərə nəzər saldıqda aktiv vergi ödəyicilərinin sayında artım müşahidə olunub: 6,5 faiz. Eyni zamanda, əlavə dəyər vergisi ödəyicilərinin sayında 10,6 faiz artım qeydə alınıb. Aktiv obyektlərin sayında da 7 faiz ətrafında artım müşahidə edirik. Əlbəttə ki, müsbət dinamikalar yalnız inzibati nəzarət tədbirlərinin deyil, həmçinin həyata keçirilən islahatların müsbət nəticələridir”, – deyə N.İmanov vurğulayıb.

Baş idarə rəisi son illərdə vergi orqanlarının yalnız tənzimləyici deyil, eyni zamanda tərəfdaş yanaşma ilə çıxış etdiyini bildirib. O, 2021-ci ildən etibarən sahibkarlar assosiasiyaları ilə daha ixtisaslaşmış şəkildə görüşlərin keçirildiyini, onların verdiyi 114 təklifin artıq qanunvericilik çərçivəsində öz həllini tapdığını qeyd edib: “Qanunvericilikdə dəyişiklik aparılanadək sahibkarlarla keçirilən görüşlər zamanı onların ehtiyaclarının öyrənilməsinə hədəflənmişik. Qanunvericilikdə edilmiş dəyişikliklər məhz sahibkarlığın ehtiyacları üzərində qurulub. Məlum olduğu kimi, ötən il Vergi Məcəlləsində dəyişikliklər həyata keçirildi və bu dəyişikliklər 3 istiqaməti əhatə edir. Əsas məqsəd isə məhz investisiya, sahibkarlığın dəstəklənməsi və əlverişli vergi mühitinin yaranmasına hesablanıb”.

N.İmanov ötən müddət ərzində bəzi məlumatların ictimaiyyətdə düzgün anlaşılmaması kimi halların müşahidə edildiyini də bildirib. Vurğulayıb ki, qanunvericilikdə edilmiş dəyişikliyin əsas məqsədlərindən biri də əlverişli vergi mühitinin yaradılmasıdır: “Bunlardan birincisi, muzdlu gəlirlər üzrə tətbiq edilən dəyişikliklərlə bağlı olub. Belə bir təəssürat yaranmışdı ki, artıq gəlirlərdən daha yuxarı dərəcələrlə vergi tutulacaq. Ancaq əslində heç də belə deyil. Məlum olduğu kimi, 2019-cu ildən etibarən əmək münasibətləri sahəsində geniş, əhatəli islahatlar həyata keçirilib və bunun nəticəsində ilk dəfə özəl sektorda əmək müqavilələrinin sayı 38 faizdən 54 faizə qalxıb. Əmək müqavilələrinin sayı ilk dəfə 1 milyonu ötüb və ötən bu müddət ərzində məhz sahibkarların ağartdığı rəqəmlər, yəni əmək münasibətləri, eyni zamanda yeni yaranan iş yerlərinin hesabına əmək müqavilələri 493 mindən çox artıb. Bunun da böyük əksəriyyəti, yəni 90 faizdən çoxu məhz özəl sektorun payına düşür. Əlbəttə, bu islahat müsbət nəticəsini verdi və müddət bitdikdən sonra, bildiyiniz kimi, 14 faiz və 25 faiz olmaqla vergiyə cəlbetmə halı baş verməliydi. Lakin islahatların müsbət nəticələrinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi əsas hədəf kimi nəzərdə tutuldu. Bu baxımdan da yumşaq, mərhələli və aşağı dərəcəli vergi rejimi tətbiq edildi. Beləliklə də biz, əslində, vergilərin dərəcəsində artım deyil, vergilər üzrə daha optimal vergi yükünün müəyyən edilməsinin şahidi olduq”.

Digər yanlış təəssüratın kirayə gəlirləri ilə bağlı olduğunu deyən N.İmanov bu məqama da aydınlıq gətirib: “Sanki elə bir təəssürat yaranmışdı ki, bu günə qədər əldə edilən kirayə gəlirləri vergidən azad idi və artıq 10 faizlə vergiyə cəlb olunacaq. Əslində isə indiyədək əldə olunan gəlirlər 14 faiz dərəcə ilə gəlir vergisinə cəlb edilirdi, hazırda isə bu göstərici 10 faizə endirilib. Yəni burada əsas hədəf məhz verginin aşağı çəkilməsi idi ki, kirayə münasibətlərində leqallaşma müsbətə doğru davam etsin. Əlbəttə ki, bütün bunlar ilkin tədbirlərdir, sonrakı dövrlərdə də müsbət addımlar nəzərdə tutulur və bu istiqamətdə monitorinq, təhlillər aparılacaq”.

N.İmanov üfüqi monitorinqin tətbiq edilməsi məsələsinə də aydınlıq gətirib: “Üfüqi monitorinq könüllülük əsaslı bir seçimdir. Bu, vergi nəzarətinin bir formasıdır. Üfüqi monitorinqə qoşulmuş şəxslərin riskləri sığortalanır və həmin dövr üzrə səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi baş vermir. Yəni iri və orta sahibkarlar müvafiq şərtlərə əməl edəcəkləri təqdirdə, onların vergi riskləri tamamilə sığortalanmış olur. Monitorinqə qoşulmuş vergi ödəyiciləri öz məlumatlarını tam açıqlayırsa, vergi orqanı kənarlaşmaları aşkar etsə də onlara maliyyə sanksiyası tətbiq etmir. Məlumatlar verilmədiyi halda isə vergi orqanı aşağı faiz dərəcəsi, yəni 25 faiz dərəcə ilə sanksiya tətbiq edir. Yəni buradakı əsas mesaj ondan ibarət idi ki, əsas məqsəd yeni vergi yoxlaması və ya vergi nəzarətinin tətbiqi deyil, məhz horizontal müstəvidə münasibətlərin tənzimlənməsi və vergi ödəyicilərinin risklərinin sığortalanmasıdır”.

Növbəti bir məsələ əlavə dəyər vergisinin qeydiyyat həddi ilə bağlı olub. N.İmanov bu məqama da aydınlıq gətirərək bildirib ki, bununla bağlı dəyişiklik “kölgə iqtisadiyyatı”nın azaldılmasına yönəlib: “İctimaiyyətdə belə bir təsəvvür yaranıb ki, əlavə dəyər vergisinin qeydiyyat həddi 200 min manatdan 400 min manata qaldırılır. Əslində isə məqsəd qeydiyyat həddinin yüksəldilməsi deyil, nağdsız əməliyyatların dairəsinin genişləndirilməsi, kölgədə qalan dövriyyələrin leqallaşdırılması ilə iqtisadi şəffaflığın artırılması idi. Məhz bu prosesdə iştirak edən, əməliyyatlarını nağdsız qaydada həyata keçirən şəxslərin əlavə dəyər vergisi üzrə qeydiyyat həddi iki dəfə azaldılır və 0,5 əmsal tətbiq edilir. Bununla da bu prosesdə iştirak edən vergi ödəyicilərinin, bir növ, yükünün azaldılması hədəflənirdi. Fürsətdən istifadə edərək, region və ətraf ölkələrin əlavə dəyər vergisi qeydiyyatının həddi barədə də məlumat vermək istərdim. Diqqət etsəniz, görəcəksiniz ki, Azərbaycanda əksər ölkələrlə müqayisədə əlavə dəyər vergisinin qeydiyyat həddi xeyli yüksəkdır. Digər ölkələrdə bu hədd 60 min manatdan 118 minə, 180 min manata qədər dəyişir. Azərbaycanda 200 min manat həddində müəyyən edilib. Nağdsız əməliyyatlara münasibətdə isə daha yüksəkdir. Yəni müqayisədə Azərbaycanda tətbiq edilən vergi rejimi daha yumşaqdır”.

Mənbə: vergiler.az

Nizamnamə əsasında fəaliyyət göstərən “X” MMC avtomobil icarəsi fəaliyyəti ilə məşğuldur və bu fəaliyyət çərçivəsində bir vətəndaşdan avtomobil alıb. Həmin əməliyyatı alış aktı vasitəsilə sistemdə qeyd etmək istəyir, lakin sistemdə vətəndaşın VÖEN-nin olduğu göstərildiyi üçün alış aktının tərtibinin mümkün olmadığı bildirilir. Lakin sözügedən avtomobil vətəndaşın VÖEN-i ilə bağlı fəaliyyətinə aid deyil. O, avtomobili şəxsi istifadəsi üçün əldə edib və hazırda fiziki şəxs kimi satır. Eyni zamanda, həmin şəxs VÖEN üzrə sadələşdirilmiş vergi ödəyicisidir. Elektron qaimə-faktura tərtib edilərsə, fiziki şəxs sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququnu itirə bilər. Fiziki şəxsin sahibkarlıq fəaliyyətinə aid olmayan əməliyyatının onun VÖEN-i üzərindən aparılması düzgün hesab edilmir. Satış predmeti sadə minik avtomobilidir, yük avtomobili deyil. Satılan avtomobilin dəyəri 120.000 manat təşkil edir. Halbuki fiziki şəxsin illik dövriyyəsi təxminən 15.000-20.000 manat olacaq. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, məsələni hüquqi baxımdan təhlil etməyinizi xahiş edirik. 

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 13.2.8-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, hər hansı maddi və ya qeyri-maddi əmlak (aktiv) mal anlayışı ilə əhatə olunur. Vergi Məcəlləsinin 71-2.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 130.1-1-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərdən mallar alındıqda alınmış mallara görə alış aktları və malların alışı tarixindən 5 gün müddətində elektron alış aktı tərtib edilir. Eyni zamanda, Mülki Məcəllənin 139.2-ci maddəsinə əsasən, daşınar əmlaka hüquqlar yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. “Yol hərəkəti haqqında” Qanunun 27-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisində bütün mexaniki nəqliyyat vasitələri və onların qoşquları bu Qanunla və ona uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qəbul edilmiş “Mexaniki nəqliyyat vasitələrinin və onların qoşqularının müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilməsi və dövlət qeydiyyatı üzrə uçota alınması haqqında” Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilərək uçota alınırlar.

Qeyd olunanlara əsasən, sorğuda göstərilən halda, fiziki şəxslərdən alışı həyata keçirilən nəqliyyat vasitələri üzrə mülkiyyət hüququ daşınar əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alındığından, həmin nəqliyyat vasitəsinə görə Vergi Məcəlləsinin 71-2-ci maddəsində göstərilən elektron alış aktının tərtib edilməsi vergi qanunvericiliyində nəzərdə tutulmayıb.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 71-2-ci maddələri, Mülki Məcəllə və “Yol hərəkəti haqqında” Qanun

Mənbə: vergiler.az

Əmək Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklərdən biri də pedaqoji işçilərin məzuniyyəti ilə bağlıdır. Yeniliyə əsasən, bu ildən müəllimlər yalnız yay aylarında deyil, ilin istənilən dövründə əmək məzuniyyətindən istifadə edə biləcəklər. Bəs onların məzuniyyət müddəti nə qədərdir? Məzuniyyət haqqı necə hesablanır?

Suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Kəmalə Yusifova aydınlıq gətirir.

Pedaqoji işçilərin əmək məzuniyyətinin müddəti Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 118-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddənin 1-ci bəndinə əsasən, aşağıdakı işçilərə əmək məzuniyyəti 56 təqvim günü müddətində verilməlidir:

a) illik normanın üçdə bir hissəsindən az olmamaqla pedaqoji iş aparan təhsil müəssisələrinin rəhbər işçilərinə, tərbiyəçilərinə, təlimatçılarına, dərnək və musiqi rəhbərlərinə, konsertmeysterlərə, akkompaniatorlara, xormeysterlərə və başqa musiqi işçilərinə;

b) bütün ixtisas və adlardan olan müəllimlərə (məşqçi müəllimlərdən başqa);

c) uşaq birliyi rəhbərlərinə, magistrlərinə, praktik psixoloqlara, loqopedlərə, surdopedaqoqlara;

ç) təhsil müəssisələrinin tərbiyəçilərinə (ümumi təyinatlı internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli liseylərin, internat tipli gimnaziyaların, inteqrasiya təlimli internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin və internat tipli sanator ümumtəhsil məktəblərinin tərbiyəçilərindən başqa) eşitmə kabinetlərinin təlimatçılarına, dərnək rəhbərlərinə, hərbi rəhbərlərə, bədən tərbiyəsi rəhbərlərinə;

d) sosial müdafiə orqanlarının və tibb müəssisələrinin bilavasitə pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan işçilərinə;

e) elmi müəssisə və təşkilatların, habelə ali təhsil müəssisələrinin elmi tədqiqat bölmələrinin elmlər doktoru elmi dərəcəsi olan əməkdaşlarına, rəhbərlərinə və onların elmi işlər üzrə müavinlərinə, elmi katiblərinə;

ə) müvafiq elmi şuranın qərarı əsasında müstəqil elmi tədqiqat işləri aparan elmi işçilərə.

Məcəllənin 118-ci maddəsinin 2-ci bəndində isə göstərilib ki, aşağıdakı işçilərə əmək məzuniyyəti 42 təqvim günü müddətində verilməlidir:

a) uşaq evlərinin, məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin rəhbər işçilərinə, tərbiyəçilərinə, tərbiyəçi-müəllimlərinə, metodistlərə, defektoloqlara, loqopedlərə, musiqi rəhbərlərinə, psixoloqlara;

b) metodika kabinetlərinin və mərkəzlərinin rəhbərlərinə, metodistlərinə və təlimatçılarına;

c) ümumi təyinatlı internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli liseylərin, internat tipli gimnaziyaların, inteqrasiya təlimli internat tipli ümumtəhsil məktəblərinin, xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin, internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəblərinin və internat tipli sanator ümumtəhsil məktəblərinin tərbiyəçilərinə;

ç) məktəbdənkənar uşaq müəssisələrinin dərnək rəhbərlərinə, kütləvi işçilərinə;

d) məşqçi müəllimlərə;

e) elmi müəssisə və təşkilatların, habelə ali təhsil müəssisələrinin elmi tədqiqat bölmələrinin fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi olan əməkdaşlarına, rəhbərlərinə və onların elmi işlər üzrə müavinlərinə, elmi katiblərinə.

Qanunvericiliyə əsasən, məzuniyyətin verilməsi barədə əmr (sərəncam, qərar) məzuniyyətin başlanmasına azı 5 gün qalmış verilir və işçi onunla tanış edilir. İşəgötürənin yazılı (kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) xəbərdarlığından sonra işçi əmək məzuniyyətinin növbəlilik cədvəlinə və əmək məzuniyyətinin başqa vaxta keçirilməsi şərtləri və qaydasına riayət etməyərək əmək məzuniyyətindən istifadə etmək (tam, yaxud bir hissəsindən) üçün işəgötürənə ərizə ilə müraciət etmədikdə işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) ilə müvafiq iş ilinin əmək məzuniyyətinə göndərilir.

İşçinin birinci iş ili üçün əmək məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ əmək müqaviləsinin bağlandığı andan etibarən 6 ay işlədikdən sonra əmələ gəlir. 6 aydan tez məzuniyyət hüququndan istifadə etmək istədikdə işəgötürənin razılığı ilə məzuniyyət verilməsi mümkündür.

Misal 1

Yeni işə başlayan müəllimin illik əmək məzuniyyəti 56 gündür. O, 6 ay tamam olmadan yay tətilində 56 günü istifadə edə bilərmi? Bu halda yalnız işəgötürənin razılığı ilə məzuniyyətdən istifadə edə bilər.

Misal 2

İşçi 56 gün məzuniyyəti tam istifadə edib, ili tamam olmadan işdən ayrılır. Bu halda məzuniyyət pulu, artıq verilən məzuniyyət günü üçün ödənilən məbləğ son haqq-hesab məbləğindən tutulur.

Misal 3

Müəllim məzuniyyətdən istifadə etmədən işdən ayrılarsa, qalıq məzuniyyət günləri üçün kompensasiya ödəniləcək.

Bəs əvəzçilik üzrə işləyən müəllimlərə neçə gün məzuniyyət verilməlidir? Əmək Məcəlləsinə əsasən, işçilər vəzifəsindən, əmək şəraitindən və əmək müqaviləsinin müddətindən asılı olmayaraq, müəyyən məzuniyyətlərdən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Əvəzçiliklə işləyənlər də bu məzuniyyətlərdən yararlana bilərlər. Vəzifəsindən asılı olmayaraq, hər hansı işçinin məzuniyyət hüququ məhdudlaşdırıla bilməz. Məcəllədə verilən izaha əsasən deyə bilərik ki, əsas müəllimin məzuniyyət günü neçə gündürsə, əvəzçilik üzrə işləyən müəllimin də məzuniyyət müddəti eyni olacaq.

Müəllimlərin əmək məzuniyyətinin hesablanması

Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsinə əsasən, məzuniyyət vaxtı üçün ödənilən orta əməkhaqqı, onun hansı iş ili üçün verilməsindən asılı olmayaraq, məzuniyyətin verildiyi aydan əvvəlki 12 təqvim ayının orta əməkhaqqına əsasən müəyyən edilir. Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqı hesablanarkən qismən ödənişli sosial məzuniyyətdə və ya işçinin təşəbbüsü ilə olmayan ödənişsiz məzuniyyətdə olması, eləcə də işçinin təqsiri olmadan boşdayanma səbəblərindən işlənilməyən və ya tam işlənilməyən aylar yaxın tam işlənilən təqvim ayları ilə əvəz olunur.

12 təqvim ayından az əmək münasibətində olub məzuniyyətə çıxan işçinin orta aylıq əməkhaqqı onun faktiki işlədiyi tam təqvim aylarına əsasən hesablanır.

Məzuniyyət günlərinin əməkhaqqını müəyyən etməkdən ötrü məzuniyyətdən əvvəlki 12 təqvim ayının əməkhaqqının cəmlənmiş məbləğini 12-yə bölməklə orta aylıq əməkhaqqının məbləği tapılır və alınan məbləği ayın təqvim günlərinin orta illik miqdarına – 30,4-ə bölmək yolu ilə bir günlük əməkhaqqının məbləği müəyyən edilir. Bu qayda ilə müəyyən edilmiş bir günlük əməkhaqqının məbləği məzuniyyətin müddətinin təqvim günlərinin sayına vurulur.

Misal 4

Azərbaycan dili müəllimi 56 təqvim günü əmək məzuniyyətindən istifadə edir. Tədris etdiyi məktəbdə 20 ildir fəaliyyət göstərir və iyul ayında məzuniyyətə çıxıb.

Bu halda müəllimin məzuniyyət haqqını hesablayaq:

14.219.52 : 12 = 1.184,21 manat – (orta aylıq əməkhaqqı məbləği);

1.184,21 : 30.4 = 38.95 manat – (orta günlük əməkhaqqı məbləği);

38.95 x 56 = 2.181,44 manat – (məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı məbləği).

Mənbə: vergiler.az

Uzunmüddətli öhdəliklər

Borc alınmış kapital yaxud müəssisənin öhdəlikləri “Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat”-da (müəssisəsinin balansı) ödəmə müddətindən asılı olaraq iki bölmədə təqdim edilir.

• il ​​ərzində ödənilməli olan öhdəliklər- “Qısamüddətli öhdəliklər” adlanan 5-ci bölmədə;
• ödəmə müddəti hesabat tarixindən sonra 12 aydan çox olan öhdəliklər – “Uzunmüddətli öhdəliklər” adlanan 4-cü bölmədə.

Qısamüddətli öhdəliklərə təşkilatın təchizatçılara (təchiz edilmiş mallara, görülən işlərə və təşkilat üçün göstərilən xidmətlərə görə), alıcılara (onlardan alınan avanslara görə), təsisçilərə və əməkdaşlara, büdcəyə və büdcədənkənar fondlara, borcverənlərə və digər kreditorlara müddəti 12 aydan çox olmayan olan borclar aiddir.

Uzunmüddətli öhdəliklər ödəmə müddəti bir ildən çox olan maliyyə öhdəlikləridir. Qısamüddətli öhdəliklərdən fərqli olaraq, onlar dərhal ödəniş tələb etmir və bir neçə il ərzində həyata keçirilə bilər. Uzunmüddətli öhdəliklər şirkətlərə böyük layihələri maliyyələşdirməyə, strateji planları həyata keçirməyə və ya bizneslərini genişləndirməyə imkan verir. Belə bir məsuliyyəti öz üzərinə götürməklə şirkətlər puldan “burada və indi” istifadə edə və onu tədricən ödəyə bilirlər.

Mühasibat uçotunun hesablar planında 4-cü “Uzunmüddətli öhdəliklər” bölməsinə aşağıdakı maddələr aiddir:

• 40-cı maddə: “Uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər”;
• 41-ci maddə: “Uzunmüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər”;
• 42-ci maddə: “Təxirə salınmış vergi öhdəlikləri”;
• 43-cü maddə: “Uzunmüddətli kreditor borcları”;
• 44-cü maddə: “Sair uzunmüddətli öhdəliklər”.

404 saylı “Uzunmüddətli borclar” hesabı 40-ci “Uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər” maddəsi üzrə açılan mühasibat uçotu hesablarından biridir.

404 saylı “Uzunmüddətli borclar” hesabı

Mühasibat uçotu subyektlərində subhesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə tənzimlənir. Qaydaların 40.1 maddəsinə əsasən 40-cı maddə üzrə 404 saylı hesabdan başqa aşağıdakı hesablar da açıla bilər:

• 401 saylı hesab: “Uzunmüddətli bank kreditləri”;
• 402 saylı hesab: “İşçilər üçün uzunmüddətli bank kreditləri”;
• 403 saylı hesab: “Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar”;
• 405 saylı hesab: “Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər (uzunmüddətli)”
• 406 saylı hesab: “Maliyyə icarəsi üzrə uzunmüddətli öhdəliklər”;
• 407 saylı hesab: “Törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər”;
• 408 saylı hesab: “Digər uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər”.

404 №-li “Uzunmüddətli borclar” mühasibat uçotu subyektinin hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində ödənilməsi tələb olunmayan borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

404 saylı hesab üzrə müxabirləşmələrin tənzimlənməsi

Hesab üzrə mühasibat yazılışları yuxarıda qeyd edilən qaydaların uyğun bəndləri əsasında tənzimlənir.

Uzunmüddətli borclar yaranması, habelə onların qısamüddətli borc kimi təsnifat edilmişi zaman baş verə biləcək mümkün  hallar sözü gedən qaydaların 34.18-ci bəndi əsasında nizamlanır.

Belə borclar üzrə məzənnə fərqi yarandıqda mühasibat yazılışları qaydaların 34.19-cu bəndinin tələbləri nəzərə almaqla tənzimlənir.

Uzunmüddətli borclar qısamüddətli borclar kimi təsnifləşdirilmədən birbaşa ödənilərsə qaydaların 34.20-ci bəndi, üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi zamanı isə 34.21-cü bəndi tətbiq edilir.

Qısamüddətli borcların bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi zamanı yaranan hallar sözügedən qaydaların 34.22-cü bəndə əsasən tənzimlənir.

Mühasibat yazılışlarına nümunə

“ABC” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün maliyyə resurslarının yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Məsələni həll etmək üçün əməkdaşlıq etdiyi “BCA” MMC-dən ilin əvvəlində 36000 manat məbləğində borc pul almışdır. Tərəflər arasındakı müqaviləyə əsasən alınan  borc 36 ay ərzində ödənilməli və illik borcun 5 faizi məbləğində faiz ödənilməlidir.